ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1991/2 (SiyasîParti - İhtar)
Karar Sayısı:1991 /3
Karar Günü:30.4.1991
R.G.Tarih-Sayı:12.05.1991-20869
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı.
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın iki kez yazıylabildirmesine karşın, hırsızlık, evrakta sahtekârlık, sahtecilik, Türk CezaYasası'nın 168/2. ve 536/2. maddelerine aykırı davranmak suçlarındankesinleşmiş mahkûmiyetleri bulunan dört üyenin kaydını silmeyerek 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'na aykırı işlemi sürdürdüğü savıyla Anavatan Partisi'neadıgeçen Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar verilmesi istemidir.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 14.1.1991 günlü, 5P.3.Hz. 1985/1075 sayılı başvurudilekçesinin istem ve gerekçe bölümü aynen şöyledir: "2820 Sayılı SiyasiPartiler Kanununun 11. maddesinin b/2 fıkrası ".... hırsızlık, .....,sahtecilik suçlarından";
3.fıkrası "herhangi bir suçtan dolayı ağır hapis",
4.fıkrası "TCK ikinci kitabının birinci babında yazılı suçlardan",
6.fıkrası "TCK 536. maddesinin birinci, ikinci .... fıkralarında"yazılı suçlardan sabıkası bulunan kişilerin siyasi partilere üye olamayacağı veüye kaydedilemeyeceği emredici hükümlerini taşımaktadır.
Davalıpartinin Şanlıurfa ili Halfeti ilçe teşkilatı üyelerinden;
a)Mehmet Salih ve Fadile'den olma 1960 doğumlu Halil Akçay'ın hırsızlık suçundanHalfeti Asliye Ceza Mahkemesinin 1977/53-48 sayılı kesinleşmiş ilamı ile 1 ay10 gün hapis cezasına,
b)Mehmet ve Gazel'den olma 1939 doğumlu Müslüm Yılmaz'ın hırsızlık ve evraktasahtekarlık suçlarından Konya 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 1978/197 ve 1980/542esas sayılı kesinleşmiş ilamları ile içtimaen dörder sene onikişer ay hapiscezasına,
c)Ömer ve Dursun'dan olma 1955 doğumlu Mustafa Aslan'ın sahtecilik suçundanGaziantep 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 1982/181-283 sayılı kesinleşmiş ilamı ileüç bin lira ağır para cezasına,
d)Abuzer ve Hatice'den olma 1961 doğumlu Mehmet Şahin'in;
I-TCK 168/2. maddesine aykırı davranmak suçundan Ege Ordu K.Synt.As.Mah.1981/71-324 sayılı kesinleşmiş ilamı ile beş sene ağır hapis,
II-TCK 536/2. maddesine aykırı davranmaktan aynı ilam ile bir sene hafif hapiscezalarına dair mahkumiyetlerinin bulunduğu celp edilen onanlı karar örneklerive Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün 7.8.1990 gün ve 4319 sayılıyazılarından anlaşılmıştır.
Butespitlere göre adı geçenlerin parti üyeliğinden çıkarılmaları ve sonucundan 30gün içerisinde bilgi verilmesi Başsavcılığımızca 23.10.1990 gün ve 1985/1075sayılı yazı ile davalı parti genel başkanlığından istenilmiş,
Verilensürede cevap verilmemesi üzerine bu defa 3.12.1990 günlü yazımız ile tekitedilmiş, bu yazı davalı siyasi partiye 6.12.1990 tarihinde tebliğ edilmesinerağmen gereği yerine getirilmemiştir.
Sonuç:
Buitibarla; 2820 sayılı Kanunun 11 nci maddesinde sayılan suçların vasıf veniteliği, cezaların tür ve tutarı itibariyle siyasi partilere üye olamayacak veüye kaydedilemeyecek cinsten mahkumiyetleri bulunan Halfeti ilçe teşkilatıüyeleri Halil Akçay, Müslüm Yılmaz, Mustafa Aslan ve Mehmet Şahin'in partiüyeliğinden çıkarılması ve kanuna aykırılığın giderilmesi için davalı siyasipartiye 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 104. maddesi uyarınca ihtarkararı verilmesi arz ve talep olunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın ihtar istemli dilekçesiyle ekleri ve işin özüneilişkin rapor okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A-SUÇ OLUŞTURAN EYLEMLER, KARARLAR ve İŞLEMLER :
1.Halil AKÇAY, hırsızlık suçundan Halfeti Asliye Ceza Mahkemesi'nin 18.10.1977günlü, Esas: 1977/53, Karar: 1977/48 sayılı kararıyla bir ay, on gün hapiscezasına mahkûm olmuş, cezası Türk Ceza Yasası'nın 89. ve 94. maddeleriyle 647sayılı Yasa'nın 6. maddesi gereğince ertelenmiş, süresi içinde temyiz edilmeyenkarar 26.12.1977 gününde kesinleşmiştir.
2.Müslüm YILMAZ, hırsızlık ve evrakta sahtekârlık suçlarından Konya 2. AsliyeCeza Mahkemesi'nin önce 6.12.1979 günlü, Esas: 1978/197, Karar: 1979/603 sayılı,sonra yine Konya 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 5.12.1980 günlü, Esas: 1980/542,Karar: 1980/707 sayılı kararıyla içtimaen, iki kez, dörder yıl, onikişer ayhapis cezasına mahkûm olmuş, temyiz yoluna başvurulmadığından önceki karar14.12.1979 da, sonraki karar 13.12.1980 gününde kesinleşmiştir.
3.Mustafa ASLAN, sahtecilik suçundan Gaziantep 3. Asliye Ceza Mahkemesi'nin3.6.1982 günlü, Esas: 1982/181, Karar: 1982/283 sayılı kararıyla üçbin liraağır para cezasına mahkûm olmuş, bu karar 11.6.1982 gününde kesinleşmiştir.
4.Mehmet ŞAHİN'in Ege Ordu Komutanlığı Sıkıyönetim Askerî Mahkemesi'nin 18.11.1981 günlü, Esas: 1981/71, Karar: 1981/324 sayılı kararıyla, Türk CezaYasası'nın 168/2. maddesine aykırı davranmak suçundan beş yıl ağır hapse, yineTürk Ceza Yasası'nın 536/2. maddesine aykırı davranmak suçundan da bir yılhafif hapis cezasına mahkûm olduğuna ilişkin karar, temyiz edilmediğinden31.12.1981 gününde kesinleşmiştir.
5.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; 29.6.1990 günlü, 5P.3.Hz. 1985/1075 sayılıyazısıyla durumu Adalet Bakanlığı Adlî Sicil ve İstatistik Müdürlüğü'ndensormuş, adı geçen Genel Müdürlüğün 7.8.1990 günlü, 4319 sayılı karşılık yazısı,yukarda 1-4 sıralarda özetlenen mahkûmiyetleri ayrıntılı biçimde doğrulamış,yerel mahkemelerden de kesinleşme günleri belli edilen onanlı karar örneklerigetirtilmiştir.
6.Hükümlülükleri açıklık kazanınca, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bu kişilerinparti üyeliğinden çıkarılmalarını ve otuz gün içinde bilgi verilmesini bildiren23.10.1990 günlü, 1985/1075 sayılı yazısını Anavatan Partisi GenelBaşkanlığı'na 26.10.1990 gününde tebliğ ettirmiştir.
7.Tanınan sürede yanıt alınmayınca yine otuz gün uyarılı bildirim bu kez6.12.1990 gününde adı geçen Parti Genel Başkanlığı'na tebliğ edilen 3.12.1990günlü, 1985/1075 sayılı yazıyla yinelenmiştir. Bu yazıya da olumlu veya olumsuzbir yanıt verilmemiştir.
SiyasîPartiler Sicil Bürosu kayıtlarında üyeliklerin sürdüğü görüldüğünden ihtaristemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurulduğu anlaşılmıştır.
B-YASAL DURUM :
1.Siyasî Partiler Yasası'nın 11. maddesinin b/2. bendi, "... hırsızlık, ...,sahtecilik, ... suçlarından biriyle mahkûm olanlar,"ın; b/3. bendi"Herhangi bir suçtan dolayı ağır hapis veya taksirli suçlar hariç üç yılveya daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar,"ın; b/4. bendi "TürkCeza Kanununun ikinci kitabının birinci babında yazılı suçlardan veya busuçların işlenmesini aleni olarak tahrik etme suçundan mahkûm olanlar,"ın; b/6. bendi "Türk Ceza Kanununun 536 ncı maddesinin birinci, ikincive üçüncü fıkralarında yazılı eylemlerle .... yazılı eylemleri siyasî veideolojik amaçlarla işlemekten mahkûm olanlar,"ın siyasal partilere üyeolamayacaklarını ve üye yazılamayacaklarını öngörmektedir.
2.Üyelik kayıtlarının silinmesi istenenlerin ceza gerektiren eylemleri, SiyasîPartiler Yasası'nın 11. maddesinin b/2, 3, 4 ve 6. bendleri kapsamınagirmektedir. Sözü edilen 11. madde, 2820 sayılı Yasa'nın Dördüncü Kısmı'ndagösterilen yasaklar dışında kaldığından, üyelerin yasaklık durumu bu Yasa'nın104. maddesi gereğince ihtar konusu olabilecektir.
3.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Siyasî Partiler Yasası'nın 9. maddesigereğince partilerin kuruluşunu denetleyecek, 10. maddesi gereğince de partisicil dosyasını tutarak tüm gelişmeleri, durumları ve üyelerin nitelikleriniizleyecektir. Siyasî Partiler Yasası'nşn herhangi bir maddesine aykırılıksaptandığında gerekli işlemleri yapmakla yükümlü olan Başsavcılığın, durumauyan maddeye dayanarak başvuruda bulunacağı ve aykırılık 2820 sayılı Yasa'nınDördüncü Kısmı dışında kalıyorsa, Yasa'nın 104. maddesi gereğince AnayasaMahkemesi'nden ilgili siyasî partiye ihtar kararı verilmesini isteyebileceğiaçıktır. İncelenen dosyadaki işlemler, bu yasal gereklerin yerine getirildiğinikanıtlamaktadır.
4.Anavatan Partisi, Şanlıurfa İli Halfeti İlçesi üyelerinden Müslüm YILMAZ,Mustafa ASLAN ve Mehmet ŞAHİN'in yukarıda belirtilen suç oluşturan eylemleriylealdıkları cezalar, siyasî parti üyesi olmalarını engellediğinden kayıtlarınınsürdürülmesi 2820 sayılı Yasa'nın 11. maddesinin buyurucu hükmüne aykırıdüşmektedir.
5.Halil AKÇAY hakkında verilip ertelenen cezanın mahkûmiyeti, Türk CezaYasası'nın 95. maddesinin II. bendi gereğince, hüküm günü olan 18.10.1977'densonra beş yıl içinde işlediği yeni bir cürümden dolayı herhangi bir cezaalmadığı için, esasen vaki olmamış sayılır. Uygulamada ve öğretide sonuç olarakbirleşilen bu görüş ve Türk Ceza Yasası'nın içeriğinden sözedilen 94/II.maddesi karşısında Halil AKÇAY'ın mahkûmiyeti yok kabul edilir. Hiç cezaalmamış sayılması, erteleme kararından sonraki beş yılda ceza almamasıdurumunda, yasal bir zorunluluktur. Üyelik kaydı 18.10.1982'den sonra (siyasîpartilerin kurulmasından sonra) olduğundan durumunda 2820 sayılı Yasa'ya aykırıbir yön bulunmamaktadır. Bu üye yönünden ihtar kararı istemi yerinde değildir,reddedilmelidir.
6.Halil AKÇAY dışındakilerin sürmekte olduğu saptanan üyelik kayıtlarının .silinmesi için 30'ar günlük süre tanıyan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nınyazılarına yanıt vermeyen, yazıların gereğini yerine getirmeyen partiye ihtarverilmesi istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmak zorunluluğu doğmuştur.İşlemde ve istemde bir aykırılık yoktur.
İşlenensuçların türü ve aldıkları cezalar yönünden bir siyasî partiye üye yazılmasıolanaksız kişilerin (Müslüm YILMAZ, Mustafa ASLAN ve Mehmet ŞAHİN) yazılı vesüreli uyarılara karşın kayıtlarını silmemekte direnen Anavatan Partisi'ne 2820sayılı Yasa'nın 104. maddesi gereğince üyelikten çıkarılmaları için ihtarkararı verilmesi gerekli görülmüştür. Belgeler, Yasa'nın 11. maddesine aykırıniteliği, kabul koşullarındaki olumsuzluğu açık biçimde ortaya koymakta,sakıncalı durumu doğrulamaktadır. Demokratik siyasal yaşamın vazgeçilmez öğesisayılan siyasal partilerin anayasal düzen yönünden önemleri ve koruyupgeliştirmeleri zorunlu düzeyleri gözetildiğinde bu tür aykırılıklardanarındırılmaları, sakıncalı eylem ve işlemlerden alıkonulmaları gereğindeduraksanamaz. Örnek tutum ve davranışlar, özellikle yetkili makamların uyarı,istem ve bildirimlerine zamanında yanıt verilmesi siyasal kuruluşları hukuksalyönden daha uyumlu kılacaktır.
Belirginaykırılık nedeniyle, Müslüm YILMAZ, Mustafa ASLAN ve Mehmet ŞAHİN'in sürdürülenüyelik kayıtları için ihtar kararı verilmelidir.
III-SONUÇ :
A-Üyelik kaydının sürmesine yasal engel bulunmayan Halil AKÇAY yönünden AnavatanPartisi'ne ihtara gerek olmadığına,
B-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yazıyla iki kez bildirmesine karşınkesinleşmiş mahkumiyeti bulunan Müslüm YILMAZ, Mustafa ASLAN ve Mehmet ŞAHİN'inüyelik kayıtlarını silmeyerek 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 11.maddesine aykırı davranan Anavatan Partisi'ne belirtilen aykırılığı gidermesiiçin sözü edilen Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtarda bulunulmasına,
C-Kararın onanlı örneklerinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ile AnavatanPartisi Genel Başkanlığı'na tebliğine,
30.4.1991gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkanvekili
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Erol CANSEL
Üye
Yavuz NAZAROĞLU
Üye
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ