Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1985/2 , K.1986/1 Sayılı Karar - 28/02/1986

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1985/2 (İhtarİstemi)

Karar Sayısı:1986/1

Karar Günü:28.2.1986

R.G. Tarih-Sayı:R.G.'deyayımlanmamıştır. (İhtar)

İSTEMDEBULUNAN : Cumhuriyet Başsavcılığı

İSTEMİNKONUSU : Demokratik Sol Parti Tüzüğündeki kimi hükümler nedeniyle adı geçenPartiye ihtarda bulunulmasıdır.

A-İSTEMİN GEREKÇESİ :

CumhuriyetBaşsavcılığının 12.12.1985 günlü, SP.17.Hz.1985/1613 sayılı başvuru yazısıaynen şöyledir :

"DavalıDemokratik Sol Parti 14.11.1985 tarihinde kuruluş bildirisini İçişleriBakanlığına vererek tüzelkişilik kazanmıştır.

TürkiyeCumhuriyeti Anayasası'nın 69. ve 2820 sayılı Kanunun 9. maddeleri gereği olarakbu Siyasi Partinin Tüzüğü incelenmiş ve aşağıda belirtilen konularda, SiyasiPartiler Kanununa aykırı hükümler bulunduğu saptandığından ve Parti görevlileriile yapılan sözlü temastan olumlu bir sonuç alınamayacağı anlaşıldığından,12.10.1984 tarih ve 1994/2-2 sayılı kararınızın 3. maddesinde belirtilen (2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesinde, Cumhuriyet Başsavcılığınca biruyarıda bulunulmamasının aynı Yasanın 104. maddesi gereğince ihtar istenmesinebir engel teşkil etmeyeceği) görüşü doğrultusunda, bu dava açılmıştır.

TürkiyeCumhuriyeti Anayasası'nın 59. maddesinin 3. fıkrasında (Siyasi partilerin partiiçi çalışmaları ve kararları, demokrasi esaslarına aykırı olamaz.) ilkesine yerverildiği gibi 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 4. maddesinin 2.fıkrasında da (Siyasi partilerin kuruluşu, organlarının seçimi, işleyişi,faaliyetleri ve kararları Anayasada nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarınaaykırı olamaz.) denilmektedir.

DavalıParti Tüzüğünün 12. Bölümü geçici maddeleri kapsamaktadır. Bu geçicimaddelerde, ilk büyük kongre yapılıncaya kadar geçecek dönemde partiorganlarının kuruluşuna ve çalışmalarına yer verilmiş geçici birinci maddesindede ilk büyük kongrenin, partinin tüzelkişilik kazanmasından başlayarak, engeçiki yıl içinde toplanacağı belirtilmiştir.

Ohalde ilk büyük kongre toplanıncaya kadar yani iki yıl içinde işleyiş veörgütlenmenin bu geçici maddelere göre yapılacağı anlaşılmaktadır.

Bunedenle öncelikle Tüzüğün geçici maddeleri üzerinde durulmuştur.

1-İl ve ilçe teşkilatı :

2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu, 19 ve 20. maddelerinde İl ve İlçe teşkilatınınnasıl kurulacağını, 10/b ve 33. maddelerinde de teşkilat kurduğu İl veİlçelerde ne gibi işlem yapılacağını belirlemiş, 115. maddesinde de cezaisorumluluğa yer vermiştir.

DemokratikSol Parti Tüzüğünün geçici örgütlenme başlığı altında;

GeçiciMadde 4- Örgütlenme hazırlıklarının kurul oluşturmak bakımından yeterli düzeyehenüz erişmediği İl veya İlçeler varsa, ilk büyük kongreye kadar geçecek süreiçinde, o il ve ilçelerde, gerekli çalışmalar ve işlemler, merkez karar veyönetim kurulunca yapılır; ve yasalarla Tüzüğün İl ve İlçe yönetim kurullarınaverdiği görevler ve yetkiler, geçici olarak, merkez karar ve yönetim kuruluncakullanılır.

İlkilçe ve il kongreleri yapılıncaya kadar, bu kongrelerin hukuksal varlığındandoğan sonuçların ve yetkilerin gerekleri, kurucular kurulunca yerine getirilir.

Kuruluştansonraki dönemde örgütlenme hazırlığı yeterli düzeye erişen İl ve İlçelerdekikurullar, geçici 3. maddeye göre oluşturulabileceği gibi, il ve ilçe kongreleritoplanarak o kongrelerde yapılacak seçimler yoluyla da oluşturulabilir.

Kurullarındoğrudan doğruya kongrelerce oluşturulmasına karar verilen kurumlarda, üyesayısı yeterli düzeyi bulunca, merkez karar ve yönetim kurulu, köy ve mahalledelege seçimlerini, kendi gözetimi altında yaptırır ve ilçe kongrelerinitoplar. Bir ilin, bu yoldan, üçte birden çok ilçesinde kurullaroluşturulduğunda, merkez karar ve yönetim kurulu, il kongresini detoplayabilir.

denilmektedir.

Birsiyasi partinin bir il ve ilçede teşkilat kurmuş olup olmadığının kesinliklesaptanmasında yasal sorunluluklar bulunmaktadır.

a)2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 36. maddesine göre bir siyasi partininseçimlere katılabilmesi için illerin en az yarısında teşkilat kurmuş olmasıkoşulu aranmaktadır.

Aynımaddenin ikinci fıkrasında da, "bir ilde teşkilatlanma, merkez ilçe dahilo ilin ilçelerinin en az üçte birinde teşkilât kurmayı gerektirir"denilmektedir.

b)298 sayılı Kanun 14/4 ve 17. maddelerinde de il ve ilçe teşkilatını kurmuşsiyasi partilerden sözedilmektedir.

c)2820 sayılı Kanunun 73. maddesine göre de il ve ilçe teşkilatının ayrı ayrıbelirlenmesi gerekli olduğu gibi 74. maddesi gereğince Anayasa Mahkemesinceyapılacak mali denetim için (Siyasi partilerin genel başkanları, kararabağlanarak birleştirilmiş kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğinin Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Cumhuriyet Başsavcılığınavermek zorundadırlar.)

d)Siyasi Partiler Kanunun geçici 5/c maddesi, siyasi partilerin geçici il ve ilçeteşkilatına ait zorunlu organlarının kurucular kurulu tarafındanoluşturulmasını öngörmüştür.

Siyasipartinin bir il ve ilçede teşkilat kurmuş sayılabilmesi için 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanununun 19 ve 20. maddelerinde öngördüğü şekilde örgütlenmesigereklidir.

Bubakımdan Demokratik Sol Parti Tüzüğünün geçici 4. maddesinin 1, 2, 3 ve 4.fıkraları Siyasi Partiler Kanununun yukarıda anılan hükümlerine aykırı olduğugibi, yasalarla Tüzüğün i1 ve ilçe yönetim kurullarına verdiği görev veyetkilerin (g. md. 4.f.1) ve hatta köy ve mahalle delege seçimlerinin (g.md.4.f.4) merkez karar ve yönetim kurulunca geçici de olsa kullanılması veyaptırılması 2820 sayılı Kanunun 4. maddesinin 2. fıkrasında tanımlanan partiiçi demokrasi esaslarına da aykırı bulunmaktadır.

2-Kurucular Kurulu :

KurucularKurulu siyasi parti ilk büyük kongresini yapıncaya kadar o partinin en yetkiliorganıdır.

2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 14. maddesinin 8. fıkrası hükmüne göre;(Büyük Kongre ilk toplantısını yapıncaya kadar, bu kongrenin yetkilerinikurucular kurulu kullanır. Parti genel başkanı ile yaş kaydı aranmaksızınkuruculuk şartlarını haiz merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplinkurulu üyeleri ve milletvekilleri, bu kurulun tabii üyeleridir.)

AynıKanunun geçici 5. maddesinin (c) bendinde ise;

"BuKanunun öngördüğü şekilde çeşitli parti kademelerinin kongreleri yapılıncayakadar partilerin geçici il ve ilçe teşkilatına ait zorunlu organları, kurucularkurulu (genel başkan, merkez karar ve yönetim kurulu ile merkez disiplin kuruluüyeleri ve bu kurullara katılmayan kurucular) tarafından oluşturulur."denilmektedir.

Budüzenlemeler kurucular kurulunun, ilk büyük kongre toplanıncaya kadar olan dönemdekiönemini göstermektedir.

Tüzüğüngeçici ikinci maddesinin 2. fıkrasında; (Kurucular Kurulu, partinin kuruluşbildiriminde adları yazılı kişilerle, onların seçtiği merkez karar ve yönetimkurulu ve merkez disiplin kurulundan oluşur.) denilmekte olup kurulda GenelBaşkan ile partili milletvekillerine yer verilmemektedir.

Budüzenleme 2820 sayılı Kanunun 14. maddesinin 8. fıkrası hükmüne aykırıgörülmüştür.

Davalıparti tüzüğünün geçici 5. maddesinin 2. fıkrasında; (daha sonra gerektiğindeyapılacak kurucular kurulu toplantılarının açılışında da salt çoğunluk aranır;ancak gecikmenin yasal sakınca doğuracağı durumlarda, bu sağlanamazsa, öncedenduyurulacak gün, saat ve yerde, salt çoğunluk aranmaksızın toplanılır.)denilmektedir.

Görüldüğüüzere kurucular kurulu önceden duyurulacak gün, saat ve yerde salt çoğunlukaranmaksızın da toplanabilecektir.

İlkbüyük kongre yapılıncaya kadar büyük kongre yetkilerine sahip olan, PartininTüzük ve Programını değiştirmek, hatta tüzelkişiliğine son vermek gibi yetkileresahip olan kurucular kurulunun toplantılarını salt çoğunluğun altındayapabileceğini kabul, bu kurulun doğal üyesi olan merkez karar ve yönetimkuruluna dilediği takdirde kurucular kurulu olarak toplanmak ve onunyetkilerini kullanmak olanağını verecektir.

Tüzüğüngeçici 5. maddesinin 2. fıkrasındaki bu düzenlemede 2820 sayılı Kanunun 4.maddesinin 2. fıkrası hükmüne aykırı bulunmuştur.

3-Demokratik Sol Parti Tüzüğünün 24, 33, 34, 76 ve 77 nci maddelerinde merkezkarar ve yönetim kurulu, yönetim ve disiplin kurulları üyelerini adedibelirlendiği halde geçici 3. maddenin 4, 8 ve 9. fıkralarındaki düzenleme ilebu belirginlikten vazgeçilmiş bu kurulların kanunda gösterilen en az üye ileTüzükte gösterilen üye adedi arasında değiştirilebileceği ifade edilmiştir.

Buşekildeki bir uygulama 2820 sayılı Kanunun 10/b ve 33. maddeleri hükümlerininyetkili mercilerce yerine getirilmesinin ve sağlıklı olarak izlenmesininimkansızlığını ortaya koyduğu açıktır.

4-2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 62. maddesinin 1. fıkrasında (Partiyeborçlu olduğu yıla ait aidatın tamamını veya bir kısmını ödemeyen parti üyesihakkında, partiden geçici veya kesin olarak çıkarmaya dair disiplin cezasıuygulanmaz.) denilmektedir.

Davalıparti Tüzüğünün 12. maddesinin 1. fıkrasının 3. paragrafında (üstlendikleriödentileri süresinde öderler. Ödentilerini ödemedikçe üyelik haklarınıkullanamazlar.) kuralına yer verilmiştir. Bu yaptırım üyenin partiden geçiciçıkarılma işlemi ile aynı sonucu doğuracağından bu düzenleme Siyasi Partiler Kanunununyukarıda değinilen 62. maddesinin 4. fıkrasına aykırı bulunmuştur.

5-Tüzüğün üyelikten çıkarma başlıklı 15. maddesinin 3. fıkrasında (üyeliktençıkarma kararları, disiplin kurullarının üye tamsayısının oyları ile oluşur.)denilmektedir. Bu düzenleme 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 55.maddesinin 3. fıkrasındaki (Disiplin kurulları, üye tam sayısının en az üçteiki çoğunluğuyla toplanır ve hazır bulunanların çoğunluğuyla karar verir. Ancak101 inci maddenin (d-1) bendinde gösterilen haller dışında partiden kesinçıkarma cezaları için üye tamsayısının çoğunluğunun kararı gerekir.) hükmüneaykırı görülmüştür.)

6-Tüzüğün 20. maddesinin 6. fıkrasındaki (ancak genel başkanın gündeme öncedenmadde koyması durumunda seçim yapılabilir) cümlesi, bu madde ve fıkranıniçeriği ile bağdaşmadığı gibi, bu yoldaki düzenleme ile genel başkanistemedikçe seçimi de içeren olağanüstü kongre yapma olanağı bulunmamaktadır.

Budurum 2820 sayılı Kanunun 14. maddesinin 7 ve 4/2 maddesi hükümlerine aykırıbulunmaktadır.

7-2820 sayılı Kanunun 7. maddesinde (Siyasi partilerin teşkilatı merkez organlarıile, il ve ilçe teşkilatından ve Türkiye Büyük Millet Meclisindeki partigrubundan ibarettir.

Siyasipartiler, yukarıdaki fıkrada belirtilenler dışında herhangi bir yerde veherhangi bir ad altında teşkilat kuramaz.) denilmektedir.

DemokratikSol Parti, Tüzüğünün 29. maddesinin 5. fıkrasında dış ülkelerde (araştırmagrubu) kurulabileceği öngörülmüştür. Böyle bir kuruluşun yukarıda anılan maddehükmüne aykırı olduğu kanısındayız.

8-Davalı Parti Tüzüğünün 32. maddesinin 20 ve 22. fıkralarına göre çağrı ilegerekli belge ve listelerin ilgili seçim kurulu başkanına (toplantı gününden enaz beş gün önce) bildirilip verileceği öngörülmüştür.

2820sayılı Kanunun 21. maddesinin 2. fıkrasında bu sürenin (Toplantılardan en azonbeş gün önce) olduğu belirtilmiş olduğundan Tüzüğün anılan maddesinin 20 ve22. fıkraları Siyasi Partiler Kanununun 21. maddesinin 2. fıkrası hükmüneaykırı bulunmaktadır.

9-Demokratik Sol Parti Tüzüğünün milletvekilliği aday adaylığı başlıklı 56.maddesinde;

Önseçimlerdeher seçim çevresinden seçilecek milletvekili sayısının iki katı aday adayısaptanacağı öngörüldüğü gibi, parti üyelerinin önseçime girebilmeleri için de adaylıkbaşvurularının ayrıca kabulü gerekmektedir. Bunun için parti üyesi olan kişideayrıca (parti içi eğitimden geçmek) koşulu aranmaktadır.

Bumaddedeki düzenlemeye göre ön seçimde aday olmak üzere başvuran partilihakkında ilçe ve il yönetim kurullarının inceleme yapması, görüşlerini genelbaşkanlığa iletmeleri gerekmektedir. Son söz merkez karar ve yönetim kurulunaaittir. Bu kurulun partilinin geçici olarak ön seçime girmesi için adaylığınıgeçici olarak kabul edebileceği ifade edildiği gibi il ve ilçe başkanlarıiçinde ayrıca görev bölgelerinde en az altı ay önceden beri seçmen sayısının enaz belirli bir oranı kadar üye bulundurulması koşulu aranmaktadır.

Tüzüğünsözü edilen 56. maddesi ile 57. maddesi birlikte değerlendirildiğinde partiyekayıtlı herhangi bir üyenin ön seçimlerde aday olabilmesi hususunda getirilendüzenlemeler ile ön seçimi kazanan partili için merkez karar ve yönetimkuruluna kanunda öngörülmeyen etkenlik sağlanmış ve böylece 2820 sayılı Kanunun4. maddesinin 2. fıkrasında öngörülen parti içi demokrasi ve eşitlik ilkesineaykırı davranılmıştır.

10-Tüzüğün 57. maddesinin son fıkrası hükmü Siyasi Partiler Kanununun 64.maddesine de aykırıdır. Sözü edilen 64. maddede alınacak özel aidatınmilletvekili ödeneğinin net bir aylık tutarını aşmayacağı hükmüne yer verildiğihalde Tüzüğün 57. maddesine ödentinin üst sınırı milletvekili aylık ödeneğininve yolluğunun net tutarını aşamaz denilmektedir.

11-Tüzüğün 64. maddesindeki düzenleme de yukarıda 56 ve 57 nci maddeleridolayısıyla belirttiğimiz nedenlerle 2820 sayılı Kanunun 4. maddesinin 2.fıkrası hükümdeki parti içi demokrasi esaslarına aykırı bulunduğu gibi Tüzüğün69. maddesinin 4. fıkrasındaki "üyeler için seçimle gelinecek görevlereadaylık, parti içi eğitimden geçmiş olması" koşulu da aynı ilkeye aykırıgörülmüştür.

12-2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 53. maddesinin 2. fıkrasına göre,(Disiplin kurullarının vermeye yetkili oldukları disiplin cezaları ile hangihalde ne tür disiplin cezası verileceğinin parti tüzüğünde belli edilmesizorunludur.)

Bubakımdan Tüzüğün 81. maddesi Kanunun 53. maddenin 2. fıkrasında benimsenenkurala aykırı bulunmuştur.

13-2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 7. maddesi Siyasi Parti Teşkilatının,merkez organları ile il ve ilçe teşkilatından ve Türkiye Büyük MilletMeclisindeki parti gurubundan ibarettir.

SiyasiPartiler, yukarıdaki fıkrada belirtilenler dışında herhangi bir yerde veherhangi bir ad altında teşkilât kuramazlar.

DavalıParti Tüzüğünün 68. maddesinde her mahalle ve köyde eğitim ve çalışma grupları,toplumsal örgütler kurulabileceği, bunların çalışmalarını ne türyapabilecekleri, hatta halkın her alanda örgütlenmesine katkıda bulunmalarıtoplumsal örgütlerde etkinlik göstermeleri hususları belirtilmiştir. Bu yoldakidüzenlemenin de yukarıda sözü geçen 7. madde hükmüne aykırı olduğukanısındayız.

14-2820 sayılı Kanunun 62. maddesinin 1. fıkrasında parti üyelerinden alınacakgiriş aidatının miktarının Parti Tüzüğünde gösterilmesi öngörüldüğü haldedavalı Parti Tüzüğünün 11. maddesinin 1. fıkrasında (yeni üyelerin kimlik kartıiçin ödeyecekleri bedel giriş ödentisi yerine geçer.) denilmiş ve girişaidatının miktarı gösterilmemiştir. Bu husus da Siyasi Partiler Kanunun 62/1.maddesine aykırıdır.

15-Davalı Parti Tüzüğünün grupta oylama başlıklı 50. maddesinin ikinci cümlesinde;(... grup üyelerinden beşte birinin yazılı istemi olursa, bağlayıcı kararlariçin de gizli oylama yapılır.) kuralı öngörülmüştür.

2820sayılı Siyasi Partiler Kanununun bu konuyu düzenleyen grupta gizli oylamabaşlıklı 27. maddesinde; (... milletvekillerini bağlayıcı nitelikteki konularailişkin kararların oylamaları, gizli oyla yapılır.) amir hükmü yer aldığından,gizli oylama yapılmasının isteme bağlanması bu hükme aykırıdır.

SONUÇ:

DemokratikSol Parti Tüzüğünün Anayasa'nın 69/5 ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun9. maddeleri uyarınca yapılan inceleme ve değerlendirmesi sonunda :

PartiTüzüğünün, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun emredici hükümlerine aykırıolan maddeleri yukarıda 15 bölüm halinde tesbit edilmiş ve bu hususların 2820sayılı Siyasi Partiler Kanununun hangi maddelerine aykırı olarak düzenledikleride ayrı ayrı belirtilmiştir.

DavalıDemokratik Sol Parti'nin Tüzüğünün bir örneği ekli olarak sunulmuş olup 2820sayılı Kanunun 104. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, belirtilen konulardakiaykırılıkların giderilmesi için ihtar kararı verilerek, bu kararın DemokratikSol Parti Genel Başkanlığına yazılı olarak bildirilmesi arz ve talepolunur."

B-İNCELEME :

CumhuriyetBaşsavcılığının 12.12.1985 günlü, SP.17, Hz.1985/1613 sayılı başvuru yazısı veekleri ile ilgili dosya incelendi :

Gereğigörüşülüp düşünüldü :

DemokratikSol Parti Tüzüğünün, Cumhuriyet Başsavcılığınca, Siyasi Partiler Kanunu'naaykırı olduğu öne sürülen maddelerinin incelenmesine geçmeden önce, kimi üyelertarafından ortaya atılan usul sorunlarının karara bağlanması gerekmiştir.Bunlar, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesi hükmüne göre,Cumhuriyet Başsavcılığınca, bir uyarıda bulunulmamasının aynı Kanunun 104.maddesi gereğince ihtar istenmesine bir engel teşkil edip etmediği; ilgilipartiden savunma istenmesine yasal olanak bulunup bulunmadığı ve ilgililerinsözlü açıklamalarının dinlenmesine gerek olup olmadığı hususlarıdır.

a)2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesi hükmüne göre, CumhuriyetBaşsavcılığınca yazılı bir uyarıda bulunulmamasının aynı Kanunun 104. maddesigereğince ihtar istenmesine bir engel teşkil etmediği ve işin istekçerçevesinde karara bağlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

b)İncelenen konu, siyasi partinin kapatılması davası olmayıp, 22.4.1983 günlü,2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 104. maddesinin birinci fıkrası uyarıncaCumhuriyet Başsavcılığınca istenen bir ihtar işlemidir. Bu tür işlerinincelemesinin Anayasa'nın 149. maddesinin son fıkrası gereğince dosya üzerindeyapılması zorunludur. İnceleme sırasında, gerekli görüldüğünde AnayasaMahkemesinin sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri çağırma yetkisininbulunduğu şüphesizdir.

Öteyandan, 2820 sayılı Kanunun 98. maddesinde siyasi partilerin kapatılmasınailişkin davalarda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun uygulanacağı buyruğukarşısında, ihtar istemine ilişkin evrede, siyasi partinin savunma yapmadurumunda olduğundan söz edilemez.

Bunedenlerle, Demokratik Sol Parti'den savunma istenmesine yasal olanakbulunmamaktadır.

c)Dosyadaki bilgi ve belgelere göre, ilgililerin sözlü açıklamalarınındinlenmesine de gerek görülmemiştir.

MuammerTuran ve Mehmet Çınarlı bu görüşlere katılmamışlardır.

İşinesasına gelince :

DemokratikSol Parti Tüzüğü'nün;

1-Geçici 4. maddesinin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarınınincelenmesi :

DemokratikSol Parti Tüzüğünün "geçici örgütlenme" başlıklı geçici 4. maddesininbirinci fıkrasında, ilk büyük kongreye kadar geçecek süre içinde, henüzteşkilat kurulmamış il ve ilçelerde gerekli çalışma ve işlemlerin merkez kararve yönetim kurulunca yapılması; kanunlarla Tüzüğün il ve ilçe yönetimkurullarına verdiği görev ve yetkilerin yine bu kurulca kullanılmasıöngörülmüştür.

Budüzenleme ile ikinci fıkranın, ilk ilçe ve il kongreleri yapılıncaya kadar bukongrelerin hukuki varlığından doğacak sonuç ve yetkilerin gereklerinin büyükkongre yetkisini haiz kurucular kurulunca yerine getirilmesine imkan verendüzenleme ve dördüncü fıkranın merkez karar ve yönetim kurulunun köy ve mahalledelege seçimlerini kendi gözetimi altında yaptırması ve ilçe kongrelerinitoplayarak bir ilin bu yolda üçte birden çok ilçesinde kurullar oluşturulmasıhalinde de il kongresini toplayabilmesini öngören; üçüncü fıkranın, il ve ilçekongrelerinin geçici kurullar bulunmadan merkez karar ve yönetim kurulunungözetiminde seçilecek köy ve mahalle delegelerince teşkil edilmesiyle il veilçelerdeki kurulların oluşturulmasına imkan tanıyan hükümlerin, merkezin taşrateşkilatı üzerinde hakimiyet kurmasına yol açacak nitelikte görülmüş vedolayısıyla 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun maddesinin ikinci fıkrasınaaykırı bulunmuştur.

Öteyandan, Tüzüğün geçici 4. maddesinin söz konusu fıkraları, siyasi partilerinteşkilâtlanmalarını düzenleyen Siyasi Partiler Kanununun 19., 20. maddelerininve geçici 5. maddesinin (c) bendinin emredici kurallarına da aykırıgörülmüştür.

Birincive ikinci fıkralar yönünden Muammer Turan ve Mahmut C. Cuhruk; üçüncü fıkrayönünden Muammer Turan, Mehmet Çınarlı, Mahmut C. Cuhruk ve Servet Tüzün;dördüncü fıkra yönünden ise, Muammer Turan, Mehmet Çınarlı ve Mahmut C. Cuhrukbu görüşlere katılmamışlardır.

2-Geçici 2. maddesinin ikinci fıkrasının incelenmesi :

Bfıkrada, "Kurucular kurulu, partinin kuruluş bildiriminde adları yazılıkişilerle, onların seçtiği merkez karar ve yönetim kurulu ve merkez disiplinkurulundan oluşur." denilerek kurulda genel başkan ile partilimilletvekillerine yer verilmemiştir. Söz konusu fıkra düzenlemesi, SiyasiPartiler Kanunu'nun 14. maddesinin sekizinci fıkrasına açıkça aykırıdır.

MuammerTuran bu görüşe katılmamıştır.

3-Geçici 5. maddesinin ikinci fıkrasının incelenmesi :

Geçici5. maddenin ilk fıkrasında, ilk kurucular toplantısının salt çoğunluklayapılacağı ifade edildikten sonra, ikinci fıkrasında daha sonra gerektiğindeyapılacak kurucular kurulu toplantılarının açılışında salt çoğunluk aranacağıöngörülmüş; ancak gecikmenin yasal sakınca doğuracağı durumlarda, salt çoğunluksağlanamazsa önceden duyurulacak gün, saat ve yerde, salt çoğunluk aranmaksızıntoplantı yapılabileceği kurala bağlanmıştır.

Böylece,salt çoğunluk aranmadan toplantı yapılabilmesi, makul ve sıkı kayıtlara bağlıtutulmuştur. Düzenleme bu niteliğiyle kurucular kurulu üyelerinin üyelik haklarınıkullanma olanağını engellemediğinden Siyasi Partiler Kanunu'nun 4. maddesininikinci fıkrasında belirtilen demokrasi esaslarına aykırı bulunmamıştır.

SelahattinMetin ve Adnan Kükner bu görüşe katılmamışlardır.

4-Geçici 3. maddesinin dördüncü, sekizinci ve dokuzuncu fıkralarının incelenmesi:

Geçici3. maddenin dördüncü fıkrasının, "Merkez karar ve yönetim kurulubaşlangıçta 15 kişi olarak kurulabilir; ve kurucular kurulu gerekli gördüğündebu sayı 20'ye kadar çıkarılabilir." şeklindeki hükmü, Siyasi PartilerKanunu'nun 16. maddesinin, bu kurulun parti tüzüğünde gösterilen şekildekurulacağına ve kurulun üye sayısının onbeşten az olamayacağına ilişkin hükmüneaykırı değildir.

YineTüzüğün geçici 3. maddesinin sekizinci fıkrasında, il ve ilçe yönetimkurullarının kurucular kurulu tarafından tüzükte belirtilen sayıdan az fakatSiyasi Partiler Kanunu'nun 19. maddesinin dördüncü ve 20. maddesinin ikincifıkralarında gösterilen asgari sayılarda oluşturulması bu maddelerin emredicihükümlerine aykırı olmadığı gibi, Tüzüğün geçici 3. maddesinin dokuzuncufıkrasının kurucular kurulunun gerekli gördüğü yerlerde disiplin kurullarınıtüzükte belirtilenden az sayıda oluşturup gerektiğinde tüzükte gösterilensayılara yükseltebilmesine imkan veren hükmü, disiplin kurullarının üyesayılarını ve niteliklerini Parti tüzüklerine bırakan 2820 sayılı Kanun'un 19.maddesine de aykırı bulunmamıştır.

SiyasiPartiler Kanunu'nun 10. maddesinin (b) bendinde, Cumhuriyet Başsavcılığının hersiyasi parti için tuttuğu sicil dosyasında partilerin, merkez organları ileteşkilat kurdukları il ve ilçelerin organlarında görev alanlar ile ilgili bilgive belgelerin neler olduğu sayılmış, dördüncü fıkrada ise, siyasi partilerin(b) bendindeki bilgi ve belgelerde yapılan değişiklikleri, değişikliktarihinden itibaren onbeş gün içinde Cumhuriyet Başsavcılığına gönderecekleribelirtilmiştir. Aynı Kanunun 33. maddesinde, parti kongreleri hariç olmaküzere, her kademedeki parti organlarıyla parti tüzüğünde belirtilen bir görevegetirilenlerin adı, soyadı, künyesi, ikametgahları, nüfus cüzdan örnekleri gibibilgi ve belgelerin, o mahallin en büyük mülki amirine seçim veya atamadanitibaren onbeş gün içinde yazıyla bildirileceği hususu düzenlenmiştir. Kanun buhükümleriyle, tüzükte gösterilen üye sayısına yükseltme ve parti organlarındagörevlendirmede parti yöneticilerine, onbeş gün içinde sözügeçen mercilereyazılı bildirimde bulunmak yükümlülüğünü getirmiştir. Kanun böylece, partitüzüğünün geçici 3. maddesinin dördüncü, sekizinci ve dokuzuncu fıkralarındakidüzenlemelere imkan tanımaktadır.

Bunedenlerle Tüzüğün geçici 3. maddesinin ihtar istemine konu olan fıkraları,Kanunun anılan maddelerine de aykırı değildir.

5-12. maddesinin birinci fıkrasının sekizinci paragrafının incelenmesi :

CumhuriyetBaşsavcılığı, Demokratik Sol Parti Tüzüğünün yukarıda anılan maddesinde yeralan ''üstlendikleri ödentileri süresinde öderler. Ödentilerini ödemedikçeüyelik haklarını kullanamazlar." biçimindeki kuralın, üyenin partidengeçici çıkarılma işlemi ile aynı sonucu doğuracağı gerekçesiyle Siyasi PartilerKanunu'nun 62. maddesinin dördüncü fıkrasına aykırı olduğunu öne sürmüştür.

Ancakparti üyeliği kişilere, kanundan ve parti tüzüğünden doğan kimi haklarsağladığı gibi, bazı yükümlülükler de yükler. Ödentilerin düzenli ödenmesi buyükümlülükler arasındadır. Ödentilerini ödemeyen üyenin üyelik haklarınıkullanamaması doğaldır. Bunu üyelikten geçici ihraç saymak mümkün değildir. Bunedenle, Siyasi Partiler Kanunu'nun 62 . maddesinin dördüncü fıkrasına aykırılıkbulunduğun ilişkin iddia yerinde görülmemiştir.

6-15. maddesinin üçüncü fıkrasının incelenmesi :

Tüzüğünbu hükmü ile, üyelikten çıkarma kararlarının, disiplin kurulları üyetamsayısının oylarıyla oluşacağı öngörülmüştür.

Üyeliktençıkarmayı güçleştiren bu düzenleme, 2820 sayılı Kanunun 55. maddesinin"disiplin kurulları üye tamsayısının en az üçte iki çoğunluğuyla toplanırve hazır bulunanların çoğunluğuyla karar verir. Ancak 101. maddenin (d-1)bendinde gösterilen haller dışında, partiden kesin çıkarma cezaları için üyetamsayısının çoğunluğunun kararı gereklidir" şeklindeki emredici hükmüneaykırıdır.

MuammerTuran ve Mahmut C. Cuhruk bu görüşe katılmamışlardır.

7-20. maddesinin altıncı fıkrasının incelenmesi :

Tüzüğünolağanüstü toplantılarda, ancak genel başkanın gündeme önceden madde koymasıdurumunda seçim yapılabilir yolundaki hükmü, parti yönetiminde, bir süre içinistikrarı sağlamak amacına yönelik bulunması nedeniyle Siyasi PartilerKanunu'na aykırı bulunmamıştır.

YektaGüngör Özden, Servet Tüzün, Mustafa Şahin ve Adnan Kükner bu görüşekatılmamışlardır.

8-29. maddesinin beşinci fıkrasının incelenmesi :

Anayasa'nın68. maddesinin beşinci fıkrası, siyasi partilerin yurtdışında teşkilatlanıpfaaliyette bulunamayacaklarını belirtmiş; 2820 sayılı Kanun 7. maddesinde,siyasi partilerin teşkilatının, merkez organları ile il ve ilçe teşkilatındanve Türkiye Büyük Millet Meclisindeki parti grubundan ibaret olduğunuaçıkladıktan sonra, siyasi partilerin bunlar dışında herhangi bir yerde herhangi bir ad altında teşkilat kuramayacaklarını hükme bağlamıştır.

Yurtdışındakurulacak araştırma grupları teşkilat niteliğinde görüldüğünden söz konusuhüküm, Anayasa'nın 68. ve Siyasi Partiler Kanunu'nun 7. maddelerine aykırıbulunmuştur.

OrhanOnar, Necdet Darıcıoğlu, Servet Tüzün, Mahmut C. Cuhruk ve Adnan Kükner bugörüşe katılmamışlardır.

9-32. maddesinin yirminci ve yirmiikinci fıkralarının incelenmesi :

Partitüzüğünün il ve ilçe kongrelerinin ortak kuralları başlıklı 32. maddesininyirminci fıkrasında : "Kongrelerde ilgili çağrı, ilçe seçim kurulubaşkanına, ilçede birden çok seçim kurulu varsa, ilçe birinci seçim kurulubaşkanına, toplantı gününden en az beş gün önce bildirilir...";yirmiikinci fıkrasında da : "İl kongreleri için aynı belgeler, aynı süreiçinde, ilgili il seçim kurulu başkanına, il yönetim kurlunca verilir."denilmiştir.

Busuretle Siyasi Partiler Kanunu'nun 21. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülenasgari onbeş günlük süre, beş güne indirilerek Kanunun bu hükmüne aykırı birdüzenleme getirilmiş olmaktadır.

10-56. maddesinin incelenmesi :

Milletvekiliaday adaylığı başlıklı 56. maddede, Siyasi Partiler Kanunu'nun 37. maddesineparalel olarak, partilerde tüm üyelerin katılacağı önseçimde, her seçimçevresinden seçilecek milletvekili sayısının iki katı aday adayı tesbitolunacağı belirtildikten sonra adaylarda bulunması gereken şartlargösterilmiştir.

Partiadaylarının tesbitinde, partilerin söz hakkı olması gerekir. Nitekim, adaylıkşartları tüzükte gösterilmiş ve tesbit olunan bu şartlarda demokrasi esaslarınaaykırı bir yön görülmemiştir.

11-57. maddesinin son fıkrasının incelenmesi :

Bufıkradaki, "Bu ödentinin üst sınırı, milletvekili aylık ödeneğinin veyolluğunun net tutarını aşamaz" hükmü, Siyasi Partiler Kanunu'nun 64.maddesinin, milletvekili aday adaylarından alınacak özel aidatın, milletvekiliödeneğinin net bir aylık tutarını aşamayacağı yolundaki emredici kuralaaykırıdır.

12-64. maddesinin incelenmesi :

Bumadde de, Tüzüğün 56. maddesi dolayısıyla öne sürülen gerekçelerle 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun 4. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı bulunmamıştır.

13-69. maddesinin dördüncü fıkrasının incelenmesi :

Tüzüğünbu maddesinde, sürekli eğitim esasları düzenlenmiştir.

Batıdemokrasilerinde partiler, fertlerin siyasi terbiye ve eğitim ocaklarıdır.Seçimle gelinebilecek görevlerde, parti üyelerinin partinin politikasıdoğrultusunda bilinçli bir şekilde çalışabilmesi için bazı niteliklere vebilgilere sahip olmasının aranması doğaldır.

Partiyönetici kadrolarının seçiminde parti üyeleri arasında ayırım yapılmaması,parti üyelerinin yöneticiler arasına girme bakımından eşit sansa sahip olmalarıgerekir. Ancak, tüzükte seçimle gelinebilecek yönetici kadrolarına girebilmekiçin her üyeye parti içi eğitimden geçme hususunda fırsat eşitliği tanınmışolduğundan, üyeler arasında eşitlik ilkesine ve dolayısıyla 2820 sayılıKanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı bir durum oluşturulmamıştır.

14-81. maddesinin incelenmesi :

SiyasiPartiler Kanunu'nun 53. maddesinin ikinci fıkrasının, "Disiplinkurullarının vermeye yetkili oldukları disiplin cezaları ile hangi halde ne türdisiplin cezaları verileceğinin parti tüzüğünde belli edilmesizorunludur." biçimindeki emredici kuralına uyulmamış ve tüzüğün sözkonusumaddesinde disiplin suçları gösterildikten sonra, "bu parti suçlarındanherhangi biriyle ilgili olarak, suçun ölçüsüne, partiye verdiği zarara ve suçtadirenme unsuruna göre, en hafifinden en ağırına doğru, sırası ile aşağıdakicezalar verilir..." denilmekle yetinilmiştir.

15-68. maddesinin incelenmesi :

Tüzüğünbu maddesinde öngörülen mahalle veya köydeki üyeler arasından oluşturulacakaraştırma grupları Siyasi Partiler Kanunu'nun 7. maddesindeki örgütlerniteliğinde kabul edilemez.

Nitekim,Tüzükte bu araştırma gruplarının çalışma esasları ayrıntılı olarak gösterilmişve toplu çalışmalar için biraraya gelmelerin, örgüt niteliği ve görüntüsünüedinmemesi ve yasalarda veya tüzükte belirli organlara tanınmış yetkilerindevri biçimini almaması hususuna işaret edilmiştir. Bu itibarla maddedüzenlenmesinde Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı bir yön görülmemiştir.

H.Semih Özmert, Yekta Güngör Özden, Mehmet Çınarlı, Selahattin Metin ve MustafaŞahin bu görüşe katılmamışlardır.

16-11. maddesinin birinci fıkrasının incelenmesi :

SiyasiPartiler Kanunu'nun 62. maddesinin birinci fıkrasında, parti üyelerindenalınacak giriş aidatının miktarının parti tüzüğünde gösterileceği yolundakiemredici hükme rağmen, giriş aidatı açıkça gösterilmemiş, Tüzüğün anılanfıkrasında, "yeni üyelerin kimlik kartı için ödeyecekleri bedel, girişödentisi yerine geçer" denilmekle yetinilmiştir.

17-50. maddenin ikinci cümlesinin incelenmesi :

Grupgenel kurulunda bağlayıcı kararlar için gizli oylamayı, grup üyelerinin beştebirinin bu yolda yazılı istemde bulunmasına bağlı tutan tüzük hükmü, SiyasiPartiler Kanunu'nun 27. maddesinin, "Grup genel kurulunda seçimlere aitoylamalar ile milletvekillerini bağlayıcı nitelikli konulara ilişkin kararlarınoylamaları, gizli oyla yapılır" kuralına aykırı bulunmuştur.

Açıklanannedenlerle, Demokratik Sol Parti Tüzüğü'nün geçici 4. maddesinin birinci,ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, geçici 2. maddesinin ikinci fıkrası, 15.maddesinin üçüncü fıkrası, 29. maddesinin beşinci fıkrası, 32. maddesininyirminci ve yirmiikinci fıkraları, 57. maddesinin son fıkrası, 81. maddesi, 11.maddesinin birinci fıkrası ve 50. maddesinin ikinci cümlesi Siyasi PartilerKanunu'na aykırı olduğundan, aykırılığın giderilmesi için Demokratik SolParti'ye ihtarda bulunulmasına, Cumhuriyet Başsavcılığının, Tüzüğün ötekihükümlerine yönelik ihtar istemlerinin reddine karar verilmelidir.

C- SONUÇ:

I-Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesinin Cumhuriyet Başsavcılığınca öncelikleuygulanması gerekmediğine; Demokratik Sol Parti'nin savunmasının alınmasına veilgililerin ihtar istemi konusunda dinlenmelerine yer olmadığına, Muammer Turanve Mehmet Çınarlı' nın karşıoyu ve oyçokluğuyla,

II-Demokratik Sol Parti Tüzüğü'nün;

1-Geçici 4. maddesinin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarının, SiyasiPartiler Kanunu'nun 4. maddesinin ikinci fıkrasına, 19. maddesi ile 20.maddesine ve geçici 5. maddesinin (c) fıkrasına aykırı olduğuna ve aykırılığıngiderilmesinin adıgeçen partiye ihtar edilmesine, birinci ve ikinci fıkralaryönünden Muammer Turan ve Mahmut C. Cuhruk'un, üçüncü fıkra yönünden MuammerTuran, Mehmet Çınarlı, Mahmut C. Cuhruk ve Servet Tüzün'ün; dördüncü fıkrayönünden ise Muammer Turan Mehmet Çınarlı ve Mahmut C. Cuhruk'un karşıoyları veoyçokluğuyla,

2-Geçici 2. maddesinin ikinci fıkrasının, Siyasi Partiler Kanununun 14.maddesinin sekizinci fıkrasına aykırı olduğuna ve aykırılığın giderilmesi içinPartiye ihtarda bulunulmasına, Muammer Turan'ın karşıoyu ve oyçokluğuyla,

3-Geçici 5. maddesinin ikinci fıkrasının, Siyasi Partiler Kanunu'na aykırıolmadığına ve ihtar isteminin reddine, Selahattin Metin ve Adnan Kükner'inkarşıoyu ve oyçokluğuyla,

4-Geçici 3. maddesinin dördüncü, sekizinci ve dokuzuncu fıkraların, SiyasiPartiler Kanunu'na aykırı olmadığına ve ihtar isteminin reddine, oybirliğiyle,

5-12. maddesinin birinci fıkrasının sekizinci paragrafının Siyasi PartilerKanunu'na aykırı olmadığına ve ihtar isteminin reddine, oybirliğiyle,

6-15. maddesinin üçüncü fıkrasının, Siyasi Partiler Kanunu'nun 55. maddesineaykırı olduğuna ve aykırılığın giderilmesinin Partiye ihtar edilmesine, MuammerTuran ve Mahmut C. Cuhruk'un karşıoyu ve oyçokluğuyla,

7-20. maddesinin altıncı fıkrasının, Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı olmadığınave ihtar isteminin reddine, Yekta Güngör Özden, Servet Tüzün, Mustafa Şahin veAdnan Kükner'in karşıoyu ve oyçokluğuyla,

8-29. maddesinin beşinci fıkrasının, Anayasa'nın 68. ve Siyasi PartilerKanunu'nun 7. maddesine aykırı olduğuna ve aykırılığın giderilmesinin Partiyeihtar verilmesine, Orhan Onar, Necdet Darıcıoğlu, Servet Tüzün, Mahmut C.Cuhruk ve Adnan Kükner'in karşıoyu ve oyçokluğuyla,

9-32. maddesinin yirminci ve yirmiikinci fıkralarının Siyasi Partiler Kanunu'nun21. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğuna ve aykırılığın giderilmesininParti'ye ihtar edilmesine, oybirliğiyle,

10-56. maddesinin, Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı olmadığına ve ihtar istemininreddine, oybirliğiyle,

11-57. maddesinin son fıkrasının, Siyasi Partiler Kanunu'nun 64. maddesine aykırıolduğuna ve aykırılığın giderilmesinin Parti'ye ihtar edilmesine, oybirliğiyle,

12-64. maddesinin, Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı olmadığına ve ihtar istemininreddine, oybirliğiyle,

13-59. maddesinin dördüncü fıkrasının, Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı olmadığınave ihtar isteminin reddine, oybirliğiyle,

14-81. maddesinin Siyasi Partiler Kanunu'nun 53. maddesinin ikinci fıkrasınaaykırı olduğuna ve aykırılığın giderilmesi için Partiye ihtarda bulunulmasına,oybirliğiyle,

15-68. maddesinin, Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı olmadığına ve ihtar istemininreddine, H. Semih Özmert, Yekta Güngör Özden, Mehmet Çınarlı, Selahattin Metinve Mustafa Şahin'in karşıoyu ve oyçokluğuyla,

16-11. maddesinin birinci fıkrasının, Siyasi Partiler Kanunu'nun 62. maddesininbirinci fıkrasına aykırı olduğuna ve aykırılığın giderilmesinin Partiye ihtaredilmesine, oybirliğiyle,

17-50. maddesinin ikinci cümlesinin, Siyasi Partiler Kanunu'nun 27. maddesineaykırı olduğuna ve aykırılığın giderilmesi için Partiye ihtarda bulunulmasınaoybirliğiyle,

III-Kararın, gereği için, Cumhuriyet Başsavcılığı ile Demokratik Sol Parti GenelBaşkanlığı'na tebliğine oybirliğiyle,

28.2.1986gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

EsasSayısı : 1985/2 (İhtar İstemi)

KararSayısı : 1986/1

Üyelerden,

YektaGüngör ÖZDEN'in karşıoy gerekçesinin 2. maddesindeki görüşe katılıyorum.

Başkan

H. Semih ÖZMERT

"Adıgeçen siyasal parti tüzüğünün 68. maddesi uyarınca her sandık bölgesinde, hermahalle ve her köyde üyeler arasında oluşturulacak araştırma grupları, SiyasiPartiler Kanunu'nun 7. maddesinin öngördüğü organlar içinde düşünülemez.Yapısı, amacı ve işlevleri tüzüğün sözü edilen maddesi içeriğiyle açıklanan bugruplar yasanın yasakladığı (mad.7/2) "... teşkilat..."niteliğindedir. Örtülü organ biçimindeki bu yapının bir örgütten ayrılığıyoktur. Yurttaşların, özellikle parti üyelerinin bilinçlenmesi için yapılmasıdoğal çalışmaları aşan çabaların aykırılığı açıktır."

KARŞIOYGEREKÇEM

EsasSayısı : 1985/2 (İhtar İstemi)

KararSayısı : 1986/1

DemokratikSol Parti Tüzüğünün Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı yönlerinin saptanarakihtarda bulunulmasına ilişkin kararın katılmaya olanak bulamadığım maddelerindekullandığım karşıoyların gerekçelerini aşağıda sırasıyla belirtiyorum :

1-Tüzüğün 20. maddesinin altıncı fıkrası, olağanüstü toplantılarda gündeme seçimmaddesinin konulmasını genel başkanın öngörmesine bağlı tutmuştur. Bunun partiiçi düzen ve dengeyle ilgisi bulunmadığı gibi bu dengenin "birsüre"yle sınırlı tutulması karardaki aykırılığı vurgulamaktadır. Parti içidemokrasi, kişisel ya da organsal egemenlikle bağdaşamaz. Demokrasi, siyasalpartilerin içinde kurulamazsa ülkede gerçekleşemez. Siyasal partiler, demokrasiokulu niteliğinde siyasal yaşamın vazgeçilmez ögeleridir. İşlevleri vekonumları çok önemlidir. Ayrıca, genel başkanları genel kurulun istenci(iradesi) üstünde güç sahibi kılmak, onun denetim dışı kalmasına varantehlikeli bir oluşumu getirir. Denge, düzen, uyum, barış, demokrasi, görüşlerinuzlaşmasıyla kurulur, sağlanır, korunur ve güçlenir. Olağanüstü toplantıgündemlerinde genelde "seçim" maddesinin bulunmaması düşünülebilir.Ama, "seçim" in yalnız genel başkanın yetkisine bırakılmasıbağlı-koşullu olmaktan ötede genel başkanı tek söz sahibi yapan sakıncalı birdüzenlemedir. Yalnız "seçim" maddeli olağanüstü toplantılar olanaksızkılınamaz.

2-Adı geçen siyasal parti tüzüğünün 68. maddesi uyarınca her sandık bölgesinde,her mahalle ve her köyde üyeler arasında oluşturulacak araştırma grupları,Siyasi Partiler Kanunu'nun 7. maddesinin öngördüğü organlar içinde düşünülemez.Yapısı, amacı ve işlevleri tüzüğün sözü edilen maddesi içeriğiyle açıklanan bugruplar yasanın yasakladığı (mad.7/2) "... teşkilat..."niteliğindedir. Örtülü organ biçimindeki bu yapının bir örgütten ayrılığı yoktur.Yurttaşların, özellikle parti üyelerinin bilinçlenmesi için yapılması doğalçalışmaları aşan çabaların aykırılığı açıktır.

Üye

Yekta Güngör ÖZDEN

KARŞIOYYAZISI

EsasSayısı : 1985/2 (İhtar İstemi)

KararSayısı : 1986/1

KararGünü : 28.2.1986

I-22.4.1983 günlü ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 14/8 maddesindemilletvekilleri de Kurucular Kurulunun tabii üyeleri arasında sayıldığı haldeDemokratik Sol Parti Tüzüğünün geçici 2. maddesinde Kurucular Kurulunuoluşturanlar arasında milletvekillerinin yazılmaması kanuna aykırılık değil,eksiklik teşkil etmektedir. Tüzük hükmü, kanun gereğince Kurucular Kurulunamilletvekillerinin, katılmasına mani değildir.

II-DSP, bütün merkez, il ve ilçe teşkilatı ile birlikte tek bir tüzelkişidir. Bunedenle kişiler arasındaki ilişkiler ve "demokrasi esasları" ile aynıkişinin (partinin) organları ve teşkilatı arasındaki ilişki ve demokrasiesaslarının birbirinden çok farklı olması doğaldır, zaruridir. "SiyasiPartilerin kuruluşu, organlarının seçimi, işleyişi, faaliyetleri ve kararlarıAnayasada nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırı olamaz"şeklindeki kanun hükmüne mana verilirken, kişilerle parti organları veteşkilatı arasındaki bu önemli farkı gözden uzak tutmamak gerekir. Aynı partiiçinde demokrasi esasları kadar disiplin ve düzene de riayet edilmesi şarttır;askeri teşkilat ve idari teşkilat içindeki kadar sıkı olması da parti içinde debelirli bir ölçüde hiyerarşiye ihtiyaç vardır.

Kanununil ve ilçe teşkilatı kuruluşuna ait hem 19 uncu hem de 20 nci maddelerindeki"geçici yönetim kurulunun nasıl oluşturulacağı parti tüzüğündegösterilir" denilmektedir. Bu hükümlere dayanılarak DSP Tüzüğünün geçici 3üncü maddesindeki "il ve ilçe kongreleri yapılıncaya kadar görevli ve yetkiliolmak üzere il ve ilçe birimlerinin yönetim ve disiplin kurulları, kurucularkurulunca uygun görülecek yönetim içinde oluşturulur" kuralına yerverilmiştir.

Hemenher partide olduğu gibi, DSP'nin de henüz teşkilatı kurulmamış il ve ilçelerde(kurulduktan sonra o il ve ilçe kongrelerinin seçeceği) başkan ve yönetimkurulu üyelerinin merkez karar ve yönetim kurulunca belirtilmesi çoğunlukça dadoğal sayılmakta; demokrasiye, hukuk ve kanuna uy uygun görülmektedir. Bu, enönemli görev ve yetkiye nazaran, tüzüğün, "Geçici örgütlenme"başlıklı geçici 1 inci maddesi ile; daha tali derecedeki "çalışmalar veişlemler" ve "yasalar ve tüzüğün il ve ilçe yönetim kurullarınaverdiği görev ve yetkiler" in, "örgütlenme hazırlıklarının kuruloluşturmak bakımından yeterli düzeye henüz erişemediği il veya ilçeler varsa,ilk büyük kongreye kadar geçecek süre içinde, o il ve ilçelerde geçici olarakmerkez karar ve yönetim kurulunca kullanıl"masının ve "ilk ilçe ve ilkongreleri yapılıncaya kadar bu kongrelerin yetkilerinin kurucular kuruluncayerine getirilmesi"nin öngörülmesi demokrasi, hukuk ve kanuna aykırılıkoluşturmamaktadır.

Kanunun,yine 20 nci maddesinde: "parti tüzüğünde, münhasıran delege seçimiişlemlerini yürütmek üzere köy ve mahallelerdeki üyelerden biriningörevlendirilmesi öngörülebilir.

Delegeseçimiyle ilgili diğer hususlar parti tüzüğünde gösterilir" hükümleribulunmaktadır. Bu hükümlere dayanılarak Tüzüğün geçici 4 üncü maddesinde:"Kurulların doğrudan doğruya kongrelerce oluşturulmasına karar verilendurumlarda üye sayısı yeterli düzeyi bulunca, merkez karar ve yönetim kurulu,köy ve mahalle delege seçimlerini, kendi gözetimi altında yaptırır ve ilçekongrelerini toplar" denilmesinde de demokrasi, hukuk ve yasaya aykırılıkgörmekteyim.

III-Kanunun 55 inci maddesindeki: "Partiden kesin çıkarma cezaları için üyetam sayısının çoğunluğunun kararı gerekir" hükmü, bir üyenin partidençıkarılabilmesi için asgari miktarı (karar nisabını) göstermektedir. Kanunun buhükmü, üyenin partiden çıkarılabilmesi için daha yüksek karar nisabı konmasınamani değildir. Bu nedenle Tüzüğün 15 inci maddesindeki : "Üyeliktençıkarma kararı disiplin kurullarının üye tam sayısının oyları ile olur"kuralını da yasa ve hukuka aykırı görmedim.

Başlıcabu nedenlerle, DSP Tüzüğünün 15/3, geçici 2 ve geçici 4 üncü maddelerininkaldırılması veya değiştirilmesi içinde DSP'ye ihtar yapılması yolundakiçoğunluk kararına katılmıyorum.

Üye

Muammer TURAN

Full & Egal Universal Law Academy