ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2001/12 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:2002/8
Karar Günü:9.1.2002
R.G.Tarih-Sayı:27.04.2002-24738
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Ağır hapis cezasına hükümlü C. Ü'ı 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'nun 11. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin 3 numaralıalt bendi gereğince yazılı uyarıya rağmen parti üyeliğinden çıkarmayan İşçiPartisi'ne 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesine göre ihtar kararı verilmesiistemidir
I-İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 10.12.2001 günlü ve SP.37 Hz.2001/12 sayılı ihtarbaşvurusunun gerekçe bölümü şöyledir :
"KaramanValiliği tarafından listesi Başsavcılığımıza gönderilen İşçi Partisi Karaman ilörgütü yöneticilerinin adlî sicil kayıtları üzerinde yapılan incelemesırasında; Ali-Hatice oğlu 1963 doğumlu Cafer ÜNÜVAR'ın, Konya 2. Ağır CezaMahkemesi'nin 25.5.1981 gün ve 1980/157 E., 1981/124 K. sayılı ilamıyla,öldürmeye tam teşebbüs suçundan TCK'nun 450/4-10, 62, 55/3. ve 33. maddeleriuyarınca 13 yıl 4 ay ağır hapis cezasıyla hükümlendirilmiş olduğuanlaşılmıştır.
SiyasîPartiler Kanunu'nun 11. maddesinin 2/b-3 no.lu alt bendi "ağır hapis"cezasına mahkûm edilmiş olmayı, siyasî parti üyeliğine engel saydığı için,11.10.2001 gün ve Muh.2001/414 sayılı yazımızla, adıgeçen siyasî partiden, sözüedilen şahsın parti üyeliğinden çıkarılması istenmiştir.
İşçiPartisi Genel Başkanlığı, 30.10.2001 gün ve 2001/134 sayılı yazısıyla, Konya 2.Ağır Ceza Mahkemesi'nin anılan kararında, Cafer ÜNÜVAR'a kamu hizmetlerindenyasaklanma cezası verilmediğini, ayrıca şahsın suç işlediği tarihte 18 yaşınıbitirmemiş olduğundan TCK'nun 55. maddesinde yer alan "fiili işlediğizaman 15 yaşını bitirmiş olup da 18 yaşını bitirmemiş olanlara ammehizmetlerinden memnuiyet ve emniyeti umumiye nezareti altına alınmak cezalarıtatbik edilmez" hükmü gereğince üyelikten çıkarılma durumunun sözkonusuolamayacağını bildirmiştir.
Oysaki; Siyasî Partiler Kanunu'nun 11. maddesinin 2/b-3 no.lu alt bendinde; CaferÜNÜVAR isimli şahsın 13 yıl 4 ay ağır hapis cezasına hüküm giymiş olmasınabağlı olarak kamu hizmetlerinden yasaklanması sonucunda üyeliktençıkarılmasının gerekmesi sözkonusu değildir. Kamu hizmetlerinden yasaklanmahali parti üyeliğine engel olarak aynı fıkranın 1 no.lu alt bendinde ayrıcasayılmış olup, olayımızla ilgisi bulunmamaktadır.
Kanunun;yaş küçüklüğü gibi herhangi bir şarta ve kayda tabi tutmayarak sırf 'ağır hapiscezasına mahkûm olma' halini, siyasî partilere üye olmaya engel saydığınınkabulü zorunludur.
Bunedenle, Cafer ÜNÜVAR isimli şahsın İşçi Partisi üyeliğinden çıkarılmasının,11. maddenin 2/b-3 no.lu alt bendinin emredici hükmü olduğu açıktır.
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 104. maddesinde; 'Bir siyasî partinin, buKanun'un 101. maddesi dışında kalan emredi hükümleri ile diğer kanunlarınsiyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bulunmasısebebiyle o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne Cumhuriyet Başsavcılığı'ncare'sen yazı ile başvurulur' hükmü yer almaktadır.
Açıklanannedenlerle adıgeçen siyasî Parti'nin Siyasî Partiler Kanunu'nda öngörülenemredici hükümlere aykırılığının giderilmesi için Yüksek Mahkemenizebaşvurulması zorunlu görülmüştür.
Sonuşve İstem : Aleyhine başvurulan siyasî partiye, üyelikten çıkarmama işlemindekikanuna aykırılığın giderilmesi için ihtar verilmesi arz ve talep olunur."
II-İNCELEME
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın başvuru dilekçesi, işin incelenmesine ilişkinrapor, ilgili Anayasa ve dayanılan yasa kuralları, bunların gerekçeleri ilediğer belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
CumhuriyetBaşsavcılığı, ağır hapis cezasına hükümlü C.Ü'ı 2820 sayılı Siyasî PartilerKanunu'nun 11. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin 3 numaralı alt bendigereğince parti üyeliğinden çıkarmayan İşçi Partisi'ne aynı Yasa'nın 104.maddesine göre ihtar kararı verilmesini istemektedir.
ÖncelikleSiyasî Partiler Kanunu'nun olayda uygulanacak 104. maddesinin Anayasa'ya uygunluğunun,ön sorun kabul edilerek incelenip incelenemeyeceği üzerinde durulmuştur.
YargıtayCumhuriyet Başsavcısı tarafından bir siyasî parti hakkında ihtar kararıverilmesi istemiyle Siyasî Partiler Kanunu'nun 104. maddesi uyarınca yapılanbaşvuru, dava niteliği taşımadığından bu başvurular nedeniyle Anayasa MahkemesiAnayasa'nın 152. maddesi uyarınca "davaya bakmakta olan mahkeme"konumunda değildir.
Öteyandan, ileride görülmesi olası bir davada uygulanabilecek yasa kuralının ancako dava sebebiyle Anayasa'ya uygun olup olmadığı tartışılabileceğinden, konununbu evrede görüşülmesi yerinde görülmeyerek ihtar isteminin incelenmesinegeçildi.
İşçiPartisi Karaman İl Örgütü Yönetim Kurulu'na seçilen C. Ü'ın Konya 2. Ağır CezaMahkemesi'nin 25.5.1981 gün, E.1980/157, K.1981/124 sayılı kesinleşmiş ilamıylakan gütme saikiyle adam öldürmeye tam teşebbüs suçundan Türk Ceza Kanunu'nun450/4, 10, 62, 55/3, 33. maddeleri uyarınca 13 yıl 4 ay ağır hapis cezasınamahkûm edildiğinin anlaşılması üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı,Parti'ye yazdığı 11.10.2001 gün ve SP. 37 Muh. 2001/414 sayılı yazıyla adıgeçenin Siyasî Partiler Kanunu'nun 11. maddesinin ikinci fıkrasının (b)bendinin 3 numaralı alt bendine göre parti üyeliğinden çıkartılmasınıistemiştir.
İşçiPartisi 30.10.2001 günlü Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na yazdığı yazıylaKonya 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nin anılan kararında, C. Ü'a kamu hizmetlerindenyasaklanma cezası verilmediğini, ayrıca bu kişinin suç işlediği tarihte 18yaşını bitirmemiş olduğundan Türk Ceza Kanunu'nun 55. maddesinde yer alan"fiili işlediği zaman 15 yaşını bitirmiş olup da 18 yaşını bitirmemişolanlara amme hizmetlerinden memnuiyet ve emniyeti umumiye nezareti altınaalınmak cezaları tatbik edilmez" hükmü gereğince üyelikten çıkarılmanınsöz konusu olamayacağını bildirmiştir.
SiyasîPartiler Kanunu'nun 11. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinin 3 numaralıalt bendiyle yaş küçüklüğü gibi herhangi bir şart getirilmeksizin sırf"ağır hapis cezasına mahkûm olma" durumu siyasî partilere üye olmayaengel sayılmaktadır. C.Ü'ın aldığı mahkûmiyet nedeniyle Siyasî PartilerKanunu'nun 11. maddesi gereği bir siyasî partiye üye olamayacağından adıgeçenin İşçi Partisi üyeliğinden çıkarılmasının istenmesi Yasa'ya uygundur.
Öteyandan kamu hizmetlerinden yasaklanma hali aranmaksızın ağır hapis cezasınamahkûmiyet siyasî parti üyeliğine tek başına engel oluşturduğundan Parti'nin buhususa yönelik savunması yerinde görülmemiştir.
Açıklanannedenlerle, İşçi Partisi'ne 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesi gereğince ihtardabulunulması gerekir.
MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI ile Rüştü SÖNMEZ bu görüşekatılmamıştır.
III-SONUÇ
A-Hükümlü bulunan Cafer ÜNÜVAR'ı, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 11.maddesinin (b) bendinin (3) numaralı alt bendi gereğince Parti üyeliğindençıkarmayan İşçi Partisi'ne, kararın tebliğ tarihinden itibaren altı ay içindeaykırılığı gidermesi için aynı Yasa'nın 104. maddesi gereğince İHTARDABULUNULMASINA, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI ileRüştü SÖNMEZ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B-Karar örneğinin, gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE,
9.1.2002gününde karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
KARŞIOYYAZISI
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı başvuru dilekçesinde, Ağır hapis cezasına hükümlü C.Ü'ı 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 11. maddesinin ikinci fıkrasının (b)bendinin 3 numaralı alt bendi gereğince yazılı uyarıya rağmen parti üyeliğindençıkarmayan İşçi Partisi'ne 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesine göre ihtarkararı verilmesini istemiştir.
4121ve 4709 sayılı Yasa'larla Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerinde önemlideğişiklikler yapılarak siyasî partilerin kurulma, faaliyet ve kapatılmalarınailişkin demokratik toplum düzenlerinde uygulanan kurallara koşut düzenlemelergetirilmiştir. Buna göre, bir siyasî partinin kapatılabilmesi; tüzük veprogramının Anayasa'nın 68. maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırıolması; eylemleriyle Anayasa'nın 68. maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilenfiillerin işlendiği odak haline gelmesi ya da, yabancı devletlerden,uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek vetüzelkişilerden maddî yardım alması hallerinde mümkün olabilecektir. Böylece, siyasalpartilerin faaliyetlerini sürdürürken hangi hallerde kapatılabileceklerineilişkin açık ve net kurallar konularak güvence sağlanmış, yasa ile kapatmanedenlerinin genişletilmesi önlenmiştir. Nitekim, 23.7.1995 gün ve 4121 sayılıYasa'yla yapılan Anayasa değişikliklerine ilişkin 5.6.1995 günlü AnayasaKomisyonu Raporunda "...Komisyonumuz siyasî partilerin, yeni kaleme aldığı68. maddede yer alan ilkelere uyması gerektiğini metne açıklıkla koymaksuretiyle, partilerin temelli kapatılmasının sadece bu ilkelere uyulmamasıhalinde öngörmüş ve diğer hallerde öngörmemiştir. Temelli kapatmanın partilerintekrar kurulamaması demek olduğu da metinde belirtilmiştir. Aynı sistematiğeuygun olarak komisyonumuz, siyasî partilerin bu ilkelere uygun hareketetmelerinin iki ayrı şeklini açıkça düzenlemiştir. Bunlardan birincisi,partinin tüzük ve programının bu ilkelere aykırı olmasıdır. İkinci durum iseParti'nin beyan ve eylemlerinin bu ilkelere aykırı olmasıdır. Bu iki durum,Anayasa'nın mer'i metninde de, Teklifte'de birbirinden yeteri açıklıklaayrılmamıştır. Komisyonumuz bu ayrımı yapmış ve ikinci halde temelli kapatmayıancak partinin bu tür eylemlerin işlendiği bir odak haline gelmiş olmasınabağlamıştır. Bu hüküm Federal Almanya Anayasası'nın 18. maddesinden esinlenmişolup, partilere çok daha sağlam hukuki teminat getirmektedir."denilmiştir.
Anayasa'daöngörülen kapatma nedenleri, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 101.maddesinde de aynen tekrarlanarak, Anayasa Mahkemesi'nin siyasî partileri hangidurumlarda kapatabileceği açıkça belirlenmiştir. Ancak, Siyasî PartilerKanunu'nun 104. maddesinde, aynı Kanun'un 101. maddesi dışında kalan emredicihükümlerle diğer kanunların emredici hükümlerine aykırılık halinde buaykırılığın giderilmesi için ihtar kararı verileceği; aykırılığın altı ayiçinde giderilmemesi halinde ilgili partinin kapatılması için dava açılacağıöngörülmektedir. Oysa, Anayasa'da, Siyasî Partiler Kanunu'nun 104. maddesindebelirtilen durumlara aykırılık halinde herhangi bir kapatma yaptırımı belirlenmemiştir.Anayasa'da açıkça kapatma yaptırımına bağlı tutulmayan nedenlerle siyasîpartilerin kapatılması kabul edilemez. Yasakoyucunun, siyasî partilerin 104.maddede öngörülen emredici hükümlere uygun davranmalarını sağlamak amacıylakapatma dışında başka bir yaptırım getirebileceği kuşkusuzdur.
Anayasa'dabulunmayan bir yaptırımı öngören Siyasî Partiler Kanunu'nun 104. maddesininAnayasa'ya aykırılığı açık olduğundan ya iptal edilmesi ya da ihmal edilmesigerekir. Anayasa Mahkemesi'nin itiraz ve iptal davaları dışında, uygulayacağıbir kuralı iptal edebilmesi için elinde Yüce Divan sıfatı ile baktığı bir dava,ya da bir siyasî parti kapatma davası bulunması gerekir. Bunun dışında kalanyasama dokunulmazlığının kaldırılması, milletvekilliğinin düşmesi ya da ihtarkararı verilmesi için yapılan başvurular dava niteliğinde olmadığından bu türbaşvurularda uygulanacak bir yasa kuralının Anayasa'ya aykırılığı ilerisürülemez. Bu nedenle, Anayasa'ya aykırılığı açık olan bir kuralın bu evredeiptali mümkün olamayacağından, böyle bir durumda yasa kuralının ihmal edilereküstün hukuk normu olan Anayasa'nın uygulanması gerekir. Bu aynı zamandaAnayasa'nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesini düzenleyen 11. maddesiningereğidir. Siyasî Partiler Kanunu'nun 104. maddesi Anayasa'da bulunmayan biryaptırım öngördüğünden, ihmal edilerek uygulanmaması gerekir. 104. maddeuygulanarak ihtar kararı verilse bile, bunun gereğini yapmayan parti hakkındaAnayasa'ya göre kapatma yaptırımı uygulanamayacağından başvuru sonuçsuz kalacaktır.
Bumaddeye göre açılacak parti kapatma davalarında ihtar kararı önkoşuldur.Sözkonusu karar olmadan dava açılamayacağına göre, kapatma davasını doğrudanetkileyen bu aşamanın önemi yadsınamaz. Böyle bir durumda ihtar kararıverilerek, siyasal partilerin Anayasa'da bulunmayan bir kapatma tehdidi altındatutulması demokrasinin vazgeçilmez kurumlarının hukuk güvenliğinden yoksunbırakılması sonucunu doğurur.
Açıklanannedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yazılı uyarısına rağmen C.Ü'yüParti üyeliğinden çıkarmayan İşçi Partisi'ne ihtar kararının verilemeyeceğidüşüncesiyle, çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Rüştü SÖNMEZ