ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1992/1 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:1992/1
Karar Günü:8.9.1992
R.G.Tarih-Sayı:15.10.1992-21376
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı.
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Anavatan Partisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun20.4.1992 gün ve 13 sayılı kararıyla işten el çektirilen Ankara İl YönetimKurulu'na 26.5.1992 tarihinde bu karar tebliğ edildiği halde, tebliğ tarihindenitibaren kırkbeş gün içinde il kongresinin toplanarak yeni İl YönetimKurulu'nun oluşturulmaması 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 19.maddesinin beşinci fıkrasına aykırı olduğundan, yasal zorunluluğun yerinegetirilip aykırılığın giderilmesi konusunda, aynı Kanun'un 104. maddesine göreAnavatan Partisi'ne ihtar verilmesi istemidir.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 1.9.1992 günlü ve SP 3 Hz.1992/75 sayılı başvuruyazısı aynen şöyledir :
"AnavatanPartisi Merkez Karar ve Yönetim Kuru1u'nun 20.4.1992 gün ve 13 sayılı kararıylaişten el çektirilen Ankara İl Yönetim Kurulu'na bu kararın tebliğinden itibaren2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 19/5. maddesinde öngörülen kırkbeşgünlük süre içinde il kongresi toplanarak yeni İl Yönetim Kurulu'nunseçilmemesi suretiyle yasaya aykırılık oluştuğundan bu dava açılmıştır.
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 19. maddesinin 5. fıkrası "... işten elçektirme kararının İl Yönetim Kuruluna bildirilmesinden itibaren kırkbeş güniçinde il kongresi toplanarak yeni İl Yönetim Kurulunu seçer. Bu süreiçerisinde il kongresi için yeni delegeler seçilmiş değilse, kongre eskidelegelerle toplanır." hükmünü içermektedir.
DavalıParti Tüzüğü'nün 42. maddesinde; "İşten el çektirme kararının İl YönetimKurulu'na tebliğinden itibaren 45 gün içinde il kongresi toplanarak yeni daimikurulu seçer. Bu süre içinde il kongresi için yeni delege seçilmiş değilse,eski delegelerle toplanır." denilmek suretiyle yasa hükmüne uygundüzenleme yapılmıştır.
AnavatanPartisi Ankara İl Yönetim Kurulu'nun işten el çektirilmiş olmasına rağmen yasalsüre içinde il kongresi toplanıp yeni yönetim kurulunun seçilmediği konusundavaki duyuru üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı'mızca Parti Genel Başkanlığı'nayazılan 29.7.1992 gün ve SP 3.Muh 1992/55 sayılı yazı üzerine gönderilen13.8.1992 kaydiye tarihli cevabi yazıda; (Ankara İl Yönetim Kurulu'nun, PartiMerkez Karar ve Yönetim Kurulu'nca verilen 20.4.1992 gün ve 13 sayılı kararlafeshedildiği, kararın 26.5.1992 günü İl Yönetim Kurulu'na tebliğ edildiği,normal kademe kongre çalışmalarına başlanmış olup mevcut il teşkilatınınHaziran 1993 tarihinde parti büyük kongresinin yapılması hedeflenerek, partitüzüğünün 42. maddesi 3. fıkrası doğrultusunda toplanarak çalıştığı)bildirilmiştir.
DavalıParti Genel Başkanlığı'nın yukarıda sözü geçen cevabi yazısı ve ekte sunulanbelgelerin tetkikinde; Anavatan Partisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'na iştenel çektirildiği, Siyasî Partiler Kanunu'nun 19. maddesinin 5. fıkrası açıkhükmüne rağmen, tebliğ tarihinden itibaren kırkbeş gün içinde il kongresitoplanıp yeni İl Yönetim Kurulu'nun seçilmediği anlaşılmaktadır.
SiyasîPartiler Kanunu'nun anılan konudaki süreye ilişkin hükmü açık ve kesin oluphangi nedenle olursa olsun bu sürenin uzatılması mümkün değildir.
Sonuç: Anavatan Partisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun 20.4.1992 gün ve 13sayılı kararıyla işten el çektirilen Ankara İl Yönetim Kurulu'na 26.5.1992tarihinde bu karar tebliğ edildiği halde tebliğ tarihinden itibaren kırkbeş güniçinde il kongresi toplanarak yeni il yönetim kurulunun oluşturulmaması 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 19. maddesinin 5. fıkrasına aykırıolduğundan, yasal zorunluluğun yerine getirilip aykırılığın giderilmesikonusunda aynı Kanunun 104. maddesine göre Davalı Parti'ye ihtar verilmesi arzve talep olunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın başvuru yazısı ile eklenen ve işin esasına ilişkinrapor incelendikten sonra gereği düşünüldü :
1.Anavatan Partisi Ankara İl Yönetim Kurulu, Parti Merkez Karar ve Yönetim Kurulukararıyla işten el çektirilmiştir.
2.Siyasî Partiler Yasası'nın 19. maddesinin beşinci fıkrası gereğince,tebliğinden başlayarak 45 gün içinde il kongresinin toplanarak yeni yönetimkurulunun seçilmesi konusunda Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 29.7.1992 gün ve SP 3.Muh1992/55 sayılı yazısıyla Anavatan Partisi'ne duyuru yapılmıştır.
3.Anavatan Partisi Genel Başkanlığı'nın Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderdiği13.8.1992 günlü karşılık yazıda; Ankara İl Yönetim Kurulu'nun Parti MerkezKarar ve Yönetim Kurulu'nca verilen 20.4.1992 gün ve 13 sayılı kararlafeshedildiği, kararın 25.6.1992 günü İl Yönetim Kurulu'na tebliğ edildiği,normal kademe kongre çalışmalarına başlanmış olup mevcut il teşkilâtınınHaziran 1993 de parti büyük kongresinin yapılması hedeflenerek, parti tüzüğünün42. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda toplanarak çalıştığıbelirtilmiştir.
AnavatanPartisi'nin bu uygulaması, 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı Siyasî PartilerYasası'nın 19. maddesinin beşinci ve 20. maddesinin dokuzuncu fıkralarındaki,işten el çektirme kararının İl Yönetim Kurulu'na bildirilmesinden başlayarakkırkbeş, İlçe Yönetim Kurulu'na bildirilmesinden başlayarak otuz gün içinde ilve ilçe kongrelerinin toplanarak yeni yönetim kurullarına seçmesini öngören vebu sürelerin yenilenip uzatılmasına olanak tanımayan buyurucu hükümlereaykırıdır. Demokratik siyasal yaşamın vazgeçilmez ögesi olan siyasal partilerintüm örgüt birimlerinin Yasa'nın buyurucu kurallarıyla saptanan süre içinde,savsaklamaya gidilmeden oluşması ve kuruluşu tamamlanan kurulların daha fazlazaman yitirilmeden çalışması amaçlanmıştır. Bu nedenlerle, Yasay'la belirlenenve kesinlik taşıyan sürenin hangi neden ve biçimde olursa olsun tüzükleaşılması olanağı bulunmayıp, kongrelerin yasal sınırları oluşturan bu süreler içindeyapılması zorunludur.
SiyasîPartiler Yasası'nın 104. maddesinde, siyasî partilerin bu Yasa'nın dördüncükısmında yer alan maddeler hükümleri dışında kalan emredici hükümleriyle diğeryasaların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık durumundabulunması nedeniyle Cumhuriyet Başsavcılığı'nca Anayasa Mahkemesi'nebaşvurulacağı ve Anayasa Mahkemesi'nce söz konusu hükümlere aykırılıksaptanırsa ilgili siyasî partiye bu aykırılığın giderilmesi için ihtarverileceği öngörülmüştür.
AnavatanPartisi, Cumhuriyet Başsavcılığı'nca yapılan duyuru gününden itibaren 45 güniçinde il kongresini toplayarak yeni il yönetim kurulunu seçmesi gerekirken buyasal kurala uymayarak Siyasî Partiler Yasası'nın 19. maddesinin beşincifıkrasına aykırı davranmıştır. Bu nedenlerle adı geçen Yasa'nın 104. maddesigereğince Anavatan Partisi'ne ihtar verilmesi gerekir.
III-SONUÇ :
A-2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 104. maddesi gereğince AnavatanPartisi'ne İHTARDA BULUNULMASINA, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU'nun karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA,
B-Gereğinin yerine getirilmesi için onanlı karar örneklerinin, adıgeçen Parti'ningenel merkezine de tebliğ edilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine,
8.9.1992gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Oğuz AKDOĞANLI
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1992/1 (Siyasî Parti-İhtar)
KararSayısı : 1992/1
KararGünü : 8.9.1992
SiyasîPartiler Yasası'nın 3. maddesinde siyasî partilerin tüzük ve programlarındabelirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları gerektiği belirtilmiştir. AynıYasa'nın 90. maddesinde ise, siyasî partilerin tüzük, program ve faaliyetleriAnayasa ve kanun hükümlerine aykırı olamaz denildikten sonra, siyasî partilertüzük ve programları dışında faaliyette bulunamayacakları hükme bağlanmıştır.
Buiki maddeye göre, siyasî partilerin faaliyetlerinin Anayasa ve yasaya aykırıolmamak üzere "tüzük ve programlarına" göre yapılması gerektiğianlaşılmaktadır.
AynıYasa'nın 9. maddesine göre, siyasî partilerin kuruluşu, CumhuriyetBaşsavcılığı'nca denetlenebilecektir. Başsavcı, bu denetim sırasında partilerintüzük ve programlarını Anayasa ve yasa hükümlerine uygun olup olmaması yönündende inceleyecektir.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi'nce, Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesine göre,bir siyasî partiye ihtar kararı verilebilmesi için, o siyasî partinin, buYasa'nın dördüncü kısmında yeralan maddeler hükümleri dışında kalan emredicihükümleri ile diğer yasaların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine"aykırılık halinde" bulunması gerekir. Aykırılık halinde bulunma,aykırılığın sürekli nitelikte olmasını gerektirir. Aykırılık herhalde Yasa'nın"emredici" kurallarıyla olmalıdır. Başka bir deyişle, yasa hükmüemredici değil de, yol gösterici, tavsiye edici, genel düzenleme getiricinitelikte ise siyasî partiler, pekâla, tüzüklerinde yasadan ayrı bir düzenlemegetirebilirler.
SiyasîPartiler Yasası'nın 19. maddesinde, il başkanı ile il yönetim kurulunun iştenel çektirmesiyle ilgili fıkrasında, "işten el çektirme kararının ilyönetim kuruluna bildirmesinden itibaren kırkbeş gün içinde il kongresitoplanarak yeni yönetim kurulunu seçer." denilmektedir. İlçe teşkilatıylailgili düzenleme 20. maddede benzer şekilde düzenlenmiş, ilçe yönetim kurulununseçilmesi için 30 günlük süre öngörülmüştür.
Busüreler içinde kongreler toplanamazsa ne olacaktır, yasada bu yönde bir açıklıkbulunmamaktadır.
Görüldüğüüzere, Siyasî Partiler Yasasş'nın 19. ve 20. maddelerinin konuyla ilgilidüzenlenmesi açık ve kesin değildir. Öngörülen süre içinde kongre toplanamazsane yapılacaktır, Yasada bu yönde bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca maddede, busürelere uyulmamanın bir yaptırımı da yoktur. Bu haliyle ilgili yasa hükmü"emredici" nitelikte değildir. Siyasî partinin, bu yaşlanma biçimiAnayasa'da nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırı düşmedikçe,partinin serbest düzenleme alanı içinde kalır.
Kaldıki, Anayasa'nın 68. ve Siyasî Partiler Yasası'nın 4. maddesine göre,"demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsuru" kabul edilen siyasîpartilere, "ileride kapatmaya kadar gidebilecek" biçiminde"ihtar" verilebilmesi için, yasanın emredici hükümlerine aykırılığınaçık, kesin ve sürekli olması gerekir. Siyasî Partiler Yasasş'nın sözkonusuhükümlerinin kesin ve emredici nitelikte bir düzenleme getirdiği söylenemez.Siyasî partinin tüzüğüne aykırı faaliyette bulunduğu da ileri sürülmemektedir.
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın, ihtar isteminin açıklanan nedenlerle reddi gerektiği oyu ileverilen karara karşıyım.
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU