ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1994/6 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:1994/5
Karar Günü:30.5.1994
R.G.Tarih-Sayı:11.06.1994-21957
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Cumhuriyet Başsavcılığı'nca, İşçi Partisi'nin, örgütlendiğiÇanakkale, Edirne, Niğde, Van ve Şırnak illeri ile kimi ilçelere ait partihesaplarını 1992 yılı birleşik kesinhesabı içinde göstermeyerek Siyasî PartilerKanunu'nun 74. maddesinde yer alan yükümlülüğünü yerine getirmediği ilerisürülerek, adı geçen Parti'ye aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararıverilmesi istenmektedir.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ :
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın 9.5.1994 günlü SP.37.Hz.1994/37 sayılı başvuru dilekçesiningerekçe bölümü aynen şöyledir:
"2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu"nun 73/3. maddesi, siyasî partilerinkesinhesapları hakkında "Parti merkezi ve bağlı illeri de kapsamak üzereiller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar, bir evvelkiyıla ait uygulama sonuçlarını gösteren kesinhesaplarını hazırlarlar, illerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan hesaplar, Merkez Kararve Yönetim Kurulu'nca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilirler."hükmünü içermektedir.
AynıKanun'un 74. maddesi, 73. madde de kapsamı açıklanan "... kararabağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleride kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı bir örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi'ne ve bilgi için Cumhuriyet Başsavcılığı'navermek zorundadırlar." hükmünü taşımaktadır.
AnayasaMahkemesi'nce İşçi Partisi'nin 1992 yılı kesinhesabının incelenmesi sırasında;bazı eksiklikler saptanması üzerine, 21.9.1993 gün ve 1993/11 sayı ile İşçiPartisi 1992 yılı kesinhesabında eksik görülen Çanakkale, Edirne, Niğde, Van,Şırnak illerini de kapsar biçimde yeniden düzenlenerek genel merkez ve bağlıilçeleri de içine alan iller örgütü kesinhesaplarının, yetkili organlarcabirleştirilmesi suretiyle onanlı örneklerinin adı geçen partiden alınmasınakarar verilmiş ve bu kararın İşçi Partisi'ne tebliğ edilmesi üzerine AnayasaMahkemesi'ne 25.10.1993 gün ve 993/27 sayılı, Cumhuriyet Başsavcılığımıza da25.10.1993 tarih ve 993/28 sayılı cevabi yazılar ile Çanakkale, Edirne, Niğde,Van, Şırnak illerinde örgüt faaliyetleri yürütülmediğinden gelir ve giderkaydedilmediği belirtilmiştir.
YüksekMahkemenizin 30.11.1993 tarih ve 993/11 sayılı kararları ile İşçi Partisi'ndenanılan illere ait kesinhesaplarının yeni den düzenlenecek biçimde gönderilmesihususunun sağlanabilmesi açısından iletilen yazıları uyarınca başsavcılığımızca6.12.1993 tarih ve 993/183 sayılı yazı ile eksikliklerin en kısa zamandagönderilmesi adı geçen partiden istenmiş ise de buna da olumlu yanıt alınamamıştır.
Sonolarak Anayasa Mahkemesi'nin 23.2.1994 tarih ve 251 sayılı yazıları da esasalınmak suretiyle adı geçen partiden 8.4.1994 tarih ve 994/127 sayı ile AnayasaMahkemesi'nin kararından söz edilerek Çanakkale, Edirne, Niğde, Van, Şırnakillerini de kapsar biçimde yeniden düzenlenecek birleşik kesinhesabın AnayasaMahkemesi'ne, onanlı bir örneğinin de Cumhuriyet Başsavcılığımıza yazınıntebliği tarihinden itibaren 30 gün içinde verilmesi istenmiştir.
PartiGenel Başkanlığı'nın 12.4.1994 günlü sayısız yazılarında; Anayasa Mahkemesi ileCumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilen 25.10.1993 tarihli yazı içeriğinintekrarıyla yetinildiği, değinilen eksikliklerin giderilmediği görülmüştür.
Budurumda; İşçi Partisi adı geçen illerde örgütün kurulduğunu açıkladığı haldefaaliyetinin bulunmadığını iddia ederek kesinhesaplarını göndermemektekidirenişini sürdürmektedir.
Oysa,Cumhuriyet Başsavcılığımızın Siyasî Partiler Sicil Bürosu kayıtlarında da İşçiPartisi'nin Çanakkale, Edirne, Niğde, Van, Şırnak illerinde örgütünün kurulduğusaptandığına göre;
Örgütüoluşturan üyelerin, faaliyetlerini yürütebilmesi için 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'nun 60., 61., 62. maddeleri gözetildiğinde dahi bir gelir eldeetmemesi ve gider yapmamış olması düşünülemeyeceğinden, davalı siyasî partininkesinhesabında belirtilen il ve ilçelerini de dahil etmesi hususu yasal birzorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır.
Sonuç:
Buitibarla, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 74. maddesinde yazılıkesinhesabına Çanakkale, Edirne, Niğde, Van ve Şırnak ili ve bağlı ilçelerinide katarak yasal zorunluluğu yerine getirip kesinhesabını yeniden düzenlemeksuretiyle Anayasa Mahkemesi'ne ve bir örneğini de Cumhuriyet Başsavcılığımızavermesi için davalı İşçi Partisi'ne, aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca, ihtarkararı verilmesi arz ve talep olunur. 9.5.1994"
II-ESASIN İNCELENMESİ :
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın başvuru dilekçesi ile ekleri, ilgili dosya için esasınailişkin rapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A-Maddi Olaylar :
1-Anayasa Mahkemesi'nde, İşçi Partisi Genel Başkanlığı'nın 1992 yılı hesaplarınınincelenmesi sırasında, Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre kurulduğusaptanan Çanakkale, Edirne, Niğde, Van ve Şırnak illeri hesap çizelgeleriningönderilmediği saptanarak bu illere ait hesap çizelgeleri ile bu illeri dekapsar biçimde birleşik kesinhesabın gönderilmesi 21.9.1993 günlü E.1993/11,sayılı kararla istenilmiştir.
2-Parti Başkanlığı'nca, sözü edilen illerde faaliyet yürütülmediği bu nedenlegelir-gider kaydedilmediği 25.10.1993 günlü yazıları ile belirtilmiş ve dahaönce mahkemeye verilen birleşik kesinhesap çizelgesi gönderilmiştir. AnayasaMahkemesi'nce yeniden 30.11.1993 gününde, İşçi Partisi'nin örgütlendiğiyukarıda sayılan illeri de kapsar biçimde 1992 yılı birleşik kesinhesabınistenmesi için Cumhuriyet Başsavcılığı'na yazılmasına karar verilmiştir.
3-Bu karar Parti Genel Merkezi'ne 7.12.1993 tarihinde tebliğ edilmesine rağmeneksiklik giderilmemiş, Cumhuriyet Başsavcılığı eksikliklerin giderilmesi için8.4.1994 günlü yazısıyla Parti'ye 30 günlük süre tanımıştır.
4-Cumhuriyet Başsavcılığı'nın bu yazısına cevap olarak 12.4.1994 günlü yazıdakonuyla ilgili daha önceki yazıların yanıtlanmış olduğu ve konunun biran öncedüzeltilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu yanıta Anayasa Mahkemesi'ne degönderilmiş olan 25.10.1993 tarihli, Çanakkale ,Edirne, Niğde, Van ve Şırnakillerinde faaliyet yürütülmediği bu nedenle de gelir-gider kaydedilmediğiniaçıklayan yazı eklenmiştir. Bunun üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı 9.5.1994günlü SP.37.Hz.1994/37 sayılı dilekçe ile Anayasa Mahkemesi'ne başvurarak 1992yılı hesabını 2820 sayılı Yasa'nın 73. ve 74. maddelerine uygun biçimdevermeyen İşçi Partisi'ne, aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar verilmesiisteminde bulunmuştur.
B-Yasal Durum :
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 74. maddesinde, siyasî partilerin genelbaşkanlarının karara bağlanarak birleştirilmiş kesinhesabı ile parti merkez vebağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birerörneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi'ne ve bilgi için CumhuriyetBaşsavcılığı'na vermek zorunda oldukları hükme bağlanmıştır. Aynı Yasa'nın 104.maddesinde ise; bir Siyasî Parti'nin bu Yasa'nın 4. kısmında yer alan hükümlerdışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasî partilerle ilgili emredicihükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle o parti aleyhine CumhuriyetBaşsavcılığı'nca Anayasa Mahkemesi'ne başvurulacağı, Anayasa Mahkemesi'nin deaykırılık görürse giderilmesi için ilgili siyasî partiye ihtar kararı vereceğihususu yer almıştır.
İşçiPartisi, 1992 yılı kesinhesabı içerisine, örgütlenmiş olduğu Çanakkale, Edirne,Niğde, Şırnak ve Van illeri hesaplarını katmamış ve Anayasa Mahkemesi ileCumhuriyet Başsavcılığı'nca iki kez bu konudaki eksikliğin giderilmesiistenmesine rağmen, gereğini yerine getirmemiştir.
Anılanparti, bu illerde örgütlendiğini ancak herhangi bir parti faaliyetiyürütülmediğini, bu nedenle gelir-gider kaydedilmediğini iddia etmektedir.
Birsiyasî partinin örgütlenme aşamasında veya daha sonra olsun 2.3.1992-31.12.1992 tarihleri arasında herhangi bir gelir elde etmemesi ve gideryapmaması olanaksızdır. Bu durumda İşçi Partisi Siyasî Partiler Kanunu'nun 74.maddesindeki yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.
Demokratiksiyasal yaşamın vazgeçilmez ögeleri olan siyasî partilerin malî denetimlerinintam bir uygunluk ve düzen içinde yapılmasına olanak sağlamaları, doyurucu biraçıklıkla işlemlerini kanıtlamaya özen göstermeleri demokratik düzenin devamıve korunması yönünden gereklidir.
Anayasa'dasiyasî partilerin korunup demokratik düzeylerinin geliştirilmeleriöngörüldüğünden, bunların yasalara aykırı eylem ve işlemlerden alıkonulmalarıgereğinde duraksanamaz. Siyasal partilerin hukuksal varlıklarının güçlenmesi vebu yolla demokratik yaşama katkıları daha etkili olur. Siyasî partihesaplarının açıklığı demokratik düzende partilerin en önemli özellikleriolduğu gibi yasal bir zorunluluktur.
İşçiPartisi yapılan uyarılara rağmen yeni örgütlendiği bazı il ve ilçelere aithesaplarını 1992 yılı birleşik kesinhesabında göstermemiştir. Bu nedenle adıgeçen partiye 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesine göre ihtar verilmelidir.
III-SONUÇ :
A-Örgütlendiği Çanakkale, Edirne, Niğde, Van ve Şırnak illeri ile bağlı ilçelereait Parti hesaplarını Anayasa Mahkemesi kararı ve Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı'nın yazılı uyarılarına karşın 1992 yılı birleşik kesinhesabıiçinde göstermeyerek 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesinde yeralan yükümlülüğü yerine getirmeyen İşçi Partisi'ne bu aykırılığın giderilmesiiçin anılan Yasa'nın 104. maddesi gereğince İHTARDA BULUNULMASINA,
B-Onanlı karar örneğinin gereği yapılmak ve İşçi Partisi'nin Genel Başkanlığı'natebliğ edilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,
30.5.1994tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F.TUNCEL