Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1984/3, K.1985/1 Sayılı Karar - 21/03/1985

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1984/3 (İhtarİstemi)

Esas Sayısı:1985/1 ( İhtarİstemi )

Karar Sayısı:1985/1

Karar Günü:21.3.1985

R.G. Tarih-Sayı:R.G.'deyayımlanmamıştır. (Red)

1-Mahkememizin Esas: 1984/3 (İhtar İstemi) ve Esas : 1985/1 (İhtar İstemi)sayılarıyla işlem gören dosyaların konularının aynı olması nedeniylebirleştirilmelerine oybirliğiyle,

2-İncelenen konu, siyasi partinin kapatılması davası olmayıp 22.4.1983 günlü,2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 104. maddesinin birinci fıkrası uyarıncaCumhuriyet Başsavcılığı'nca ihtar işlemidir.

Bugibi işlerin, Anayasa'nın 140. maddesinin son fıkrası gereği dosya üzerindeincelenmesi zorunludur. Bu incelemenin yapılması sırasında, AnayasaMahkemesi'nce, gerekli görüldüğü hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzereilgilileri çağırma yetkisinin bulunduğunda duraksanamaz.

Öteyandan, 2820 sayılı Kanun'un 98. maddesinde siyasi partilerin kapatılmasınailişkin davalarda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun uygulanacağı buyruğukarşısında, ihtar istemine ilişkin evrede, siyasi partinin savunma yapmadurumunda olduğundan da sözedilemez.

Bunedenlerle, adı geçen Partiden savunma istenmesine yasal olanak bulunmadığınaYılmaz Aliefendioğlu, Muammer Turan ve Mehmet Çınarlı'nın "ilgili siyasipartiden savunma istenmesinin yararlı olduğu ve bunu engelleyen yasal bir hükümde bulunmadığı" yolundaki karşıoyları ve oyçokluğuyla,

3-2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesi hükmüne göre, CumhuriyetBaşsavcılığı'nca, bir uyarıda bulunulmamasının aynı Yasanın 104. maddesigereğince ihtar istenmesine bir engel teşkil etmediğine ve işin istekçerçevesinde sonuca bağlanması gerektiğine Muammer Turan'ın [7.11.1982 gün ve2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 69 uncu maddesinde:"Cumhuriyet Başsavcılığı, kurulan partilerin tüzük ve programlarının vekurucularının hukuki durumlarının Anayasa ve Kanun hükümlerine uygunluğunu,kuruluşlarını takiben ve öncelikle denetler; faaliyetlerini de takip eder"hükmü yer aldığı gibi; 22.4.1983 gün ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun9 uncu maddesinde: "Cumhuriyet Başsavcılığı, kurulan partilerin tüzük veprogramlarının ve kurucuların hukuki durumlarının Anayasa ve kanun hükümlerineuygunluğunu ve belgelerinin tamam olup olmadığını kuruluşlarını takibenöncelikle ve ivedilikle inceler. Tespit ettiği noksanlıkların giderilmesini,lüzum göreceği ek bilgi ve belgelerin gönderilmesini, yazı ile ister. Buyazının tebliğ tarihinden başlayarak otuz gün içinde noksanlık giderilmediğiveya istenen ek bilgi ve belgeler gönderilmediği takdirde siyasi partilerinkapatılmasına dair hükümler uygulanır" denilmekte; kanunun bu maddesininatıfta bulunduğu ve "Siyasi partilerin kapatılması" başlığını taşıyan"Beşinci Kısım" ise 98 inci maddeden 108 inci maddeye kadar hükümleriiçermekte; aynı Kanunun 10. maddesi Tüzük değişikliklerinin de 15 gün içindeCumhuriyet Başsavcılığı'na bildirilmesini öngörmektedir.

Buhükümlerden anlaşılacağına göre Cumhuriyet Başsavcılığı, partilerin kuruluşunudenetlerken ve faaliyetlerini takip ederken, ilk önce "tespit ettiğinoksanlıkların giderilmesini yazıyla isteyecek; bu yazının tebliğ tarihindenbaşlayarak 30 gün içinde noksanlık giderilmediği takdirde siyasi partilerinkapatılmasına dair hükümler uygulanacaktır."Buradaki "noksanlık"sözcüğünün kapsamına kanuna aykırılıklarda girmektedir.

Kanununhiç bir maddesinde, 9. maddeye göre Partinin tüzük ve programı üzerindeCumhuriyet Başsavcılığı'nca "öncelikle ve ivedilikle" yapılacak incelemesonunda tespit edilecek Anayasa ve kanun hükümlerine uygunsuzluklarıngiderilmesini yazıyla isteme ve ancak bu isteğe uyulmadığı takdirde"siyasi partilerin kapatılmasına dair hükümlerin uygulanması" yöntemideğiştirilmemekte; 9. maddeye uyulmadan ve belirtilen ilk işlemlertamamlanmadan dava açılması emredilmemektedir.

Başlıcabu nedenlerle Cumhuriyet Başsavcılığı'nca, 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu'nun 9. maddesindeki şart, görev ve yetkilerin yerine getirilmedenyapıldığı anlaşılan başvurunun reddi gerektiği düşüncesiyle kararın bu kısmınakarşıyım.] yolundaki karşıoyuyla ve oyçokluğuyla,

4-İşin esasına gelince:

A)Cumhuriyet Başsavcılığı, Doğru Yol Partisi Tüzüğü'nün, 20. maddesinin (a)bendinin dördüncü fıkrasında, "Delegeler kongre üyeleri arasındanseçilebileceği gibi partiye kayıtlı diğer üyeler arasından daseçilebilir." biçiminde; 37. maddesinin (a) bendinin üçüncü fıkrasında,"Büyük Kongreye katılacak delegeler il kongresinin kendi üyeleri arasındanveya Partiye kayıtlı diğer üyeler arasından seçilebilir." biçimindeyapılan değişikliklerin, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun öngördüğü partiiçi demokrasi ilkesine ve bu hususu içeren 4. maddesinin ikinci fıkrasıhükmüyle, aynı Yasanın 6. maddesinin sonuncu fıkrası hükümlerine aykırıolduğunu belirterek, adı geçen Partiye, "parti tüzüğünün, bir partiüyesine kayıtlı olmadığı teşkilat kongresinde de delege adayı olma ve seçilmeyetkisini veren 20. maddesinin (a) bendinin (4) üncü fıkrası ile 37. maddesinin(a) bendinin (3) üncü fıkrasının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 4/2 ve6/son madde ve fıkraları hükümlerine uygun hale getirilmesi" için, aynıYasanın 104. maddesi uyarınca ihtar yapılmasını istemektedir.

DoğruYol Partisi Genel Merkezi'nin 4 Mart 1985 günlü, 2738 sayılı yazısına ek olarakAnayasa Mahkemesi'ne yollanan ve yapılan tüm değişiklikleri içerdiği belirtilenTüzükte, 20. maddenin istem konusu bölümünün, "Delegeler kongre üyeleriarasından seçilebileceği gibi, o ilçede partiye kayıtlı diğer üyeler arasındanda seçilebilir" biçimini, 37. maddenin istem konusu bölümünün, "Büyükkongreye katılacak delegeler il kongresinin kendi üyeleri arasından veya oildeki parti üyeleri arasında seçilebilir." biçimini aldığı saptanmış ve tüzükmetninin bir örneğinin de Cumhuriyet Başsavcılığı'na yollandığı anlaşılmışolmasına göre, 20. ve 37. maddeler açısından konusu kalmayan işe ilişkin istemhakkında karar verilmesine yer olmadığına, Yekta Güngör Özden'in "ihtaristemine konu yapılan ve parti organlarının seçimini, işleyişini, çalışmalarını,kararlarını ilgilendiren Doğru Yol Partisi Tüzüğü'nün 20/a-4 ile 37/a-3fıkralarının düzeltildiği savunulup saptanan şimdiki yapıları-biçimleri detüzelkişiler hukuku ve demokratik ilkelere aykırı olmakla birlikte bu nedenleistemde bulunulmadığı için redde katılıyorum." yolundaki değişik gerekçesive oybirliğiyle,

B)Aynı ihtar isteminde Cumhuriyet Başsavcılığı "Doğru Yol Partisi KurucularKurulu'nun 25.11.1984 gün ve 46 sayılı toplantısında, Parti Tüzüğü'nün 48 ve 52nci maddelerinde yapılan değişiklikle Merkez Karar ve Yönetim Kurulu ile MerkezDisiplin Kurulu üye sayılarında yapay olarak yapılan artış ve ihdas edilen yeniüyeliklere kapatılmış Büyük Türkiye Partisi'nin kurucu ve yöneticilerinin getirilmesisuretiyle tezahür eden faaliyet 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 4/2 ve90. maddelerine aykırı görüldüğünden 25.11.1984 gün ve 46 sayılı KurucularKurulu kararına dayanan Tüzük değişikliğindeki kanuna aykırılığın giderilmesive kanuna aykırı tüzük değişikliğine dayanılarak yapılan görevlendirmeleringeçersiz sayılması hususlarında ihtar kararı verilmesi" ve ayrıca20.2.1985 günlü, SP.8-Muh.18 sayılı ek dilekçesinde de "AnayasaMahkemesi'nin 14.2.1985 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 28.9.1984 tarih ve1984/1-1 sayılı kararında açık olarak (79 sayılı kararla Büyük Türkiye Partisitemelli kapatılmış olduğundan, bu Parti de, anılan 96. maddenin ikinci fıkrasıiçinde kalmaktadır...) denilerek durumun bu şekilde kabul edilmiş olmasıkarşısında yukarıda değindiğimiz Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 69.maddesinin 7. ve 2820 sayılı Kanun'un 95. maddesi hükümlerinin de açtığımızihtar davasında ek talep olarak nazara alınmasını" istemiştir.

2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 16. ve 17. maddelerine göre Merkez Karar veYönetim Kuruluyla Merkez Disiplin Kurulu üye sayılarının alt sınırlarınınbelirlenmiş olmasına rağmen üst sınırlarının belirlenmesine gerek görülmemiş buhususun siyasi partilerin yetkilerini ve takdir hakları kapsamında Tüzükle düzenlenmesininuygun bulunmuş olması karşısında, yapılan değişiklikler Siyasi PartilerKanunu'nun 4. maddesinin ikinci fıkrası ile 90. maddesine aykırılıkoluşturmadığından ihtar isteminin reddine oybirliğiyle,

MilliGüvenlik Konseyi'nin 31.5.1983 günlü, 79 nolu Kararının 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 95. maddesine ilişkin bulunduğu görüşü, bu maddenin sözüedilen Kanunun "Siyasi Parti ile ilgili yasaklar" başlıklı DördüncüKısmında yer alması ve bu maddeye aykırılığın yaptırımının da 101/b maddesine göresiyasi partinin kapatılması olması ve böyle bir davanın açılmamış bulunmasıkarşısında bu konudaki istemin de reddine oybirliğiyle,

5-Kararın Cumhuriyet Başsavcılığı'na ve ilgili Siyasi Parti Genel Başkanlığınatebliğine,

21.3.1985gününde karar verildi.