ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2001/1 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:2001/1
Karar Günü:20.3.2001
R.G.Tarih-Sayı:01.06.2001-24419
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : "Komünist"adıyla kurulmasının 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 96. maddesineaykırılık oluşturduğu ileri sürülerek bu aykırılığın giderilmesi için aynıYasa'nın 104. maddesi uyarınca Komünist Parti hakkında ihtar kararı verilmesiistemidir.
I-İHTAR İSTEMİNİN GEREKÇESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 13.2.2001 günlü, SP.142 Muh. 2001/89 sayılıbaşvurusu şöyledir:
"19.7.2000tarihinde İçişleri Bakanlığına kuruluş bildirisi ve belgelerini vermeksuretiyle "Komünist Parti" adıyla bir siyasî parti kurularak tüzelkişilik kazanmış ve kuruluş bildirisi ile belgelerin birer örneği 2820 sayılıYasa'nın 8. maddesi uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığımıza tevdi olunmuş, eksikolduğu belirlenen belgelerin tamamlatılmasını takiben parti program ve tüzüğüincelemeye alınmıştır.
Partiprogram ve tüzüğünün, Anayasa'daki yasaklara aykırılık halinde partilerinkapatılmasını düzenleyen 2820 sayılı Yasa'nın 101. maddesi (a) bendindebelirtilen "sınıf veya zümre diktatörlüğünü veya herhangi bir türdiktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlama" yasağına aykırılıkiçermediği anlaşılmakla birlikte;
2820sayılı Yasa'nın kullanılamayacak parti adları ve işaretler başlıklı 96. maddesison fıkrası "Komünist, anarşist, faşist, teokratik, nasyonalsosyalist, din, dil, ırk, mezhep ve bölge adlarıyla veya aynı anlama gelenadlarla da siyasî partiler kurulamaz veya parti adında bu kelimelerkullanılamaz" hükmünü içermektedir.
Aleyhinebaşvurulan partinin "Komünist" adıyla kurulması anılan yasanındördüncü kısmında yer alan 96. maddesine açık aykırılık oluşturmaktadır.
AynıYasa'nın 104. maddesinde ise "Bir siyasî partinin, bu Kanunun 101 incimaddesi dışında kalan emredici hükümleri ile diğer kanunların siyasî partilerleilgili emredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle o partialeyhine Anayasa Mahkemesine, Cumhuriyet Başsavcılığınca re'sen yazı ilebaşvurulur" hükmü öngörülmüştür.
Sonuçve İstem: Aleyhine başvurulan siyasî partinin adı konusundaki yasayaaykırılığın giderilmesi için anılan yasa hükümleri uyarınca ihtar kararıverilmesi arz ve talep olunur."
II-İNCELEME
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın ihtar başvurusu, işin incelenmesine ilişkin rapor,ilgili Anayasa ve yasa kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer belgeler okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 12.8.1999 günlü, 4445 sayılı Yasa iledeğiştirilen 104. maddesinde, bir siyasî partinin bu Kanun'un 101 inci maddesidışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasî partilerle ilgiliemredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle o parti aleyhineAnayasa Mahkemesi'ne Cumhuriyet Başsavcılığı'nca re'sen yazı ile başvurulacağı,Anayasa Mahkemesi'nin söz konusu hükümlere aykırılık görmesi durumunda buaykırılığın giderilmesi için ilgili siyasî parti hakkında ihtar kararıvereceği; bu kararın, o siyasî parti genel başkanlığına yazılı olarakbildirileceği; bu yazının tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde aykırılıkgiderilmediği takdirde Cumhuriyet Başsavcısı'nın Anayasa Mahkemesi'ne bu siyasîpartinin kapatılması için re'sen dava açacağı 96. maddesinin 19.6.1992 günlü,3821 sayılı Yasa ile değiştirilen ikinci fıkrasının son tümcesinde de Komünist,anarsişt, faşist, teokratik, nasyonal sosyalist, din, dil, ırk, mezhep ve bölgeadlarıyla veya aynı anlama gelen adlarla da siyasî partiler kurulamayacağı veyaparti adında bu kelimelerin kullanılamayacağı belirtilmiştir.
Budurumda, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 96. maddesine aykırı olarak"Komünist" adıyla kurulan Komünist Partisi'ne bu aykırılığıngiderilmesi için aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtarda bulunulmasıgerekir.
HaşimKILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşe katılmamışlardır.
III-SONUÇ
A-2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 96. maddesine aykırı olarak"Komünist" adını kullanan Komünist Parti'ye, kararın tebliğtarihinden itibaren altı ay içinde aykırılığı gidermesi için aynı Yasa'nın 104.maddesi gereğince İHTARDA BULUNULMASINA, Haşim KILIÇ ile Sacit ADALI'nınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B-Karar örneğinin, gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE, 20.3.2001 gününde karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
KARŞIOYYAZISI
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı başvurusunda; 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun"kullanılmayacak parti adları ve işaretleri" başlıklı 96. maddesininson fıkrasında "Komünist, anarşist, faşist, teokratik, rasyonel sosyalist,din, dil, ırk, mezhep ve bölge adlarıyla veya aynı anlama gelen adlarla dasiyasî partiler kurulamaz veya parti adında bu kelimeler kullanılamaz"kuralını içerdiğini, aynı Yasa'nın 104. maddesine göre, "KomünistParti"ye adındaki aykırılığın giderilmesi için ihtar kararı verilmesi gerektiğinibildirmiştir.
"KomünistParti"nin ismindeki aykırılığın 6 ay içinde giderilmesi için AnayasaMahkemesi'nce "ihtar kararı" verilmiştir.
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın başvurusunda, Komünist Partisi'nin aynen;"Parti program ve tüzüğünün, Anayasa'daki yasaklara aykırılık halindepartilerin kapatılmasını düzenleyen 2820 sayılı Yasa'nın 101. maddesi (a)bendinde belirtilen sınıf veya zümre diktatörlüğünü veya herhangi bir türdiktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlama yasağına aykırılık içermediğianlaşılmakla" denilerek sadece ismindeki "Komünist" sözcüğüneilişkin aykırılığın giderilmesi talep edilmiştir.
Görülüyorki sözkonusu Parti'nin program ve tüzüğünde herhangi bir zümre ve sınıfdiktatörlüğü amaçlanmadığı tesbit edilmesine karşın, isminden dolayı ihtarkararı verilmesi istenmiştir.
AnayasaMahkemesi'nce verilen "ihtar kararı" gereğince parti adındaki Yasa'yaaykırılık giderilmediği takdirde, Siyasî Partiler Kanunu'nun 104. maddesinegöre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı bu Parti'nin kapatılması için re'senbaşvuracaktır. Oysa, Anayasa'nın 68. maddesi ile Siyasî Partiler Kanunu'nunAnayasa'ya uygun olarak düzenlenen 101. maddesinde, kapatma nedenleri tek tekbelirtilmek suretiyle açıklanmıştır. Belirtilen bu kapatma nedenleri dışında yenibir kapatma nedeni kabul edilemez. Anayasa'da öngörülmeyen bir parti kapatmanedeni yasalarla getirilemeyeceği gibi, mahkeme içtihatları ile deoluşturulamaz. Siyasî Partiler Kanunu'nun 101. maddesi dışında öngörülen partikapatma nedenleri Anayasa'ya açıkça aykırılık oluşturur. Siyasî PartilerKanunu'nun 96. maddesinde, düzeltilmediği takdirde kapatma nedeni sayılanyasaklar 23.7.1995 günlü, 4121 sayılı Yasa ile yapılan Anayasa değişikliğineuygun olarak yeniden düzenlenmediği için kapatma nedeni olarak yürürlüğünüsürdürmektedir. Yasakoyucu, partiler için koyacağı yasakların yaptırımını daAnayasa'ya uygun olarak düzenlemek zorundadır.
SiyasîPartiler Kanunu'nun 96. maddesi, gerek Anayasa, gerekse Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi ile açıkça çelişmektedir. Nitekim, Türkiye Birleşik KomünistPartisi'nin isminde "Komünist" sözcüğünün yer alması nedeniyle,Anayasa Mahkemesi'nce verilen kapatma kararı, Avrupa İnsan Hakları Divanıtarafından çok sert bir yaptırım olarak nitelendirilerek "Türk devletiiçin gerçek bir tehlike oluşturduğu ortaya konmadan sadece adı nedeniylekapatılması"nı Sözleşme'nin 11. maddesine aykırı bulunmuştur. KomünistParti için de durum aynıdır. Çünkü, Başsavcılık bu Parti'nin herhangi birdiktatörlüğü savunması ya da yerleştirmeyi amaçlamadığını açıkçabelirtmektedir. Bu durumda sadece ismindeki bir sözcüğü kaldırmaması nedeniyleverilen ihtar kararı, olası bir kapatma davasında, kararı doğrudan etkileyenbir etki ve niteliğe sahip olmasından ötürü önemli bir aşama olarak değerlendirilmelidir.Bu evrede ihtar kararına gerek kalmadan olası kapatma davasının açılması daengellenmiş olacaktır.
Bunedenle çoğunluk görüşüne katılmadım.
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
KARŞIOYYAZISI
2820sayılı SPK'nun 96. maddesine aykırı olarak "Komünist" adını kullananKomünist Partisi'ne aynı Kanun'un 104. maddesi uyarınca ihtarda bulunulmasınadâir çoğunluk görüşüne şu gerekçelerle katılmıyorum.
CumhuriyetBaşsavcılığı Komünist Partisi'ne ihtar verilmesini SPK'nun 104. maddesiuyarınca talep etmiştir.
Nevar ki, Anayasa'da parti kapatma sebepleri tek tek sayılmıştır ve bunlarıkanunlarla çoğaltmamak esastır.
Anayasa'dayer almayan şekliyle, ihtar kararına uymayan bir siyasi partinin SPK'nun 104.maddesine göre kapatılmasına kadar gidilecektir. Aslında, Anayasa'da yeralmayan bir yasağın SPK'na kapatma sebebi olarak konulması Anayasa'yaaykırıdır. Benzer bir aykırılığı AİHM'de di dikkat çekmiş, 30.1.1998 tarihliTBKP dâvâsında parti adında "Komünist" kelimesi yer aldı diye bupartinin kapatılamayacağına karar vermiş, bir partinin Türk toplumu ve Devletiiçin gerçek bir tehlike oluşturduğu ortaya konmadan sadece adı dolayısiylekapatılması AİHS'nin 11. maddesini ihlâl eder demiştir.
Şüphesizki, yasakoyucunun SPK'nun kapatma dışında emredici hükümlerinin gereğininyerine getirilebilmesini sağlamak için "ihtar" mekanizması kabuletmesinin Anayasa'ya aykırı olduğu söylenemez. Gerekli bilgi ve belgeleriYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermeyen, kesin hesaplarını AnayasaMahkemesi'ne göndermeyen veya bunlara benzer yükümlülüklerini yerine getirmeyensiyasi partilere ihtarda bulunulması gayet tabiidir. Tabii olmayan veAnayasa'ya aykırı görünen husus, bu mekanizmanın müeyyidesinin"kapatma" olması, bir başka deyişle, ihtarın Anayasa'da yazılı kapatmasebepleri dışında bir başka kapatma sebebi sayılmasıdır.
Budurumda, Anayasa Mahkemesi ilgili Kanun maddesi hükmünü "ihmâl"ederek Anayasa kuralını uygulamalıydı.
YasakoyucununAnayasa'daki değişikliğe paralel olarak SPK'nda da değişikliğe gitmesigerekirken bunu yapmamış olması, aynı konuda ayrıntılı düzenleme getiren vekanuna göre üst hukuk normu niteliğinde olan Anayasa kuralının uygulanmayacağısonucunu doğurmaz. Bu, başlığı "Anayasa'nın bağlayıcılığı veüstünlüğü" olan ve "Anayasa hükümleri yasama, yürütme ve yargıorganlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temelhukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz" diyen Anayasa'nın11. maddesine de aykırılık oluşturur.
Buitibarla, Anayasa'da parti adları konusunda herhangi bir yasak bulunmadığından,Komünist Partisi'ne uygulanacak olan 2820 sayılı Kanun'un 96. maddesinin ikincifıkrasına ve böyle bir kurala dayanarak "kapatma" yaptırımınavarabilecek yolu açacak olan "ihtar" verilmesini öngören 104.maddesinin ikinci fıkrasına göre işlem yapılmasında Anayasa'ya uygunluk yoktur.
Üye
Sacit ADALI