ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1997/4 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:1997/4
Karar Günü:23.9.1997
R.G.Tarih-Sayı:30.09.1997-23126
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Anayasa Mahkemesi kararıyla saptanan, 1992 yılıkesinhesabına ilişkin eksik bilgi ve belgeleri, gereği için AnayasaMahkemesi'ne ve bilgi için de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermeyenMillet Partisi'ne 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesi gereğinceihtar kararı verilmesi istemi.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın SP.16 Hz.1997/183 sayılı ve 5.9.1997 günlü başvurudilekçesinin 1992 yılı kesinhesabıyla ilgili bölümleri şöyledir :
"IslahatçıDemokrasi Partisi 21.3.1984 tarihinde kurulmuş ve 22.11.1992 tarihli genelkongresinde "Millet Partisi" adını almıştır.
MilletPartisi'nin;
1992yılı için Adıyaman, Amasya, Aydın, Bingöl, Bitlis, Çanakkale, Çorum,Diyarbakır, Erzurum, Hakkari, Kars, Kırşehir, Mardin, Muş, Nevşehir, Ordu,Siirt-Kurtalan, Uşak, Bayburt, Karaman, Ardahan, Iğdır,
İllerininbağlı ilçeleri de kapsar biçimde düzenlenmiş onaylı kesinhesap çizelgelerinin;
Builleri de kapsar biçimde düzenlenecek birleşik kesinhesabının;
Hesaplarınbirleştirilerek kabulüne ilişkin Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararının;
gönderilmesineilişkin Anayasa Mahkemesi'nin 24.4.1997 günlü ve Siyasî Parti Malî Denetim1993/15 sayılı kararı Cumhuriyet Başsavcılığımıza Anayasa MahkemesiBaşkanlığının 8.5.1997 gün, C01 0 KAM-120/83-486-1 sayılı yazısıyla intikalettirilmiştir.
CumhuriyetBaşsavcılığımızın 15.5.1997 gün ve SP.16 Muh.1997/233 sayılı yazısı ekindeAnayasa Mahkemesi kararları adı geçen siyasi partiye 26.5.1997 tarihinde tebliğedilerek karar içeriğinde belirtilen bilgi ve belgelerin Anayasa Mahkemesine vebir örneğinin de Cumhuriyet Başsavcılığımıza verilmesi istenilmiştir.
DavalıMillet Partisi'nin, Anayasa Mahkemesi kararlarında belirtilen hususlara aitbilgi ve belgelerin bir örneğini Cumhuriyet Başsavcılığımıza bugüne kadar tamolarak teslim etmediği, Cumhuriyet Başsavcılığımız kayıtlarının incelenmesindenanlaşıldığı gibi Anayasa Mahkemesine de verilmediği Anayasa MahkemesiBaşkanlığının 14.7.1997 günlü yazısı ekinde gönderilen 1.7.1997 gün ve SiyasiParti Mali Denetim 1993/15 sayılı kararından anlaşılmıştır.
2820sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın üçüncü kısmında yer alan 73. maddenin üçüncüfıkrasına göre; siyasi partilerin "Parti merkezi ve bağlı ilçeleri dekapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar,evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösteren kesinhesaplarını hazırlarlar.İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar,merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır vebirleştirilir." 74. maddeye göre de: "Siyasi partilerin genelbaşkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile partimerkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarınınonaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgiiçin Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar."
AynıYasa'nın 104. maddesinde ise: "Bir siyasi partinin, bu Kanunun dördüncükısmında yer alan maddeler hükümleri dışında kalan emredici hükümleriyle diğerkanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halindebulunması sebebiyle, o parti aleyhine Anayasa Mahkemesine CumhuriyetBaşsavcılığınca resen yazı ile başvurulur." hükmü yer almaktadır.
Sonuçve İstem :
DavalıSiyasî Partinin 1992 yılı kesinhesabına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararıylasaptanan eksik bilgi ve belgelerin, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasasınınyukarıda açıklanan kurallarına uygun olarak gereği için Anayasa Mahkemesine vebilgi için Cumhuriyet Başsavcılığımıza verilmesi için, anılan yasanın 104.maddesi uyarınca ihtar verilmesi arz ve talep olunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın ihtar başvurusu ile ekleri, ilgili dosya ve işinesasına ilişkin rapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A-Maddî Olaylar
IslahatçıDemokrasi Partisi 21.3.1984 tarihinde kurulmuş ve 22.11.1992 tarihli genelkongresinde "Millet Partisi" adını almıştır.
MilletPartisi'nin;
1992yılı için Adıyaman, Amasya, Aydın, Bingöl, Bitlis, Çanakkale, Çorum,Diyarbakır, Erzurum, Hakkari, Kars, Kırşehir, Mardin, Muş, Nevşehir, Ordu,Siirt-Kurtalan, Uşak, Bayburt, Karaman, Ardahan ve Iğdır
illerininbağlı ilçeleri de kapsar biçimde düzenlenmiş onaylı kesinhesap çizelgelerinin;
builleri de kapsar biçimde düzenlenecek birleşik kesinhesabının;
hesaplarınınbirleştirilerek kabulüne ilişkin Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararının;
gönderilmesineilişkin Anayasa Mahkemesi'nin 24.4.1997 günlü ve Siyasi Parti Mali Denetim1993/15 sayılı kararı Cumhuriyet Başsavcılığı'na Anayasa MahkemesiBaşkanlığı'nın 8.5.1997 gün, C 01 0 KAM-120/83-486-1 sayılı yazısıyla intikalettirilmiştir.
Bununüzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı; 15.5.1997 gün ve SP.16 Muh.1997/233sayılı yazısı ekindeki Anayasa Mahkemesi kararını adı geçen siyasi partiye26.5.1997 tarihinde tebliğ ederek karar içeriğinde belirtilen bilgi vebelgelerin Anayasa Mahkemesi'ne ve bir örneğinin de Cumhuriyet Başsavcılığı'naverilmesini istemiştir.
MilletPartisi'nin, Anayasa Mahkemesi kararında belirtilen hususlara ait bilgi vebelgeleri Anayasa Mahkemesi'ne vermediği gibi bunların örneklerini deCumhuriyet Başsavcılığı'na eksiksiz olarak teslim etmediği, Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı'nın kayıtlarının ve dosyanın incelenmesinden anlaşılmıştır.
B-Yasal Durum
SiyasîPartiler Yasası'nın; l04. maddesinin birinci fıkrasında, bu Yasa'nın dördüncükısmında yer alan maddeler dışında kalan emredici kuralları ile öbür yasalarınsiyasî partilerle ilgili emredici kurallarına aykırılık durumunda bulunmalarınedeniyle, o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne Cumhuriyet Başsavcılığı'ncadoğrudan yazı ile başvurulacağı; ikinci fıkrasında da, Anayasa Mahkemesi'nin,söz konusu kurallara aykırılık görürse, bu aykırılığın giderilmesi için ilgilisiyasî parti hakkında ihtar kararı vereceği öngörülmüştür.
1992yılı kesinhesabına ilişkin gerekli bilgi ve belgeleri, denetim için AnayasaMahkemesi'ne ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermediğiAnayasa Mahkemesi kararı ile saptanan Millet Partisi'nin, Siyasî PartilerYasası'nın, 74. maddesindeki yükümlülüğü yerine getirmediği açıktır.
Demokratiksiyasal yaşamın vazgeçilmez ögeleri olan siyasî partilerin, malî denetimlerinintam bir düzen içinde yapılmasına olanak sağlamaları, doyurucu bir açıklıklaişlemlerini kanıtlamaya özen göstermeleri demokratik düzenin devamı vekorunması yönünden gereklidir.
Yapılanduyurulara karşın 1992 yılı kesinhesabına ilişkin bilgi ve belgelerdekieksiklikleri gidermeyen Millet Partisi'ne 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesinegöre ihtar verilmelidir.
III-SONUÇ
A-1992 yılı kesinhesabına ilişkin eksik bilgi ve belgeleri, gereği için AnayasaMahkemesi'ne, bilgi için de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermeyen MilletPartisi'ne, kararın tebliğ tarihinden itibaren altı ay içinde eksikliğigidermesi için 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesi gereğinceİHTARDA BULUNULMASINA, Güven DİNÇER'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B-Karar örneğinin, gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE,
23.9.1997gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N.SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOY YAZISI
EsasSayısı : 1997/4 (Siyasî Parti - İhtar)
KararSayısı : 1997/4
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 32/1. maddesinde "siyasî partilerinmerkez karar ve yönetim kurullarında üye olanlar, o partinin Türkiye BüyükMillet Meclisi parti grubu yönetim kurulunda görev alamazlar";denilmektedir. Kanun'un 104/2. maddesinde ise, 32. maddesinin yer aldığıbölümün kurallarına aykırılık halinde Cumhuriyet Başsavcısı'nın istemi üzerineAnayasa Mahkemesi'nce aykırılığı giderilmesi için ilgili siyasî partiye ihtarverileceği ve bu aykırılığın giderilmesinin parti kapatma sebebi olacağıöngörülmüştür.
Siyasîpartilere yönelik kurallar Anayasa'nın "Siyasî haklar ve ödevler" ileilgili dördüncü bölümde yer alan 68. ve 69. maddelerinde düzenlenmektedir.
Siyasîpartilerin düzenlendiği 68. ve 69. maddeler, bu maddelerin Anayasa'da yer aldığıbölüm ve özellikle 68. maddenin ikinci fıkrasında yer alan (siyasî partilerdemokratik siyasî hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır) kuralı, siyasî partilerinAnayasa'da "Anayasal kurum" olarak benimsendiği ve düzenlendiğinigöstermektedir.
Anayasa,siyasal partilere devlet yapısı içinde özel bir önem vermiş, onları Anayasalkurum olarak düzenlemiştir. Anayasal kurumlar hakkında, temel düzenlemeler vebunların içinde yalnızca siyasî partilere uygulanabilecek olan yaptırımlar daancak, Anayasa ile düzenlenebilir. Anayasa'nın anlayışına göre, siyasîpartilerin kurulmaları ve etkinlikleri temelde, hiçbir kısıtlamaya tâbideğildir. Ancak, bunlar hakkındaki düzenlemeler ve kısıtlamalar Anayasal kuralkonusudurlar. Başka bir deyişle siyasî partilerle ilgili düzenlemeler vebunların denetiminde uygulanacak yaptırımlar "Anayasal düzenlemealanı" içindedirler ve yasalarla düzenlenemezler. Ancak, Anayasa'nınyasalara bıraktığı ikincil kurallar ile uygulama kuralları "yasalalan" içindedirler ve yasalarla düzenlenebilirler.
Anayasa'daaçıkça konulan kurallar dışında, siyasal partilerle ilgili olarak yasalarlapartileri kısıtlayıcı yeni kurallar ve özellikle siyasî partilerinkapatılmalarına kadar giden kurallar konulamaz. Ancak, Anayasal esaslarınuygulanması çerçevesinde yasal düzenlemeler yapılabilir.
Muhalefetimizeneden olan yasa kuralı, siyasî partilere kapatma müeyyidesi uygulanmasınınbaşlangıcı olan "ihtar verilmesi" kuralıdır. Bu kuralın yer aldığı,2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 32. maddesi Kanun'un ilk çıktığı andayasada yer almış ve bugüne kadar varlığını sürdürmüş bir kuraldır. Bu kural,Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerinde Anayasa ile getirilmiş kısıtlayıcıkurallarda yer almayan yeni bazı unsurları ve kısıtlamaları getirmesi nedeniyleAnayasa'ya aykırı olmasına rağmen Anayasa'nın Geçici 15. maddesinin ve yargısalyorumunun koruyucu şemsiyesi altında bugüne kadar geçerliliğini korumuştur.Ancak, Anayasa'nın 69. maddesinin 23.7.1995 gün, 4121 sayılı Yasa ile yapılandeğişikliğinden sonra Siyasî Partiler Kanunu'nun pek çok maddesi için geçerlikve yürürlük sorunu ortaya çıkmıştır.
Anayasa'da4121 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik ile siyasî partilerin uyacakları vetâbi olacakları esaslar yeniden belirlenmiştir. Siyasî Partiler Kanunu'nun dahaönce düzenlenen bazı kuralları, yeniden belirlenen "Anayasal alan"dışında kalmaları nedeniyle geçerliklerini kaybetmişler ve yürürlüktenkalkmıştırlar. Anayasa'da siyasî partilerle ilgili olarak örgütlenme biçimiyleherhangi bir yasak yoktur. İhtar verilmesi istenen Parti'ye uygulanan SiyasîPartiler Kanunu'nun 32/1. maddesi Anayasa değişikliği nedeniyle artıkyürürlükte değildir.
Bunedenle ihtar verilmesi kararına karşıyım.
Başkanvekili
Güven DİNÇER