ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1995/5 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:1995/5
Karar Günü:6.12.1995
R.G.Tarih-Sayı:17.08.1996-22730
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Birleşik Sosyalist Parti tüzüğünün kimi maddelerinin 2820sayılı Siyasî Partiler Yasası'na aykırı olduğu ve değiştirilmesi için YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılan uyarıya karşın değiştirmeyen Partihakkında, aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesi istemidir.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın 12.10.1995 günlü, SP.61 Hz. 1995/100 sayılı ihtar istemişöyledir :
"DavalıBirleşik Sosyalist Parti'nin kuruluşu sonrası tüzüğü, 2820 sayılı SiyasiPartiler Yasasının 9. maddesi gereği, Cumhuriyet Başsavcılığımızca incelenerekyasaya aykırı ve değiştirilmesi gereken düzenlemelerin parti yetkilisine sözlüolarak açıklanması üzerine, adı geçen partinin genel başkan yardımcısıtarafından imzalanmış 15.9.1994 gün, 77 sayılı yazı ile kurucular kuruluncayapılan bazı değişiklikler bildirilerek, değişiklik çalışmalarının devam ettiğibeyan edilmiştir.
Dahasonra bir yanıt alınamaması üzerine, sözlü olarak izah edilen değişiklik istemiyazılı hale getirilerek davalı parti Genel Yönetim Kurulu Üyesi AlpaslanBayramgil'e imzası karşılığı 20.1.1995 tarihinde teslim edilmiş ve partitüzüğünde yapılan bazı değişiklikler Birleşik Sosyalist Parti GenelBaşkanlığının 13.2.1995 gün 468 sayılı yazısıyla bildirilmiştir.
Davalısiyasî partinin 15.9.1994 günlü ve 20.1.1995 günlü yazılarıyla bildirdiğitüzüğündeki değişikliklerin, mevcut yasaya aykırı düzenlemeleri ortadankaldırmadığı gibi, yasaya aykırı yeni düzenlemeler içerdiğinin görülmesiüzerine 23.2.1995 gün ve SP.61 Muh. 1995/90 sayılı yazımızla yasayaaykırılıklar sıralanmak ve gerekçesi gösterilmek suretiyle davalı siyasi partitüzüğünün yasaya uygun hale getirilmesi istenmiştir.
Davalısiyasi partinin 10.9.1995 tarihindeki büyük kongresinde yapılan tüzükdeğişiklikleri parti genel başkanlığının 14.9.1995 gün ve 566 sayılı yazısıylabildirilmiş ise de, yasaya aykırı düzenlemeler içeren bazı maddelerindeğiştirilmemesinde ısrarlı olduğu sonucuna varılmakla bu davanın açılmasızorunlu görülmüştür.
Davalısiyasi parti tüzüğünün 15, 17, 23 ve 27. maddeleri 10.9.1995 tarihli kongrede;
15.maddesindeki, Genel Yönetim Kurulunun en az onbeş kişi olmak üzere büyükkongrece belirlenecek asıl ve yedek üyeden oluşacağı şeklindeki düzenlemeyi"Genel Yönetim Kurulu en az 15 en çok 100 üyeden oluşur. Genel YönetimKurulunun bu alt ve üst sınır dahilinde kaç kişiden oluşacağına büyük kongrekarar verir.",
17.maddesindeki, Merkez Yürütme Kurulunun genel yönetim kurulunca belirleneceküyeden oluşacağını açıklayan düzenlemeyi "Merkez Yürütme Kurulu, GenelYönetim Kurulu üyeleri arasından seçilir. En az 11 en çok 21 kişidenoluşur.",
23.maddesinde İl Yönetim Kurulu sayısı atayan kurulca belirlenmek üzere en az yediasil, dört yedek üyeden oluşacağı belirtilmişken, "İl Yönetim Kurulu ilbaşkanı dahil en az 7, en çok 21 üye olmak üzere il kongresi tarafındanseçilir. Kongre yukarıdaki sınırlar içerisinde İl Yönetim Kurulunun sayısınısaptar ve bu sayının yarısı kadar yedek üye seçer.",
27.maddesindeki İlçe Yönetim Kurulu üst sınırı atayan ya da seçen organcabelirlenmek üzere en az beş asil üç yedek üyeden oluşacağını belirtendüzenleme, "İlçe Yönetim Kurulu ilçe başkanı dahil en az 5, en çok 15üyeden oluşur. Kongre bu sayılar arasında ilçe yönetim kurulunun sayısınısaptar.",
biçimindedeğiştirilmiştir.
Budeğişiklik partinin 10.9.1995 tarihli 2. kongresinde kabul edilmiş ve genelbaşkanlıkça 14.9.1995 gün ve 566 sayılı yazıyla bildirilmiştir.
2820sayılı Siyasî Partiler Yasasının;
13/1.maddesinde "Siyasi Partilerin Merkez Organları büyük kongre, genel başkanile diğer karar, yönetim, icra ve disiplin organlarından ibarettir. Buorganların isimleri ve üye sayıları tüzüklerinde gösterilir."
16/1.maddesi "Siyasi Partilerin merkez karar, yönetim ve icra organları partitüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük Kongrece seçilecekmerkez organlarının her birinin üye sayısı 15 den az olamaz.
19/4.maddesinde "İl yönetim kurulu, parti tüzüğünün göstereceği sayıda üyedenoluşur. Bu sayı 7'den az olamaz."
20/8.maddesinde "İlçe yönetim kurulu, parti tüzüğünün göstereceği sayıda üyedenoluşur. Bu sayı 5'ten az olamaz."
denilmektedir.
Görüleceğiüzere davalı siyasi partinin Genel Yönetim Kurulu ve Merkez Yürütme Kuruluolarak kurulan merkez organları ile il ve ilçe yönetim kurullarının sayısında,Siyasi Partiler Yasasının 13, 16, 19 ve 20. maddelerine aykırı olarak, birbelirsizlik bulunmaktadır.
Bunedenle davalı siyasi partinin merkez organları ile il ve ilçe yönetim kuruluüyesi sayısının, seçimlerinin yapılacağı toplantıdan önce belli olacak şekildetüzüğünde gösterilmesi zorunlu görülmüştür.
2-Partinin Kurucular Kurulu 10-11 Eylül 1994 tarihinde tüzüğünün 22. maddesinideğiştirmiş ve bunu 15.9.1994 gün ve 77 sayılı yazıyla bildirmiştir. Partininbirinci kongresi 13.10.1994 tarihinde yapılmış olup, bu kongrede tüzüğün 13 ve26. maddeleri değiştirilerek, 13.2.1995 gün ve 468 sayılı yazıylabildirilmiştir. Bu değişiklik büyük kongre, il kongresi ve ilçe kongrelerinintoplanması gereken gün ve saatte çoğunluk sağlanamaması halinde, iki saat sonraçoğunluk aranmadan toplanmasını içermektedir.
2820sayılı Siyasi Partiler Yasasında kongrelerin hangi yeter sayıda toplanacağınadair bir hüküm bulunmayıp, 29. maddesiyle Dernekler Kanununa atıf yapılmakta,ayrıca, siyasi parti tüzük ve yönetmelikleriyle toplantı yeter sayısının ve busayının sağlanamadığı hallerde birinci ve ikinci toplantı arasındaki süreninazaltılabileceği istisnası getirilmektedir.
2908sayılı Dernekler Kanununun 23. maddesinde dernek genel kurulunun katılma hakkıolanların yarısından bir fazlasının katılımı ile toplanacağı, 21. maddesinde debirinci toplantıda çoğunluk sağlanamaması halinde ilk toplantı ile ikincitoplantı arasındaki sürenin bir haftadan az olamayacağı hükme bağlanmıştır.2820 sayılı Yasanın 29. maddesiyle bir istisna getirilmiş ise de, bunun YasanınSiyasi Partiler için vazettiği genel kuralların dışında kalacağı anlamınıtaşımayacağı açıktır.
2820sayılı Siyasi Partiler Yasasının;
4/2.maddesi "Siyasi partilerin kuruluşu, organların seçimi, işleyişi,faaliyetleri ve kararları Anayasada nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarınaaykırı olamaz."
93.maddesi "Siyasi partilerin parti içi çalışmaları, parti yönetimi,denetimi, parti organları için yapılacak seçimler ile parti genelbaşkanlığınca, genel merkez organlarınca ve parti gruplarınca alınan kararlarıve yapılan eylem ve işlemleri parti tüzüğüne, parti üyeleri arasındaki eşitlikilkesine ve demokrasi esaslarına aykırı olamaz."
hükmünüiçermektedir.
Demokrasininesaslarından biri de tam katılımın sağlanmasıdır.
Siyasiparti kongrelerinin toplantı yeter sayısı sağlanamadığı hallerde iki saatbeklemekle katılımın gerçekleşeceği düşünülemez. Zaten uygulamalarda siyasiparti kongreleri, yeter sayı ile toplandığı hallerde dahi iki saati bulangecikmeyle açılmaktadır. Günümüz koşulları ve teamül dikkate alındığındakatılım sağlanması için bu sürenin bir günden az olamayacağı bir gerçektir.
Bunedenle davalı siyasi parti tüzüğündeki kongrelerin birinci toplantısı ileikinci toplantısı arasındaki sürenin en az bir gün olacak şekildedeğiştirilmesi zorunlu görülmüştür.
Davalısiyasi parti ise Cumhuriyet Başsavcılığımız uyarılarına karşı tüzüğündekiyasaya aykırı düzenlemeleri ortadan kaldırmamakta direnmiştir.
Sonuçve İstem :
DavalıBirleşik Sosyalist Parti tüzüğünün:
1-15, 17, 23 ve 27. maddelerinde belirtilen Genel Yönetim Kurulu, Merkez YürütmeKurulu ile il ve ilçe yönetim kurulu üye sayıları belli olacak,
2-13, 22 ve 26. maddesinde belirtilen, büyük kongre ile il ve ilçe kongrelerininyeterli sayı bulunmaması nedeniyle toplanamaması halinde birinci toplantıylaikinci toplantı arasındaki sürenin bir günden az olmayacak,
şekildedüzenlenip yasaya aykırı durumun ortadan kaldırılmasının adı geçen siyasipartiye, 2820 sayılı Yasanın 104. maddesi uyarınca ihtar edilmesi arz ve talepolunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın ihtar başvurusu ile ekleri, ilgili dosya ve işinesasına ilişkin rapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A-Tüzüğün 15. Maddesinin Yasa'ya Aykırılığı Sorunu Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı, Genel Yönetim Kurulu üye sayısındaki belirsizliğin SiyasîPartiler Yasası'nın 16. maddesi uyarınca düzeltilmesini 20.1.1995 ve 23.2.1995tarihli yazılarıyla istemiş; Parti, 14.9.1995 tarihli cevabında, Tüzüğün 15.maddesinde gerekli değişikliğe gidildiğini, buna göre, Genel Yönetim Kurulu'nunen az 15, en çok 100 kişiden oluşturulduğunu; bu alt ve üst sınırlar arasındakiüye sayısının, ikinci kongreye dek, 59 asıl, 7 yedek olarak Büyük Kongre'cekararlaştırıldığını bildirmiştir.
BirleşikSosyalist Parti Tüzüğü'nün 12. maddesine göre Merkez Organları, Büyük Kongre,Genel Başkan, Genel Yönetim Kurulu, Merkez Yürütme Kurulu, Merkez DisiplinKurulu, Parti Konferansı olarak belirlenmiş; 15. maddesinde de, Genel YönetimKurulu'nun en az 15 kişi olmak üzere seçen kurul (Kurucular Kurulu ile BüyükKongre) tarafından belirlenecek sayıda asil ve yedek üyeden oluşacağıöngörülmüştür.
SiyasîPartiler Yasası'nın 16. maddesinin birinci fıkrasında, "Siyasî partilerinmerkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekilve sayıda kurulur. Büyük Kongrece seçilecek merkez organlarının her birinin üyesayısı 15'den az olamaz" denilmektedir. Buna göre, siyasî partilerinmerkez organlarının üye sayısının, 15'den az olmamak üzere tüzükte kesin olaraksaptanması zorunludur.
Oysa,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın uyarısı üzerine yapılan tüzükdeğişikliğiyle, Genel Yönetim Kurulu'nun üye sayısı tüzükte tam olaraksaptanmayıp, bunu kesin biçimde belirleme yetkisi parti Büyük Kongre'sinebırakılmıştır. Bu durumuyla, Parti tüzüğünün 15. maddesi, Siyasî PartilerYasası'nın 16. maddesine aykırılık oluşturduğundan, Tüzüğün 15. maddesininYasa'ya uygun duruma getirilmesi için davalı Parti'ye Siyasî PartilerYasası'nın 104. maddesi gereğince ihtar verilmesi gerekir.
YektaGüngör ÖZDEN ve Lütfi F. TUNCEL bu görüşe katılmamışlardır.
B-Tüzüğün 17. Maddesinin Yasa'ya Aykırılığı Sorunu
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı, Merkez Yürütme Kurulu üye sayısındaki belirsizliğinSiyasî Partiler Yasası'nın 16. maddesi uyarınca düzeltilmesini istemiş; bununüzerine, Merkez Yürütme Kurulu'nun, "Genel Yönetim Kurulu tarafındanbelirlenen sayıda üyenin seçimiyle" oluşacağı biçimindeki Tüzüğün 17.maddesinin (a) bendi, Merkez Yürütme Kurulu, Genel Yönetim Kurulu'nca kendiüyeleri arasından seçecek en az 11, en çok 21 kişiden oluşacağı biçiminde değiştirilmiştir.
SiyasîPartiler Yasası'nın 16. maddesindeki belirlemeye uygun olarak, Merkez YürütmeKurulu üye sayısının, 15'den az olmamak üzere tüzükte kesin olarak saptanmasızorunludur.
Oysa,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın uyarısı üzerine yapılan tüzükdeğişikliğiyle, Merkez Yürütme Kurulu'nun üye sayısı tüzükte tam olaraksaptanmayıp, bunu kesin olarak belirleme yetkisi Genel Yönetim Kurulu'nabırakılmıştır. Bu durumuyla, Parti tüzüğünün 17. maddesi Siyasî PartilerYasası'nın 16. maddesine aykırılık oluşturduğundan, Tüzüğün 17. maddesininYasa'ya uygun duruma getirilmesi için davalı Parti'ye Siyasî PartilerYasası'nın 104. maddesi gereğince ihtar verilmesi gerekir.
YektaGüngör ÖZDEN ve Lütfi F. TUNCEL bu görüşe katılmamışlardır.
C-Tüzüğün 23. Maddesinin Yasa'ya Aykırılığı Sorunu
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı İl Yönetim Kurulu üye sayısındaki belirsizliğin SiyasîPartiler Yasası'nın 19. maddesi uyarınca düzeltilmesini istemiş; bunun üzerine,İl Yönetim Kurulu'nun "sayısı, atayan ya da seçen organca belirlenmeküzere en az 7 asil, 4 yedek üyeden oluşur" biçimindeki Tüzüğün 23.maddesinin (b) bendi, İl Yönetim Kurulu'nun en az 7, en çok 21 üyeden oluşmaküzere Kongre tarafından seçileceği ve ortaya çıkan sayının yarısı kadar yedeküye belirleneceği biçiminde değiştirilmiştir.
SiyasîPartiler Yasası'nın 19. maddesindeki belirlemeye uygun olarak, İl YönetimKurulu üye sayısının, 7'den az olmamak üzere tüzükte kesin olarak saptanmasızorunludur.
Oysa,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın uyarısı üzerine yapılan tüzükdeğişikliğiyle, İl Yönetim Kurulu üye sayısı tüzükte tam olarak saptanmayıp,bunu kesin olarak belirleme yetkisi Kongre'ye bırakılmıştır. Bu durumuyla,Parti tüzüğünün 23. maddesi, Siyasî Partiler Yasası'nın 19. maddesine aykırılıkoluşturduğundan, Tüzüğün 23. maddesinin Yasa'ya uygun duruma getirilmesi içindâvalı Parti'ye Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesi gereğince ihtarverilmesi gerekir.
YektaGüngör ÖZDEN ve Lütfi F. TUNCEL bu görüşe katılmamışlardır.
D-Tüzüğün 27. Maddesinin Yasa'ya Aykırılığı Sorunu
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı İlçe Yönetim Kurulu üye sayısındaki belirsizliğinSiyasî Partiler Yasası'nın 20. maddesi uyarınca düzeltilmesini istemiş; bununüzerine, İlçe Yönetim Kurulu'nun, "üst sınırı, atayan ya da seçen organcabelirlenmek üzere en az 5 asil, 3 yedek üyeden oluşur" biçimindeki Tüzüğün27. maddesinin ikinci fıkrası, İlçe Yönetim Kurulu'nun en az 5, en çok 15üyeden oluşmak üzere Kongre tarafından seçileceği ve ortaya çıkan sayınınyarısı kadar yedek üye belirleneceği biçiminde değiştirilmiştir.
SiyasîPartiler Yasası'nın 20. maddesindeki belirlemeye uygun olarak, İlçe YönetimKurulu üye sayısının 5'ten az olmamak üzere Tüzükte kesin olarak saptanmasızorunludur.
Oysa,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın uyarısı üzerine yapılan tüzükdeğişikliğiyle, İlçe Yönetim Kurulu üye sayısı tüzükte tam olarak saptanmayıp,bunu kesin olarak belirleme yetkisi Kongre'ye bırakılmıştır. Bu durumuyla,Parti tüzüğünün 27. maddesi, Siyasî Partiler Yasası'nın 20. maddesine aykırılıkoluşturduğundan, Tüzüğün 27. maddesinin Yasa'ya uygun duruma getirilmesi içindavalı Parti'ye Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesi gereğince ihtarverilmesi gerekir.
YektaGüngör ÖZDEN ve Lütfi F. TUNCEL bu görüşe katılmamışlardır.
E- Tüzüğün13., 22. ve 26. Maddelerinin Yasa'ya Aykırılığı Sorunu
Partitüzüğünün 13. maddesinin Büyük Kongre'nin "Toplanması"na ilişkinkısmı, Büyük Kongre olağan olarak 2 yılda bir toplanır. Toplantının yeri, günüve gündemi GYK tarafından kararlaştırılıp en az bir ay önce örgüte bildirilir.Kongrenin yeter sayısı kongre delegelerinin salt çoğunluğudur. İlk toplantıdabu çoğunluk sağlanmazsa ertesi gün yapılacak ikinci gün toplantıda hazırbulunan delegelerle yetinilir. Karar yeter sayısı hazır bulunan delegelerinsalt çoğunluğuyla alınır" biçiminde iken, Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı'nın uyarısı üzerine, bu kural, Parti'nin I. Kongresi'nde,"ilk toplantıda çoğunluk sağlanmazsa, kongre nisaplı olarak çağrılangündemle aynı yerde, aynı günde, iki saat sonra nisapsız olarak toplanır. Kararyeter sayısı hazır bulunan delegelerin salt çoğunluğuyla alınır" biçimindedeğiştirilmiştir.
Partitüzüğünün 22. maddesi İl Kongresi ile ilgili olup, Parti Kurucular Kurulu 10-11Eylül 1994 tarihli toplantısında, 22. maddenin (b) şıkkından sonraki ikincicümlesini, "ilçe kongrelerinden seçilen en çok 600 delegeden veya ilsınırları içinde toplam parti üye sayısı 600 den çok değilse, ildeki tüm partiüyelerinin katılımıyla oluşur" biçiminde düzenlemiş ve (b) şıkkındansonraki paragrafın altıncı satırına, (... gündemle toplanır.) sözcükleri ilebiten cümleden sonra, "Nisaplı olarak çağrılan gün, saat ve aynı yerde ikisaat sonra nisapsız olarak kongrenin toplanacağı ilanı birleşik olarakverilebilir" cümlesi eklenmiştir.
Parti'ninI. Kongresi'nde, 22. maddenin (b) şıkkı ikinci paragrafının son cümlesindenönce, "il kongrelerinin gazetede ilânı gerekmez" cümlesi ilâveedilmiştir.
Tüzüğün26. maddesi İlçe Kongresi ile ilgili olup, Parti'nin I. Kongresi'nde, maddeyeson paragraf olarak şu kural eklenmiştir: "İlçe kongresi nisaplı olaraküyelere duyurulan ve ilçe seçim kuruluna bildirilen gündemle, aynı yerde, aynıgünde, iki saat sonra nisapsız olarak toplanır. İlçe kongreleri için gazetelereilân vermek gerekmez".
SiyasîPartiler Yasası'nın Kongrelerle İlgili genel hükümler başlığını taşıyan 29.maddesinde, "Dernekler Kanununun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri,siyasî partilerin her kademedeki kongreleri içinde uygulanır.
Şukadar ki, parti tüzükleri ve yönetmelikleri, parti kongreleri için gerekliilânın gazete ile yapılması şartını kaldırabileceği gibi, toplantı yetersayısının ve yeter sayısının sağlanamadığı hâllerde birinci ve ikinci toplantıarasındaki süreyi de azaltabilir. Bu Kanundaki özel hükümler saklıdır"denilmektedir.
AynıYasa'nın Büyük Kongre, İl ve İlçe Kongrelerini düzenleyen 14., 19. ve 20.maddelerinde de toplantı yeter sayısı sağlanamadığı hâllerde birinci ve ikincitoplantı arasında ne kadar süre olacağına ilişkin herhangi bir düzenlemeyapılmamıştır.
Nevar ki, Siyasî Partiler Yasası'nın 4. maddesi ikinci fıkrasında yer alan,"Siyasî partilerin kuruluşu, organlarının seçimi, işleyişi, faaliyetlerive kararları Anayasa'da nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırıolamaz" denilmekte; aynı Yasa'nın 93. maddesinde de, "Siyasîpartilerin parti içi çalışmaları, parti yönetimi, denetimi; parti organlarıiçin yapılacak seçimler ile parti genel başkanlığınca, genel merkezorganlarınca ve parti gruplarınca alınan kararları ve yapılan eylem veişlemleri parti tüzüğüne, parti üyeleri arasındaki eşitlik ilkesine vedemokrasi esaslarına aykırı olamaz" kuralına yer verilmektedir.
Partitüzükleri, demokrasinin esaslarına uygun olarak, parti yönetimine katılımı enüst düzeyde gerçekleştirecek biçimde düzenlenmelidir. Oysa, tüzüğün 13., 22. ve26. maddelerinde sözü edilen Büyük Kongre ile İl ve İlçe Kongrelerinin toplantıyeter sayısı bulunamadığından toplanamamaları durumunda, ikinci toplantıyı ilktoplantının yapıldığı aynı gün olarak saptayan tüzük kuralları Siyasî PartilerYasası'na aykırılık oluşturmaktadır. Bu kuralların Yasa'ya uygun durumagetirilmesi için dâvalı Parti'ye Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesigereğince ihtar verilmesi gerekir.
GüvenDİNÇER, Selçuk TÜZÜN ve Nurettin TURAN 13. maddedeki; Güven DİNÇER, SelçukTÜZÜN, Ahmet N. SEZER ve Nurettin TURAN 22. ve 26. maddelerdeki görüşlerekatılmamışlardır.
III-SONUÇ
A)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın uyarısına karşın Tüzüğü'nün aşağıdabelirtilen maddelerindeki aykırılıklarını gidermeyen Birleşik SosyalistParti'ye İHTARDA BULUNULMASINA,
Tüzüğün;
1-15., 17., 23. ve 27. maddelerinde Yekta Güngör ÖZDEN ile Lütfi F. TUNCEL'in,
2-13. maddesinde Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN ile Nurettin TURAN'ın,
3-22. ve 26. maddelerinde Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER ile NurettinTURAN'ın,
karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA,
B)Onanlı karar örneğinin, gereği yapılmak ve Birleşik Sosyalist Parti GenelBaşkanlığı'na tebliğ edilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE,
6.12.1995gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Nurettin TURAN
KARŞIOYGEREKÇESİ
EsasSayısı : 1995/5 (Siyasî Parti-İhtar)
KararSayısı : 1995/5
Kararınkatılmadığımız bölümlerine ilişkin karşıoyumuzun gerekçesi aşağıda özetlebelirtilen nedenlere dayanmaktadır:
1.Anayasa'nın 68. maddesinde demokratik siyasal yaşamın vazgeçilmez öğeleriolarak nitelenen siyasal partilerin (fıkra 2) çalışmalarını Anayasa ve yasakuralları içerisinde sürdürecekleri (fıkra 3), 69. maddesinde de tümçalışmalarıyla parti içi düzenlemelerinin, uygulanması yasayla belirlenecekdemokrasi ilkelerine uygun olacağı öngörülmüştür. Yasaklanan eylemlere de 68.maddenin üçüncü, 69. maddenin ikinci ve sonraki fıkralarında değinilmiştir. Buöngörüler, 2820 sayılı Siyasal Partiler Yasası'nda ayrıntılı biçimdedüzenlenerek yaşama geçirilmeye çalışılmıştır.
SiyasîPartiler Yasası'nın 16. maddesinin değişik birinci fıkrası adı, biçimi vesayısı Parti Tüzüğü'ne bırakılan merkez karar, yönetim ve icra organlarının herbirinin üye sayısının 15'den az olamayacağı açıklığını taşımaktadır. Bu sınırıkorumak koşuluyla merkez kurulları tüzükle belirlenen sayıda üyedenoluşturulabilir. Tüzüğün alt ve üst sınırı belirleyerek bunu her yıl ya da ikiyıl için, daha açık anlatımla, belli çalışma süresi ya da dönemi için, genelkurulun (kongrenin) kararına bırakmasında hiçbir aykırılık yoktur. Genel Kurultüzük değiştirmeye yetkili organ olduğu gibi, kimi işlemlere gerek kalmadanbuna Tüzükle önceden olur verilmesi biçimindeki uygulamanın, yanlış vesakıncalı bir yönü de yoktur. Aslolan, Yasa'daki sayıya uygunluktur. Bu sayı Tüzük'lekorunarak benimsenmiştir. Dondurulmuş bir sayının Tüzük'te bulunması zorunludeğildir. Tüzüğün Yasa'daki sayıyı-sınırı açıklayarak, buna uygun sayıda üyedenkuruluşu düzenlemesi parti içi gereksinimler yönünden de yararlıdır. Tüm üyesayısı, çalışmaların boyutu ve başka gereklerle nedenler gözetilerek Yasa'dabelirtilen merkez organlarının üye sayısı saptanabilir. Anayasa'yı ve Yasa'yıilgilendiren sayı, Yasa'yla getirilen sayıdır. Kararın vardığı yargı demokratikilkelere ters düşmektedir. Kuruluşu izne bağlı olmayan, en özgür ve en bağımsızçalışması gereken bir kurum, bağımlı duruma düşürülmektedir. Bu nedenle GenelYönetim Kurulu, Merkez Yürütme Kurulu, İl ve İlçe Yönetim Kurulları üyesayılarına ilişkin Mahkememiz kararına katılmıyoruz. Tüzük, Yasa'nın öngördüğüorganlardan daha fazlasını da kurup kaldırabilir. Bu konuda Genel Kurul'u(Kongreyi) yetkili kılabilir. Bunun aykırı hiçbir yanı yoktur. Değişkenlik,durumun gereğidir. Yasa'nın buyruğuna uygun fazlalık ve belirleme, Parti'nin enyetkili organının en doğal hakkıdır ve hukuksaldır.
BirleşikSosyalist Parti'ye, Tüzüğü'nün 15., 17., 23. ve 27. maddeleri nedeniyle ihtardabulunulmamalıdır.
2.Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen"ihtar" saptanan aykırılıkların giderilmesi için verilir. Aykırılıksayısı kadar ihtar verilmesi yanlıştır. Aykırılık bir ya da fazla olsa bunedenle ihtarda bulunulur. Aykırılıklardan birini ya da birkaçını gidermese dekapatılmasına karar verilir. Giderilmeyen aykırılık sayısınca, birkaç kezkapatılmasına karar verilemez.
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 104. maddenin birinci fıkrasına uygun başvurusu budoğrultuda olduğu gibi bu maddenin içeriği de bu gereği doğrulamaktadır.
Tüzüğün,aykırılığının giderilmesi belirlenen her maddesi için ayrı ihtar kararıverilmesini de Yasa'ya uygun bulmuyoruz. 6/12/1995
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Lütfi F. TUNCEL
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1995/5 (Siyasî Parti - İhtar)
KararSayısı : 1995/5
BirleşikSosyalist Parti Tüzüğü'nün 13. maddesi Büyük Kongre, 22. maddesi İl Kongresi,26. maddesi de İlçe Kongresinin oluşumu ile ilgilidir.
PartiTüzüğü'nün 13., 22. ve 26. maddelerinde sözü edilen Büyük Kongre ile İl ve İlçeKongrelerinin toplantı yeter sayısı sağlanamadığından yapılamaması halinde, ikincitoplantının aynı yerde iki saat sonra nisapsız olarak yapılmasını saptayantüzük kuralları Siyasî Partiler Yasası'na aykırılık oluşturmamaktadır.
2820sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın Büyük Kongre, İl ve İlçe kongrelerinidüzenleyen maddelerinde toplantı yeter sayısı sağlanamadığı hallerde birinci veikinci toplantı arasında ne kadar süre olacağı belirlenmemiştir. DerneklerYasası'na atıf yapan 29. maddede parti tüzükleri ve yönetmeliklerinin toplantıyeter sayısını ve yeter sayı sağlanamadığı hallerde birinci ve ikinci toplantıarasındaki süreyi de azaltabileceği, bu kanundaki özel hükümlerin saklı olduğubelirtilmiştir.
Sözkonusu tüzük kurallarının tayin ettiği kısa sürenin Siyasî Partiler Yasası'ylaarzulanan amacı gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceği yerindelik denetimi ileilgilidir.
Bahiskonusu Parti'nin Tüzüğü'nde bulunan 13., 22. ve 26. maddeler nedeniyle SiyasîPartiler Yasası'na aykırılık halinde bulunduğu saptanamadığından belirlenennedenlerle Anayasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesi istemininreddi gerektiği kanısında olduğumdan bu konudaki çoğunluk görüşünekatılmıyorum.
Üye
Selçuk TÜZÜN