Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E. 2002/4, K.2003/2 Sayılı Karar - 22/01/2003

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:2002/4 (Siyasî Parti-İhtar)

KararSayısı:2003/2

KararGünü:22.1.2003

ResmiGazete tarih/sayı:12.07.2003/25166

İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı

İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Siyasî PartilerYasası'na aykırı olduğu gerekçesiyle Parti Tüzüğü'nün 55. maddesinin onbirincifıkrasında yer alan kuralın Yasa'ya uygun hale getirilmesi için YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın istemini süresinde yerine getirmeyen CumhuriyetHalk Partisi'ne 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesi uyarıncaihtar verilmesi istemidir.

I-İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ

YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 9.5.2002 günlü, SP.40. Hz.2002/5 sayılı başvurudilekçesinin giriş ve gerekçe bölümü şöyledir:

"I-GİRİŞ

CumhuriyetHalk Partisi Tüzüğü'nün incelenmesinde; tüzüğün 55/11. maddesindekidüzenlemenin Anayasanın 69. maddesinin birinci fıkrası ile Siyasi PartilerYasasının 4, 16 ve 93. maddelerine aykırı olduğu tesbit edilmiş ve adı geçenpartiden tüzüğünü 2 aylık süre içerisinde düzeltmesi 5.3.2002 tarihli yazıylaistenilmiş ve bu yazı aynı günde tebliğ edilmiştir. Bu isteğe bu güne kadarcevap verilmediğine ilişkin tutanak eklidir.

II-İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ

Anayasamızagöre demokratik siyasal yaşamın vazgeçilmez öğeleri olan siyasi partilerin,parti içi düzenlemeleri ve çalışmalarının demokrasi ilkelerine uygun olacağındave yasalara aykırı eylem ve işlemlerden alıkonulmalarının gerektiğinde,duraksama yoktur. Gerçekten, Anayasanın 69 uncu maddesinin birinci fıkrasında"SİYASİ PARTİLERİN UYACAKLARI ESASLAR" başlığı altında "SiyasiPartilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasiilkelerine uygun olur. Bu ilkelerin uygulanması kanunla düzenlenir" hükmüyer almaktadır.

2820sayılı Siyasi Partiler Yasasının 16. maddesinin beşinci fıkrasında; siyasipartilerin, merkez karar ve yönetim organlarının üyelerinin büyük kongreceseçileceği öngörülmektedir.

CumhuriyetHalk Partisi tüzüğünün 55/11. maddesi ise "seçimler için hazırlanan oy pusulalarınaher organın adayları ayrı ayrı olarak yazılır. Parti Meclisi'nin (12) asılüyesi, Bilim, Yönetim ve Kültür Platformu üyeleri içinden kurultayda yapılanoylamada yeterli oy alarak belirlenen yeni Genel Başkanın önereceği 18 kişiarasından Kurultayca seçilir; yedek üye seçilemez; 13. fıkra hükmü, buüyelikler içinde uygulanır. Bunların oy pusulaları, diğer (60) Parti Meclisiüyesinin seçileceği bu listeden ayrı olarak hazırlanır ve oylamaları aynızamanda yapılır" biçimindedir.

SiyasiPartiler Yasasının 4. maddesinin ikinci fıkrasında, Anayasaya uygun olarak"Siyasi partilerin kuruluşu, organlarının seçimi, işleyişi, faaliyetlerive kararları Anayasada nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırıolamaz" hükmü getirilmekte; aynı Yasanın 93. maddesinde de, "Siyasipartilerin parti içi çalışmaları, parti yönetimi, denetimi; parti organlarıiçin yapılacak seçimler ile parti genel başkanlığınca, genel merkezorganlarınca ve parti gruplarınca alınan kararları ve yapılan eylem veişlemleri parti tüzüğüne, parti üyeleri arasındaki eşitlik ilkesine vedemokrasi esaslarına aykırı olamaz" kuralına yer verilmektedir.

Görülüyorki, Siyasi Partiler Yasasının söz konusu bu maddelerinde, parti içiçalışmaların demokrasi esaslarına uygun olma zorunluluğu açıkçaöngörülmektedir. Demokrasinin esaslarından biri de tam katılımın sağlanmasıdır.Parti tüzükleri, demokrasinin esaslarına uygun olarak, parti yönetiminekatılımı en üst düzeyde gerçekleştirecek biçimde düzenlenmelidir. Oysa, partitüzüğünün 55/11. maddesinde yer alan Parti Meclisi'nin 12 asıl üyesinin BüyükKongrede yeni Genel Başkan tarafından gösterilen 18 aday arasından seçileceğinibelirten yöntem, Siyasi Partiler Yasasına bu yönden aykırılık oluşturmaktadır.

Kaldıki Siyasi Partiler Kanununun 14/1. maddesine göre Siyasi Partinin en yüksekorganı Büyük Kongredir. Aynı maddenin beşinci fıkrasında parti genel başkanını,partinin merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kurulu üyelerinigizli oyla seçmek yetkisi büyük kongrenin yetkileri arasında sayılmıştır.Kanun, diğer organların seçim usul ve esaslarını parti tüzüğüne bıraktığı haldeMerkez Karar ve Yönetim Organları bakımından böyle bir imkan tanınmamıştır.

Buyetkiler tam ve kesindir. Devredilemez ve kısıtlanamaz. Büyük Kongrenin tüzükteyapacağı bir değişiklikle bu yetkilerinin tamamını veya bir kısmını partininbir diğer organına devretmesi Demokrasi ilkelerine aykırıdır. Özellikle BüyükKongre yetkilerinin aleyhine olarak, genel başkanın Siyasi Partiler Kanununun15 inci maddesinde yer alan yetkilerinin genişletilmesi kabul edilemez. Aksihal, demokratik siyasi hayatımızın hastalığı olarak görülen "Genel BaşkanEgemenliği"ne yol açar ki bu durumun sakıncaları açıktır.

Ayrıca,Siyasi Partiler Kanununun 93. maddesinde, parti organları için yapılacakseçimlerin "parti üyeleri arasındaki eşitlik ilkesine" aykırıolamayacağı vurgulanmıştır. Parti tüzüğünde yer alan hüküm, Merkez Karar veYönetim Kurulu seçiminde, bir "Genel Başkan Kotası" yaratmakta veparti içi demokratik yarışı Genel Başkana yakın olan veya onun tarafındantercih edilen üyeler lehine sınırlamaktadır. Bu türden bir kota "partiüyeleri arasındaki eşitlik" ilkesine aykırıdır.

Buitibarla 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasasının 12.8.1999 günlü, 4445 sayılıYasayla değiştirilen 104. maddesinde, bir siyasi partinin bu Yasanın 101.maddesi dışında kalan emredici hükümleri ile diğer yasaların siyasi partilerleilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle o partialeyhine Anayasa Mahkemesi'ne Cumhuriyet Başsavcılığınca re'sen yazı ilebaşvurulacağı belirtilmiştir.

Açıklanannedenlerle, Cumhuriyet Halk Partisi tüzüğünün Siyasi Partiler Yasasındaöngörülen emredici hükümlere aykırılığının giderilmesi için, Yüksek Mahkemenizebaşvurulması zorunlu görülmüştür.

III-SONUÇ VE İSTEM

CumhuriyetHalk Partisi tüzüğünün 55/11. maddesindeki, Anayasa'ya ve Siyasi PartilerYasasına aykırılık oluşturan kuralının Yasaya uygun duruma getirilmesi için adıgeçen partiye Siyasi Partiler Yasasının 104. maddesi uyarınca ihtardabulunulması arz ve talep olunur."

II-DAVALI PARTİ'NİN İSTEMLE İLGİLİ GÖRÜŞÜ

YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın Cumhuriyet Halk Partisi'ne gönderdiği 5.3.2002günlü, SP.40 Muh. 2002/125 sayılı yazı aynı gün adı geçen Parti'ye tebliğedilmesine rağmen yazı gereği yerine getirilmediği gibi herhangi bir cevap daverilmemiş, bu durum 8.5.2002 günlü tutanakla belirlenmiştir.

III-ESASIN İNCELENMESİ

YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın ihtar başvurusu, işin incelenmesine ilişkin rapor,ilgili Anayasa ve yasa kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer belgeler okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı, Cumhuriyet Halk Partisi Tüzüğü'nün 55. maddesinindeğişik onbirinci fıkrasında yer alan, "...Seçimler için hazırlanan oypusulalarına her organın adayları ayrı ayrı olarak yazılır. Parti Meclisi'nin(12) asıl üyesi, Bilim, Yönetim ve Kültür Platformu üyeleri içinden kurultaydayapılan oylamada yeterli oy alarak belirlenen yeni Genel Başkanın önereceği 18kişi arasından Kurultayca seçilir; yedek üye seçilemez; onüçüncü fıkra hükmü,bu üyelikler için de uygulanır. Bunların oy pusulaları, diğer (60) PartiMeclisi üyesinin seçileceği bu listeden ayrı olarak hazırlanır ve oylamalarıaynı zamanda yapılır..." biçimindeki kuralın, Anayasa'nın 69. maddesininüçüncü fıkrasına ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 4., 16. ve 93.maddelerinde öngörülen parti içi demokrasi ve eşitlik ilkelerine aykırıolduğunu belirterek, adı geçen Partiye, bu aykırılığın giderilmesi için, aynıYasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtarda bulunulmasını istemektedir.

Anayasa'nın69. maddesinin ilk fıkrasında "Siyasî partilerin faaliyetleri, parti içidüzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur."denilmektedir.

2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun "Genel Esaslar" başlıklı birincikısımda yer alan 4. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir :

"Siyasîpartilerin kuruluşu, organlarının seçimi, işleyişi, faaliyetleri ve kararlarıAnayasada nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırı olamaz."

Gerekçeyegöre bu fıkra, parti içinde demokrasiyi egemen kılma ve oligarşik eğilimleriönlemeyi amaçlamaktadır. Esasen, siyasi partilerin kuruluş, işleyiş, faaliyetve organlarının seçiminden söz edildiğine göre, fıkrayla, parti içidemokrasinin amaçlandığı kuşkusuzdur.

SiyasîPartiler Yasası'nın 16. maddesinin birinci fıkrasında da, "siyasîpartilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilenisim, şekil ve sayıda kurulur" denilmekte, siyasî parti yasaklarınıdüzenleyen Dördüncü Bölümünün 93. maddesinde ise; "Siyasî partilerin partiiçi çalışmaları, parti yönetimi, denetimi; parti organları için yapılacakseçimler ile parti genel başkanlığınca, genel merkez organlarınca ve partigruplarınca alınan kararları ve yapılan eylem ve işlemleri parti tüzüğüne,parti üyeleri arasındaki eşitlik ilkesine ve demokrasi esaslarına aykırıolamaz" kuralı öngörülmektedir.

Siyasîpartilerin örgüt içi düzenlerinin demokrasi esaslarına uygun olması, hukukidüzenlemelerle sınırlarının çizilerek, partilerdeki oligarşik eğilimlerin vebaskıların ortadan kaldırılması, demokratik örgüt yapısının kurularak lider,teşkilat, organlar ve adayların demokratik yöntemlerle belirlenmesi ve kararmekanizmasının tabandan tepeye oluşturulması parti içi demokrasi ilkesiningerekleridir.

Halkınsiyasî partiler kanalıyla iktidar üzerinde etkili olabilmesi, parti ile halkarasındaki bağların kuvvetli olmasına, parti içinde demokratik bir karar almamekanizmasının kurulmasına bağlıdır. Bu nedenle parti içi demokrasiningerçekleşmesi, demokrasinin yaşaması ve işlemesi bakımından zorunludur.

CumhuriyetHalk Partisi Tüzüğü'nün 55. maddesine göre, parti meclisinin toplam 72üyesinden 12. sinin yeni Genel Başkanın önereceği 18 kişi arasından Kurultay'caseçileceği belirtilmektedir. Buna göre, her ne kadar Genel Başkan 18 kişiöneriyor ise de bunlar arasından 12 üye Kurultay'ca seçilmektedir. Toplam 72üyeli Parti Meclisi'ne yapılacak seçimde, 12 üyelik için ekonomik ve sosyalnedenlerle siyasî hayata aktif olarak katılamayan belirli sınıf ya da meslektenolanların seçilmesini sağlamak amacıyla Genel Başkan'ın isteği doğrultusundaKurultay'a sınırlı sayıda aday gösterilmesi eşitlik ve demokrasi ilkelerineaykırılık oluşturmaz. Nitekim Parti Tüzüğü'nün 55. maddesinde de GenelBaşkan'ın aday göstereceği 18 kişinin bilim, yönetim ve kültür platformuüyeleri arasından seçilmesi zorunluluğu da belirtilen amacı gerçekleştirmeye yöneliktir.Genel Başkan'ın önereceği kişiler arasından seçilecek 12 üyenin PartiMeclisi'nin toplam üye sayısına oranlanması durumunda da Genel Kongre'ninyetkilerinin devredildiği ya da parti içi demokrasi ilkelerine aykırıdavranıldığı biçimde bir düşünce doğrulanmamaktadır.

CumhuriyetHalk Partisi Tüzüğü'nün ihtar istemine konu edilen düzenlemesi, Anayasa'nın 69.maddesinin birinci fıkrası ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 4., 16.ve 93. maddelerine aykırılık oluşturmadığından istemin reddine karar verilmesigerekir.

IV-SONUÇ

Yazılıuyarıya karşın Parti Tüzüğü'nün 55. maddesinin değişik 11. fıkrasını,Anayasa'nın 69. maddesinin birinci fıkrası ile 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu'nun 4., 16. ve 93. maddelerine uygun hale getirmediği ileri sürülerekCumhuriyet Halk Partisi'ne ihtar kararı verilmesi isteminin REDDİNE, 22.1.2003gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.