ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1992/2 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:1992/2
Karar Günü:21.10.1992
R.G.Tarih-Sayı:21.11.1992-21402
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Anavatan Partisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun muhtelifkararlarıyla işten el çektirilen muhtelif il yönetim kurullarına bu kararlartebliğ edildiği halde 45 gün içerisinde il kongrelerinin. toplanarak yeni ilkongrelerini oluşturamamaları nedeniyle 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın19. maddesinin beşinci fıkrası yükümlülüğünü yerine getirmeyen AnavatanPartisi'ne aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesiistemidir.
I-İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 8.10.1992 günlü ve SP. 3 Hz. 1992/81 sayılı başvuruyazısında şunlar belirtilmektedir :
"AnavatanPartisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun 24.9.1991 gün ve 6 sayılı, 30.3.1992gün ve 12 sayılı, 20.4.1992 gün ve 13 sayılı, 19.6.1991 gün ve 14 sayılı,27.8.1992 gün ve 15 sayılı kararlarıyla işten el çektirilen muhtelif il yönetimkurullarına bu kararların tebliğinden itibaren 2820 sayılı Siyasî PartilerYasası'nın 19/5. maddesinde öngörülen kırkbeş günlük süre içinde il kongresitoplanarak yeni il yönetim kurullarının seçilmemesi suretiyle yasaya aykırılıkoluştuğundan bu dava açılmıştır.
2820sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 19. maddesinin beşinci fıkrası "...iştenel çektirme kararının il yönetim kuruluna bildirilmesinden itibaren kırkbeş güniçinde il kongresi toplanarak yeni il yönetim kurulunu seçer. Bu süreiçerisinde il kongresi için yeni delegeler seçilmiş değilse, kongre eskidelegelerle toplanır." hükmünü içermektedir.
DavalıParti Tüzüğü'nün 42. maddesinde; "işten el çektirme kararının il yönetimkuruluna tebliğinden itibaren 45 gün içinde il kongresi toplanarâk yeni daimikurulu seçer. Bu süre içinde il kongresi için yeni delege seçilmiş değilse,eski delegelerle toplanılır." denilmek suretiyle yasa hükmüne uygundüzenleme yapılmıştır.
AnavatanPartisi muhtelif il yönetim kurullarının işten el çektirilmiş olmasına rağmenyasal süre içinde il kongresi toplanıp yeni yönetim kurullarının seçilmediğininsicil büromuzdaki kayıtların incelenmesi sonucu anlaşılması üzerine CumhuriyetBaşsavcılığı'mıza Parti Genel Başkanlığı'na yazılan 16.9.1992 gün ve 1992/67 ve70 sayılı ve 17.9.1992 gün 1992/71-90 sayılı yazılarımıza verilen 6.10.1992 günve 4/15667 sayılı cevabi yazıda,
".....Gerekteşkilat düzenlemelerinin ve gerekse üye sistematiğinin (bazı üyelerimizin vebilhassa delegelerimizin başka partilere üye ve hatta aday olmaları sonucubunun düzeltilmesi amacıyla) değiştirilmesinden kaynaklanan zorunlu nedenlerle2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 15 ve partimiz tüzüğünün 42. maddesindeyazılı sürelere uyulması gecikmiştir. Ancak bu gecikme sırasında da olağankongre dönemine girilmiştir.
Tüzüğümüzün42/3. maddesine göre "işten el çektirme kararının verilmesi sırasında veyabundan sonra normal kademe kongrelerine başlanmış ise, geçici yönetim kurullarınınyapacakları bu kongreler normal kademe kongrelerinin gündemine uygun olaraktoplanır."
Tüzüğün27/1. maddesine göre "ilçe ve it kongrelerinin toplanma dönemi , bir üstkademe kongresinin yapılmasına engel olmayacak şekilde Merkez Karar ve YönetimKurulu'nca tesbit olunur."
Bunaistinaden Merkez Karar ve Yönetim Kurulumuzun 29.8.1992 tarih ve 16 sayılıkararıyla kongre döneminin 1.9.1992 tarihinden itibaren başlatılmasına ve1.1.1993 tarihi itibariyle delege seçimlerinin yapılmasına karar verilmiştir. Teşkilatbaşkanlığımızca da teşkilatlara gönderilen 1.9.1992 gün ve T.006.1 /15506sayılı genelge ile tüzüğümüzün 17. maddesine göre "Delegehesaplarının" yapılması istenmiştir. Sözü edilen maddeden de anlaşılacağıüzere delege seçimlerinden 3 ay önce bu hesabın yapılması gerekmektedir. Yanikongre takvimi işlemeye başlamıştır.
Ayrıcatüzüğümüzün 25/3. maddesine göre "Olağan il kongresinde, büyük kongre içinkaç delege seçileceği kongrelerin başlamasına karar verildiği tarihte teşkilatbaşkanlığınca hesap edilerek Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun onayından sonrail başkanlarına bildirilir. Nitekim Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun4.10.1992 tarih ve 17 sayılı kararıyla bunlarda onaylanmıştır.
Yukarıdasunulan nedenlerden anlaşılacağı gibi tüzüğün 27/1, 17/2 ve 25/3 maddelerinegöre normal kongre dönemimiz başladığından ve ilgili işlemler yürütüldüğünden,42 /3 maddesine göre de ilgi (a) daki yazılarınızda sözü edilenteşkilatlarımızın kongreleri normal kongre gündemine istinadenyapılacağı..." bildirilmiştir.
Buduruma göre Siyasî Partiler Yasası'nın 19. maddesinin beşinci fıkrası açıkhükmüne rağmen, tebliğ tarihinden itibaren 45 gün içinde il kongresi toplanıpyeni il yönetim kurullarının seçilmediği anlaşılmaktadır.
SiyasîPartiler Yasası'nın anılan konudaki süreye ilişkin hükmü açık ve kesin oluphangi nedenle olursa olsun bu sürenin uzatılması mümkün değildir.
Sonuç:
AnavatanPartisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun yukarıda açıklanan kararlarıylaişten el çektirilen,
İzmir İI Yönetim Kuruluna
27.7.1992
Elazığ İI Yönetim Kuruluna
17.4.1992
Zonguldak İI Yönetim Kuruluna
16.7.1992
Tekirdağ İI Yönetim Kuruluna
26.6.1992
Niğde İI Yönetim Kuruluna
3.7.1992
Siirt İI Yönetim Kuruluna
27.7.1992
Nevşehir İI Yönetim Kuruluna
14.7.1992
Bingöl İI Yönetim Kuruluna
29.5.1992
Antalya İI Yönetim Kuruluna
22.6.1992
Balıkesir İI Yönetim Kuruluna
17.4.1992
Çanakkale İI Yönetim Kuruluna
14.5.1992
Muş İI Yönetim Kuruluna
27.7.1992
Muğla İI Yönetim Kuruluna
2.7.1992
Kocaeli İI Yönetim Kuruluna
27.7.1992
Kars İI Yönetim Kuruluna
22.7.1992
Isparta İI Yönetim Kuruluna
30.4.1992
Hatay İI Yönetim Kuruluna
10.7.1992
Gaziantep İI Yönetim Kuruluna
26.5.1992
Erzurum İI Yönetim Kuruluna
7.7.1992
Erzincan İI Yönetim Kuruluna
9.5.1992
Çankırı İI Yönetim Kuruluna
14.5.1992
Edirne İI Yönetim Kuruluna
7.5.1992
Burdur İI Yönetim Kuruluna
20.4.1992
tarihindebu kararlar tebliğ edildiği halde tebliğ tarihinden itibaren 45 gün içinde ilkongresi toplanarak yeni i) yönetim kurulunun oluşturulmaması 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasasş'nın 19. maddesinin beşinci fıkrasına aykırı olduğundan,yasal zorunluluğun yerine getirilip aykırılığın giderilmesi konusunda aynıYasa'nın 104. .maddesine göre davalı Parti'ye ihtar verilmesi arz ve talepolunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın başvuru yazısı ve eklenen ve işin esasına ilişkinrapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
1-Anavatan Partisi muhtelif il yönetim kurullarını, Parti Merkez ve YönetimKurulu kararıyla işten el çektirmiştir.
2-Siyasî Partiler Yasası'nın 19. maddesinin beşinci fıkrası gereğince,tebliğinden başlayarak 45 gün içinde il kongrelerinin toplanarak yeni yönetimkurullarını seçmesi konusunda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 16.9.1992gün ve 1992/67 ve 70 sayılı ve 17.9.1992 gün 1992/71-90 sayılı yazılarıylaAnavatan Partisi'ne duyuru yapılmıştır.
3-Anavatan Partisi Genel Başkanlığı'nın Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderdiği6.10.1992 gün ve 4/15667 sayılı karşılık yazıda, muhtelif il yönetimkurullarının Parti Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nca feshedildiği, sözü edilenteşkilatların kongrelerinin normal kademe kongre gündemine istinaden yapılacağıve bunlarla ilgili işlemlerin yürütüldüğü belirtilmiştir.
AnavatanPartisi'nin bu uygulaması, 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı Siyasî PartilerYasası'nın 19. maddesinin beşinci ve 20. maddesinin dokuzuncu fıkralarındaki,işten el çektirme kararının İI Yönetim Kurulu'na bildirilmesinden başlayarakkırkbeş, İlçe Yönetim Kurulu'na bildirilmesinden başlayarak otuz gün içinde ilve ilçe kongrelerinin toplanarak yeni yönetim kurullarını seçmesini öngören vebu sürelerin yenilenip uzatılmasına olanak tanımayan buyurucu hükümlereaykırıdır. Demokratik siyasal yaşamın vazgeçilmez ögesi olan siyasal partilerintüm örgüt birimlerinin Yasa'nın buyurucu kurallarıyla saptanan süre içinde,savsaklamaya gidilmeden oluşması ve kuruluşu tamamlanan kurulların daha fazlazaman yitirilmeden çalışması amaçlanmıştır. Bu nedenlerle, Yasa'yla belirlenenve kesinlik taşıyan sürenin hangi neden ve biçimde olursa, olsun tüzükleaşılması olanağı bulunmayıp, kongrelerin yasal sınırlarını oluşturan bu süreleriçinde yapılması zorunludur.
SiyasîPartiler Yasası'nın 104. maddesinde, siyasî partilerin bu Yasa'nın dördüncükısmında yer alan maddeler hükümleri dışında kalan emredici hükümleriyle diğeryasaların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık durumundabulunması nedeniyle Cumhuriyet Başsavcılığı'nca Anayasa Mahkemesi'nebaşvurulacağı ve Anayasa Mahkemesi'nce söz konusu hükümlere aykırılıksaptanırsa ilgili siyasî partiye bu aykırılığın giderilmesi için ihtarverileceği öngörülmüştür.
AnavatanPartisi, Cumhuriyet Başsavcılığı'nca yapılan duyuru gününden itibaren 45 güniçinde il kongrelerini toplayarak yeni it yönetim kurullarını seçmesigerekirken bu yasal kurala uymayarak Siyasî Partiler Yasası'nın 19. maddesininbeşinci fıkrasına aykırı davranmıştır. Bu nedenlerle adı geçen Yasa'nın 104.maddesi gereğince Anavatan Partisi'ne ihtar verilmesi gerekir.
III-SONUÇ :
A-2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesi gereğince AnavatanPartisi'ne İHTARDA BULUNULMASINA, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU'nun karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA,
B-Gereğinin yerine getirilmesi için onanlı karar örneğinin adıgeçen Parti'ningenel merkezine de tebliğ edilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine,
21.10.1992gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
Oğuz AKDOĞANLI
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1992/2 (Siyasî Parti-İhtar)
KararSayısı : 1 992 /2
KararGünü : 21.10.1992
SiyasîPartiler Yasası'nın 3. maddesinde siyasî partilerin tüzük ve programlarındabelirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları gerektiği belirtilmiştir. AynıYasa'nın 90. maddesinde ise, siyasî partilerin tüzük, program ve faaliyetleriAnayasa ve kanun hükümlerine aykırı olamaz denildikten sonra, siyasî partilertüzük ve programları dışında faaliyette bulunamayacakları hükme bağlanmıştır.
Buiki maddeye göre, siyasî partilerin faaliyetlerinin Anayasa ve yasaya aykırıolmamak üzere "tüzük ve programlarına" göre yapılması gerektiğianlaşılmaktadır.
AynıYasa'nın 9. maddesine göre, siyasî partilerin kuruluşu, CumhuriyetBaşsavcılığı'nca denetlenebilecektir. Başsavcı, bu denetim sırasında partilerintüzük ve programlarını Anayasa ve yasa hükümlerine uygun olup olmaması yönündende inceleyecektir.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi'nce, Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesine göre,bir siyasî partiye ihtar kararı verilebilmesi için, o siyasî partinin, buYasa'nın dördüncü kısmında yeralan maddeler hükümleri dışında kalan emredicihükümleri ile diğer yasaların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine"aykırılık halinde" bulunması gerekir. Aykırılık halinde bulunma,aykırılığın sürekli nitelikte olmasını gerektirir. Aykırılık herhalde Yasa'nın"emredici" kurallarıyla olmalıdır. Başka bir deyişle, yasa hükmüemredici değil de, yol gösterici, tavsiye edici, genel düzenleme getiricinitelikte ise siyasî partiler, pekâla, tüzüklerinde yasadan ayrı bir düzenlemegetirebilirler.
SiyasîPartiler Yasası'nın 19. maddesinde, il başkanı ile il yönetim kurulunun iştenelçektirmesiyle ilgili fıkrasında, "işten elçektirme kararının il yönetimkuruluna bildirmesinden itibaren kırkbeş gün içinde il kongresi toplanarak yeniyönetim kurulunu seçer." denilmektedir. İlçe teşkilatıyla ilgili düzenleme20. maddede benzer şekilde düzenlenmiş, ilçe yönetim kurulunun seçilmesi için30 günlük süre öngörülmüştür.
Görüldüğüüzere, Siyasî Partiler Yasası'nın 19. ve 20. maddelerinin konuyla ilgilidüzenlenmesi açık ve kesin değildir. Öngörülen süre içinde kongre toplanamazsane yapılacaktır, Yasada bu yönde bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca maddede, busürelere uyulmamanın bir yaptırımı da yoktur. Bu haliyle ilgili yasa hükmü"emredici" nitelikte değildir. Siyasî partinin, bu yapılanma biçimiAnayasa'da nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırı düşmedikçe,partinin serbest düzenleme alanı içinde kalır.
Kaldıki, Anayasa'nın 68. ve Siyasî Partiler Yasası'nın 4. maddesine göre,"demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsuru" kabul edilen siyasîpartilere, "ileride kapatmaya kadar gidebilecek" biçiminde"ihtar" verilebilmesi için, yasanın emredici hükümlerine aykırılığınaçık, kesin ve sürekli olması gerekir. Siyasî Partiler Yasası'nın sözkonusuhükümlerinin kesin ve emredici nitelikte bir düzenleme getirdiği söylenemez.Siyasî partinin tüzüğüne aykırı faaliyette bulunduğu da ileri sürülmemektedir.
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın, ihtar isteminin açıklanan nedenlerle reddi gerektiği oyu ileverilen karara karşıyım.
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU