ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:1989/4 (Siyasî Parti-İhtar)
KararSayısı:1989/2
KararGünü:21.11.1989
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Tüzüğünün 39. maddesinin altıncı fıkrasının, 22.4.1983günlü, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı olduğu savıyla, DemokratikSol Parti hakkında aynı Yasanın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesiistemidir.
İSTEMİNGEREKÇESİ : Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 27.10.1989 günlü, SP.17.Hz.1989/109sayılı başvuru yazısı aynen şöyledir :
"DemokratikSol Parti Tüzüğünün 39. maddesinin 6. fıkrası ve bu fıkraya dayanılarak yapılanişlemler, Siyasi Partiler Kanununa aykırı bulunduğundan bu dava açılmıştır.
Tüzüğün39. maddesinin 6. fıkrası ve yapılan işlem :
A)2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanununun 19. maddesinin 5. fıkrasında (İşten elçektirme kararının İI Yönetim Kuruluna bildirilmesinden itibaren kırkbeş güniçinde İl Kongresi toplanarak yeni il yönetim kurulunu seçer.) 20. maddesinin10. fıkrasında da (İşten el çektirme kararının İlçe Yönetim Kurulunabildirilmesinden itibaren otuz gün içinde ilçe kongresi toplanarak yeni ilçeyönetim kurulunu seçer.) denilmektedir.
DavalıPartinin tüzüğünün 39. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında (İşten el çektirmekararının il yönetim kuruluna bildirilmesinden başlayarak 45 gün içinde ilkongresi toplanır ve yeni il yönetim kurulunu seçer.)
(İştenel çektirme kararının ilçe yönetim kuruluna bildirilmesinden başlayarak 30 güniçinde ilçe kongresi toplanır ve ilçe yönetim kurulunu seçer.) denilmiştir.
Ancak,39. maddesinin 6. fıkrası ile (Bu süreler merkez karar ve yönetim kurulutarafından üç defaya kadar uzatılabilir.) kuralı getirilmiştir. Bu düzenlemeyegöre, il veya ilçe yönetim kurulu feshedildikten sonra üçer dönem yenilenecekve böylece Siyasi Partiler Kanununun 19. ve 20. maddelerinde açıkçabelirtildiği sürede yani ilçelerde (30), illerde (45) gün içinde değil,ilçelerde (90), illerde (135) günde kongre yapılacak ve bu süreler il ve ilçegeçici kurullarla yönetilecektir.
B)Bu kuralın davalı Siyasi Parti tarafından uygulamaya geçirildiği görülmüştür.
DavalıSiyasi Partinin,
İstanbul,İI Yönetim Kurulunun Aralık 1988 de görevinden alındığı halde bugüne kadarkongre yapılmamış ve yönetim kurulu seçilmemiş, atanan geçici yönetim kuruluncabu il yönetilegelmiştir.
DavalıSiyasi Parti 23.5.1989 tarihli yazımızla uyarılmış ise de kongreye gidilmemişve Tüzüğün 39. maddesine göre işlem yapıldığı bildirilmiştir.
a)Davalı Siyasi Partinin Tüzüğünün 39. maddesinin 6. fıkrasında yer alan (Busüreler Merkez karar ve yönetim kurulu tarafından üç defaya kadaruzatılabilir.) hükmü Siyasi Partiler Kanununun 19/5 ve 20/10. maddelerineaykırıdır.
b)Siyasi Partiler Kanununun açık hükmüne rağmen yönetim kurulu feshedilenİstanbul ilinde kanunda öngörülen süre fazlası ile geçtiği halde, uyarımızarağmen, kongre yapılmamış, yeni yönetim kurulu seçilmemiştir. Tüzüğün 39.maddesinin kanuna açıkça aykırı olan 6. fıkrasının işletilmesine devam edilmişve hatta bu sürelere bile riayet edilmemiştir. Bu tutum ve davranışta kanuna veparti içi demokrasi kurallarına aykırıdır.
Sonuç:
DavalıSiyasi Partinin tüzüğünün 39. maddesinin 6. fıkrası 2820 Sayılı Siyasi PartilerKanununun 19. maddesinin 5. fıkrasına ve 20. maddesinin 10. fıkrasına aykırıolduğundan bu fıkranın tüzükten çıkarılması için aynı kanunun 104. maddesinegöre davalı Partiye ihtar verilerek yapılması, arz ve talep olunur."
ESASINİNCELENMESİ :
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın başvuru yazısı ile ekleri, ilgili dosya ve işin esasınailişkin rapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü : Demokratik SolParti Tüzüğü'nün 39. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, üst kurulcagörevden alınan il, ilçe yönetim kurulu yerine yeni kurulların; görevden almakararının il yönetim kuruluna bildirilmesinden başlayarak 45, ilçe yönetimkuruluna bildirilmesinden başlamak üzere 30 gün içinde parti örgütkongrelerinin toplanarak seçmesi öngörülmektedir.
İncelemekonusu altıncı fıkra ile bu sürelerin Merkez Karar ve Yönetim Kurulu tarafındanüç defaya kadar uzatılabilmesi olanağı getirilmiştir.
Budüzenleme 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 19.maddesinin beşinci ve 20. maddesinin dokuzuncu fıkrasındaki, işten el çektirmekararının il yönetim kuruluna bildirilmesinden başlayarak kırkbeş, ilçe yönetimkuruluna bildirilmesinden başlayarak otuz gün içinde il ve ilçe kongrelerinintoplanarak yeni yönetim kurullarını seçmesini öngören ve bu sürelerin yinelenipuzatılmasına olanak tanımayan buyurucu hükümlerine aykırıdır. Demokratiksiyasal yaşamın vazgeçilmez öğesi olan siyasal partilerin tüm örgütbirimlerinin Yasa'nın buyurucu kurallarıyla saptanan süre içinde, savsaklamayagidilmeden oluşması, kuruluşu tamamlanan kurulların daha fazla zamanyitirilmeden çalışması amaçlanmıştır. Çalışma düzeni, oluşum disiplini, ciddîve tutarlı uygulamalarla sağlanmak istenmiştir. Bu nedenlerle, Yasa'ylabelirlenen ve kesinlik taşıyan sürenin hangi neden ve biçimde olursa olsunTüzükle aşılması olanağı bulunmayıp, kongrelerin yasal sınırları oluşturan busüreler içinde yapılması zorunludur.
YılmazALİEFENDİOĞLU bu görüşe katılmamıştır.
SONUÇ:
DemokratikSol Parti Tüzüğü'nün 39. maddesinin altıncı fıkrası; 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 19. maddesinin beşinci ve 20. maddesinin dokuzuncufıkralarındaki, işten elçektirme kararının İI Yönetim Kurulu'nabildirilmesinden başlayarak kırkbeş, İlçe Yönetim Kurulu'na bildirilmesindenitibaren otuz gün içinde İI ve İlçe Kongreleri'nin toplanarak yeni YönetimKurullarını seçmesini öngören ve bu sürelerin yinelenip uzatılmasına olanaktanımayan buyurucu hükümlerine aykırı olduğundan bu aykırılığın giderilmesiiçin 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca adıgeçen Siyasi Parti'yeihtarda bulunulmasına, Yılmaz ALİEFENDİOĞLU'nun karşıoyu ve oyçokluğuyla,
21.11.1989gününde karar verildi.
Başkanvekili
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Necdet DARICIOĞLU
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Muammer TURAN
Üye
Mehmet ÇINARLI
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Erol CANSEL
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1989/4 (Siyasî Parti-İhtar)
KararSayısı : 1989/2
KararGünü : 21.11.1989
SiyasiPartiler Yasası'nın 3. maddesinde siyasi partilerin tüzük ve programlarındabelirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları gerektiği belirtilmiştir. AynıYasa'nın 90. maddesinde ise, siyasi partilerin tüzük, program ve faaliyetleriAnayasa ve kanun hükümlerine aykırı olamaz denildikten sonra, siyasi partilertüzük ve programları dışında faaliyette bulunamayacakları hükme bağlanmıştır.
Buiki maddeye göre, siyasi partilerin faaliyetlerinin Anayasa ve yasaya aykırıolmamak üzere "tüzük ve programlarına" göre yapılması gerektiğianlaşılmaktadır.
AynıYasa'nın 9. maddesine göre, siyasi partilerin kuruluşu, CumhuriyetBaşsavcılığı'nca denetlenecektir. Başsavcı, bu denetim sırasında partilerintüzük ve programlarını Anayasa ve yasa hükümlerine uygun olup olmaması yönündende inceleyecektir.
DemokratikSol Parti tüzüğünün 39. maddesinin, Siyasi Partiler Yasası'nın 19. ve 20.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülen altıncı fıkrası, CumhuriyetBaşsavcılığı'nca, sözkonusu Yasa'nın 9. maddesine göre yapılan incelemede,Anayasa ve yasa hükümlerine aykırı görülmemiş, bu yöndeki noksanlığıngiderilmesi istenmemiştir.
Öteyandan, Anayasa Mahkemesi'nce, Siyasi Partiler Yasası'nın 104. maddesine göre,bir siyasi partiye ihtar kararı verilebilmesi için, o siyasi partinin, buYasa'nın dördüncü kısmında yeralan maddeler hükümleri dışında kalan emredicihükümleri ile diğer yasaların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine"aykırılık halinde" bulunması gerekir. Aykırılık halinde bulunma,aykırılığın sürekli nitelikte olmasını gerektirir. Aykırılık herhalde Yasa'nın"emredici" kurallarıyla olmalıdır. Başka bir deyişle, yasa hükmüemredici değil de, yol gösterici, tavsiye edici, genel düzenleme getiricinitelikte ise siyasi partiler, pekala, tüzüklerinde yasadan ayrı bir düzenlemegetirebilirler.
SiyasiPartiler Yasası'nın 19. maddesinde, il başkanı ile il yönetim kurulunun iştenelçektirmesiyle ilgili fıkrasında, "işten elçektirme kararının il yönetimkuruluna bildirilmesinden itibaren kırkbeş gün içinde il kongresi toplanarakyeni yönetim kurulunu seçer." denilmektedir. İlçe teşkilatıyla ilgilidüzenleme 20. maddede benzer şekilde düzenlenmiş, ilçe yönetim kurulununseçilmesi için 30 günlük süre öngörülmüştür.
Busüreler içinde kongreler toplanamazsa ne olacaktır, yasada bu yönde bir açıklıkbulunmamaktadır.
DemokratikSol Parti tüzüğünün, yasaya aykırı olduğu ileri sürülen 39. maddesinin altıncıfıkrasında, "Bu süreler merkez karar ve yönetim kurulu tarafından üçdefaya kadar uzatılabilir." denilerek, kongrenin Yasanın öngördüğü süredetoplanamaması durumu için çözüm getirmeye çalışılmış ve sürenin uzatılmasını"3 kez" ile sınırlanmıştır.
Görüldüğüüzere, Siyasi Partiler Yasası'nın 19. ve 20. maddelerinin konuyla ilgilidüzenlenmesi açık ve kesin değildir. Öngörülen süre içinde kongre toplanamazsane yapılacaktır, Yasada bu yönde bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca maddede, busürelere uyulmamanın bir yaptırımı da yoktur. Bu haliyle ilgili yasa hükmü"emredici" nitelikte değildir. Siyasi partinin, bu yapılanma biçimiAnayasa'da nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırı düşmedikçe,partinin serbest düzenleme alanı içinde kalır.
Öteyandan, Yasaya aykırı olduğu ileri sürülen tüzük hükmü, kuruluşta Cumhuriyet Başsavcılığı'ncaAnayasa ve yasaya aykırı bulunmamıştır. Bu durumda, yukarıda açıkladığımızhükümlere göre, çalışmalarını tüzük ve programına göre yürütmek zorunda olanbir partinin, "yasanın emredici hükümleriyle aykırılık halindeolduğu" söylenemez ve Siyasi Partiler Yasası'nın 104. maddesine görekendisine ihtar verilmesinin haklı nedeni olamaz.
Kaldıki, Anayasa'nın 68. ve Siyasi Partiler Yasası'nın 4. maddesine göre,"demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsuru" kabul edilen siyasipartilere, "ileride kapatmaya kadar gidebilecek" biçimde"ihtar" verilebilmesi için, yasanın emredici hükümlerine aykırılığınaçık, kesin ve sürekli olması gerekir. Siyasi Partiler Yasası'nın sözkonusuhükümlerinin kesin ve emredici nitelikte bir düzenleme getirdiği söylenemez.Siyasi partinin tüzüğüne aykırı faaliyette bulunduğu da ileri sürülmemektedir.
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın, ihtar isteminin açıklanan nedenlerle reddi gerektiği oyu ileverilen karara karşıyım.
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU