ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1992/3 (SiyasiParti-İhtar)
Karar Sayısı:1992/3
Karar Günü:3.11.1992
R.G.Tarih-Sayı:18.11.1992-21409
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Anavatan Partisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun muhtelifkararlarıyla işten el çektirilen 106 ilçenin yönetim kurullarına bu kararlartebliğ edildiği halde, 30 gün içerisinde ilçe kongrelerinin yeni ilçe yönetimkurullarını oluşturmamaları nedeniyle 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın20. maddesinin dokuzuncu fıkrası yükümlülüğünü yerine getirmeyen anılanParti'ye aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesi istemidir.
I-İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 13.10.1992 günlü ve SP. 3. Hz. 1992/83 sayılıAnayasa Mahkemesine gönderdiği yazıda şunlar belirtilmektedir :
"AnavatanPartisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun 24.9.1991 gün ve 6 sayılı, 30.3.1992 gün ve 12 sayılı, 20.4.1992 gün ve 13 sayılı, 19.6.1991 gün ve 64 sayılı,27.8.1992 gün ve 15 sayılı kararlarıyla işten el çektirilen muhtelif ilçeyönetim kurullarına bu kararların tebliğinden itibaren 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 20/9. maddesinde öngörülen otuz günlük süre içinde ilçekongresi toplanarak yeni ilçe yönetim kurullarının seçilmemesi suretiyle yasayaaykırılık oluştuğundan bu dava açılmıştır.
2820Sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 20. maddesinin 9. fıkrası ".. işten elçektirme kararının ilçe yönetim kuruluna bildirilmesinden itibaren otuz güniçinde ilçe kongresi toplanarak yeni ilçe yönetim kurulunu seçer. Bu süreiçerisinde ilçe kongresi için yeni delegeler seçilmiş değilse, kongre eskidelegelerle toplanır." hükmünü içermektedir.
DavalıParti Tüzüğü'nün 42. maddesinde, "işten el çektirme kararının ilçe yönetimkuruluna tebliğinden itibaren 30 gün içinde ilçe kongresi toplanarak yeni daimikurulu seçer. Bu süre içinde ilçe kongresi için yeni delegeler seçilmişdeğilse, eski delegelerle toplanılır." denilmek suretiyle yasa hükmüne uygundüzenleme yapılmıştır.
AnavatanPartisi muhtelif ilçe yönetim kurullarının işten el çektirilmiş olmasına rağmenyasal süre içinde ilçe kongresi toplanıp yeni yönetim kurullarınınseçilmediğinin sicil büromuzdaki kayıtların incelenmesi sonucu anlaşılmasıüzerine Cumhuriyet Başsavcılığımızca parti Genel Başkanlığına yazılan 16.9.1992gün ve 1992/66-68-69 ve 17.9.1992 gün ve 1992/91-195 sayılı yazılarımızlaverilen 6.10.1992 gün ve 4/15667 sayılı cevabi yazıda,
"...Gerek teşkilat düzenlemelerinin ve gerekse üye sistematiğinin (bazıüyelerimizin ve bilhassa delegelerimizin başka. partilere üye ve hatta adayolmaları sonucu bunun düzeltilmesi amacıyla) değiştirilmesinden kaynaklananzorunlu nedenlerle 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 15 ve partimiz tüzüğünün42. maddesinde yazılı sürelere uyulması gecikmiştir. Ancak bu gecikme sırasındada olağan kongre dönemine girilmiştir.
Tüzüğümüzün42/3 maddesine göre "işten el çektirme kararının verilmesi sırasında veyabundan sonra normal kademe kongrelerine başlanmış ise, geçici yönetimkurullarının yapacakları bu kongreler normal kademe kongrelerinin gündemineuygun olarak toplanır."
Tüzüğün27/1. maddesine göre ""ilçe ve il kongrelerinin toplanma dönemi, birüst kademe kongresinin yapılmasına engel olmayacak şekilde MKYK'nca tespitoluur."
Bunaistinaden MKYK'mızın 29.8.1992 tarih ve 16 sayılı kararıyla kongre döneminin1.9.1992 tarihinden itibaren başlatılmasına ve i.i.1993 tarihi itibariyledelege seçimlerinin yapılmasına karar vermiştir. Teşkilat Başkanlığımızca dateşkilatlara gönderilen 1.9.1992 gün ve T.006.1/15506 sayılı genelge iletüzüğümüzün 17. maddesine göre "Delege hesaplarının" yapılmasıistenmiştir. Sözü edilen maddeden de anlaşılacağı üzere delege seçimlerinden 3ay önce bu hesabın yapılması gerekmektedir. Yani kongre takvimi işlemeyebaşlamıştır.
Ayrıcatüzüğümüzün 25/3. maddesine göre "Olağan il kongresinde, büyük kongre içinkaç delege seçileceği kongrelerin başlamasına karar verildiği tarihte TeşkilatBaşkanlığınca hesap edilerek MKYK'nun onayından sonra il başkanlarınabildirilir. Nitekim MKYK'nun 4.10. 1992 tarih ve 17 sayılı kararıyla bunlar daonaylanmıştır.
Yukarıdasunulan nedenlerden anlaşılacağı gibi tüzüğün 27/1, 17/2 ve 25/3. maddelerinegöre normal kongre dönemimiz başladığından ve ilgili işlemler yürütüldüğünden,42/3 maddesine göre de ilgi (a)'daki yazılarınızda sözü edilenteşkilatlarımızın kongreleri normal kongre gündemine istinadenyapılacağı..." bildirilmiştir.
Buduruma göre Siyasi Partiler Kanununun 20. maddesinin 9. fıkrası açık hükmünerağmen, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ilçe kongresi toplanır yeniilçe yönetim kurullarının seçilmediği anlaşılmaktadır.
SiyasiPartiler Kanunu'nun anılan konudaki süreye ilişkin hükmü açık ve kesin oluphangi nedenlerle olursa olsun bu sürenin uzatılması mümkün değildir.
Sonuç:
AnavatanPartisi Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun yukarıda açıklanan kararlarıyla iştenel çektirilen,
Altındağ İlçe Yönetim Kuruluna
05.07.1992
İzmir Konak İlçe Yönetim Kuruluna
04.08.1992
Adana Kadirli İlçe Yönetim Kuruluna
04.05.1992
Tekirdağ Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
06.06.1992
Elazığ Kovancılar İlçe Yönetim Kuruluna
05.07.1992
Erzurum Narman İlçe Yönetim Kuruluna
09.07.1992
Elazığ Sivrice İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Elazığ Palu İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Elazığ Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Eskişehir Alpu İlçe Yönetim Kuruluna
24.04.1992
Gaziantep Araban İlçe Yönetim Kuruluna
20.07.1992
Gaziantep Islahiye İlçe Yönetim Kuruluna
23.07.1992
Gaziantep Nizip İlçe Yönetim Kuruluna
30.07.1992
Gaziantep Oğuzeli İlçe Yönetim Kuruluna
20.07.1992
Gaziantep Yavuzeli İlçe Yönetim Kuruluna
22.07.1992
Gaziantep Şahinbey İlçe Yönetim Kuruluna
26.05.1992
Gaziantep Şehitkamil İlçe Yönetim Kuruluna
26.05.1992
Gaziantep Karkamış İlçe Yönetim Kuruluna
20.07.1992
Gaziantep Nurdağ İlçe Yönetim Kuruluna
23.07.1992
Hatay Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
30.07.1992
Hatay Altınözü İlçe Yönetim Kuruluna
30.07.1992
Hatay Dörtyol İlçe Yönetim Kuruluna
07.08.1992
Hatay Hassa İlçe Yönetim Kuruluna
05.08.1992
Hatay İskenderun İlçe Yönetim Kuruluna
13.08.1992
Hatay Kırıkhan İlçe Yönetim Kuruluna
30.07.1992
Hatay Reyhanlı İlçe Yönetim Kuruluna
24.05.1992
Hatay Samandağ İlçe Yönetim Kuruluna
30.07.1992
Hatay Yayladağ İlçe Yönetim Kuruluna
30.07.1992
Erzin İlçe Yönetim Kuruluna
01.08.1992
Afşin İlçe Yönetim Kuruluna
28.07.1992
Sivrice İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Düziçi İlçe Yönetim Kuruluna
14.05.1992
Bucak İlçe Yönetim Kuruluna
17.07.1992
Üzunköprü İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Adilcevaz Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
11.08.1992
Bingöl Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
29.05.1992
Dinar İlçe Yönetim Kuruluna
14.08.1992
Pozantı İlçe Yönetim Kuruluna
12.08.1992
Burdur Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
17.07.1992
Şanlıurfa Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
28.04.1992
Muratlı İlçe Yönetim Kuruluna
06.08.1992
Çankaya İlçe Yönetim Kuruluna
12.09.1992
Mamak İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Gölbaşı İlçe Yönetim Kuruluna
01.08.1992
Bandırma İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Yozgat Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
20.04.1992
Belen İlçe Yönetim Kuruluna
24.08.1992
Kumlu İlçe Yönetim Kuruluna
30.07.1992
Isparta Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
06.07.1992
Şarkikarağaç İlçe Yönetim Kuruluna
02.04.1992
Kağıthane İlçe Yönetim Kuruluna
06.05.1992
Urla İlçe Yönetim Kuruluna
09.07.1992
Talas İlçe Yönetim Kuruluna
26.07.1992
Kocaeli Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
27.07.1992
Karamürsel İlçe Yönetim Kuruluna
21.07.1992
Körfez İlçe Yönetim Kuruluna
27.07.1992
Uşak Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
23.07.1992
Elbistan İlçe Yönetim Kuruluna
02.08.1992
Ula İlçe Yönetim Kuruluna
10.08.1992
Nevşehir Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
14.05.1992
Niğde Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
03.07.1992
Havza İlçe Yönetim Kuruluna
28.08.1992
Çarşamba İlçe Yönetim Kuruluna
31.07.1992
Siirt Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
27.07.1992
Eruh İlçe Yönetim Kuruluna
27.07.1992
Kurtalan İlçe Yönetim Kuruluna
15.08.1992
Şirvan İlçe Yönetim Kuruluna
27.07.1992
Aydınlar İlçe Yönetim Kuruluna
27.07.1992
Sivas Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
29.04.1992
Yıldızeli İlçe Yönetim Kuruluna
03.10.1992
Çorlu İlçe Yönetim Kuruluna
05.08.1992
Malkara İlçe Yönetim Kuruluna
06.08.1992
Birecik İlçe Yönetim Kuruluna
26.08.1992
Halfeti İlçe Yönetim Kuruluna
26.08.1992
Banaz İlçe Yönetim Kuruluna
14.08.1992
Karahallı İlçe Yönetim Kuruluna
23.07.1992
Yozgat Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
20.04.1992
Zonguldak Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
31.07.1992
Çaycuma İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Devrek İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Karabük İlçe Yönetim Kuruluna
01.08.1992
Yenice İlçe Yönetim Kuruluna
31.07.1992
Gökçebey İlçe Yönetim Kuruluna
01.09.1992
Sülüoğlu İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Uzunköprü İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Meriç İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Lalapaşa İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Keşan İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
İpsala İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Havsa İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Edirne Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
29.07.1992
Çankırı Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
14.05.1992
Bucak İlçe Yönetim Kuruluna
17.07.1992
Burdur Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
17.07.1992
Yüreğir İlçe Yönetim Kuruluna
16.07.1992
Kahta İlçe Yönetim Kuruluna
17.07.1992
Seyhan İlçe Yönetim Kuruluna
16.07.1992
Edremit İlçe Yönetim Kuruluna
14.07.1992
Manyas İlçe Yönetim Kuruluna
24.05.1992
Sındırgı İlçe Yönetim Kuruluna
14.07.1992
Genç İlçe Yönetim Kuruluna
25.07.1992
Bozüyük İlçe Yönetim Kuruluna
28.07.1992
Gömeç İlçe Yönetim Kuruluna
14.07.1992
Balıkesir Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
14.07.1992
Borçka İlçe Yönetim Kuruluna
28.07.1992
Antalya Merkez İlçe Yönetim Kuruluna
22.06.1992
tarihindebu kararlar tebliğ edildiği halde tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içindeilçe kongresi toplanarak yeni ilçe yönetim kurulunun oluşturulmaması 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 20. maddesinin 9. fıkrasına aykırıolduğundan, yasal zorunluluğun yerine getirilip aykırılığın giderilmesikonusunda aynı Kanun'un 104. maddesine göre Davalı'ya ihtar verilmesi arz vetalep olunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ:
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın başvuru yazısı ve işin esasına ilişkin Rapor incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1-Anavatan Partisi'nin muhtelif ilçe yönetim kurulları Parti Merkez Karar veYönetim Kurulu'nun kararlarıyla işten el çektirilmiştir.
2-Siyasi Partiler Yasası'nın 20. maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince; otuz güniçinde ilçe kongrelerinin toplanarak yeni ilçe yönetim kurullarının seçilmesikonusunda Cumhuriyet Başsavcılığı'nca Anavatan Partisi'ne duyuru yapılmıştır.
3-Anavatan Partisi Genel Başkanlığı'nın Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderdiği6.10.1992 gün ve 4/15667 sayılı yazısında; Parti Merkez Karar ve YönetimKurulu'nca 29.8.1992 tarih ve 16 sayılı kararıyla kongre döneminin 1.9.1992tarihinden itibaren başlatılmasına ve 1.1.1993 tarihi itibariyle delegeseçimlerinin yapılmasına karar verildiği belirtilerek, Parti Tüzüğü'nün 27/1,17/2, 25/3 ve 42/3. maddelerine göre normal kongre döneminin başladığı veilgili işlemler yürütüldüğünden sözü edilen teşkilatların kongrelerinin normalkongre gündemine dayanılarak yapılacağı belirtilmiştir.
AnavatanPartisi'nin bu uygulaması 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı Siyasi PartilerYasası'nın 19. maddesinin beşinci ve 20 maddesinin dokuzuncu fıkralarındaki,işten el çektirme kararının İl Yönetim Kurulu'na bildirilmesinden başlayarakkırkbeş, İlçe Yönetim Kurulu'na bildirilmesinden başlayarak otuz gün içinde ilve ilçe kongrelerinin toplanarak yeni yönetim kurullarını seçmesini öngören vebu sürelerin yenilenip uzatılmasına olanak tanımayan buyurucu hükümlereaykırıdır. Demokratik siyasal yaşamın vazgeçilmez ögesi olan siyasal partilerintüm örgüt birimlerinin Yasa'nın buyurucu kurallarıyla saptanan süre içinde,savsaklamaya gidilmeden oluşması ve kuruluşu tamamlanan kurulların daha fazlazaman yitirilmeden çalışması amaçlanmıştır. Bu nedenlerle, Yasa'yla belirlenenve kesinlik taşıyan sürenin hangi neden ve biçimde olursa olsun tüzükleaşılması olanağı bulunmayıp, kongrelerin yasal sınırları oluşturan bu süreleriçinde yapılması zorunludur.
AnavatanPartisi, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'nun muhtelif kararlarıyla işten elçektirilen ilçe yönetim kurullarına bu kararlar tebliğ edildiği halde 30 güniçerisinde ilçe kongrelerinin yeni ilçe yönetim kurullarını oluşturmamasınedeniyle, Siyasi Partiler Yasası'nın 20. maddesinin dokuzuncu fıkrasıyükümlülüğünü yerine getirmemiştir. Anavatan Partisi'nin, Parti Tüzüğünde yeralan hükümler, bu süreyi aşma olanağı veriyorsa, bu hükümlerin Siyasi PartilerYasası'nın amir kuralına uygun bir duruma getirmesi gerekir. Bu nedenlerle, adıgeçen Yasa'nın 104. maddesi gereğince Anavatan Partisi'ne ihtar verilmesigerekir.
III-SONUÇ :
A-2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 104. maddesi gereğince AnavatanPartisi'ne İHTARDA BULUNULMASINA, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU'nun karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA,
B-Gereğinin yerine getirilmesi için onanlı karar örneğinin adıgeçen Parti'ningenel başkanlığına da tebliğ edilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine,
3.11.1992gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1992/3 (Siyasi Parti-İhtar)
KararSayısı : 1992/3
SiyasiPartiler Yasası'nın 3. maddesinde siyasi partilerin tüzük ve programlarındabelirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları gerektiği belirtilmiştir. AynıYasa'nın 90. maddesinde ise, siyasi partilerin tüzük, program ve faaliyetleriAnayasa ve kanun hükümlerine aykırı olamaz denildikten sonra, siyasi partilertüzük ve programları dışında faaliyette bulunamayacakları hükme bağlanmıştır.
Buiki maddeye göre, siyasi partilerin faaliyetlerinin Anayasa ve yasaya aykırıolmamak üzere "tüzük ve programlarına" göre yapılması gerektiğianlaşılmaktadır.
AynıYasa'nın 9. maddesine göre, siyasi partilerin kuruluşu CumhuriyetBaşsavcılığı'nca denetlenebilecektir. Başsavcı, bu denetim sırasında partilerintüzük ve programlarını Anayasa ve yasa hükümlerine uygun olup olmaması yönündende inceleyecektir.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi'nce, Siyasi Partiler Yasası'nın 104. maddesine göre,bir siyasi partiye ihtar kararı verilebilmesi için, o siyasi partinin, buYasa'nın dördüncü kısmında yeralan maddeler hükümleri dışında kalan emredicihükümleri ile diğer yasaların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine"aykırılık halinde" bulunması gerekir. Aykırılık halinde bulunma,aykırılığın sürekli nitelikte olmasını gerektirir. Aykırılık herhalde Yasa'nın"emredici" kurallarıyla olmalıdır. Başka bir deyişle, yasa hükmüemredici değil de, yol gösterici, tavsiye edici, genel düzenleme getiricinitelikte ise siyasi partiler, pekala, tüzüklerinde yasadan ayrı bir düzenlemegetirebilirler.
SiyasiPartiler Yasası'nın 19. maddesinde, il başkanı ile il yönetim kurulunun iştenel çektirmesiyle ilgili fıkrasında, "işten elçektirme kararının il yönetimkuruluna bildirmesinden itibaren kırkbeş gün içinde il kongresi toplanarak yeniyönetim kurulunu seçer." denilmektedir. İlçe teşkilatıyla ilgili düzenleme20. maddede benzer şekilde düzenlenmiş, ilçe yönetim kurulunun seçilmesi için30 günlük süre öngörülmüştür.
Görüldüğüüzere, Siyasi Partiler Yasası'nın 19. ve 20. maddelerinin konuyla ilgilidüzenlenmesi açık ve kesin değildir. öngörülen süre içinde kongre toplanamazsane yapılacaktır. Yasada bu yönde bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca maddede, busürelere uyulmamanın bir yaptırımı da yoktur. Bu haliyle ilgili yasa hükmü"emredici" nitelikte değildir. Siyasi partinin, bu yapılanma biçimiAnayasa'da nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırı düşmedikçe,partinin serbest düzenleme alanı içinde kalır.
Kaldıki, Anayasa'nın 68. ve Siyasi Partiler Yasası'nın 4. maddesine göre,"demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsuru" kabul edilen siyasipartilere, "ileride kapatmaya kadar gidebilecek" biçiminde"ihtar" verilebilmesi için, yasanın emredici hükümlerine aykırılığınaçık, kesin ve sürekli olması gerekir. Siyasi Partiler Yasası'nın sözkonusuhükümlerinin kesin ve emredici nitelikte bir düzenleme getirdiği söylenemez.Siyasi partinin tüzüğüne aykırı faaliyette bulunduğu da ileri sürülmemektedir.
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın, ihtar isteminin açıklanan nedenlerle reddi gerektiği oyu ileverilen karara karşıyım.
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye