ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1990/3 (SiyasîParti İhtar)
Karar Sayısı:1990/3
Karar Günü:15.5.1990
R.G.Tarih-Sayı:23.05.1990-20526
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Aynı zamanda iki siyasî partiye birden üye olan kişilerinkayıtlarını Cumhuriyet Başsavcılığı'nın bildirimine karşın silmeyerek 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fıkrasına aykırıdavranan Milliyetçi Çalışma Partisi'ne adı geçen Yasa'nın 104. maddesi uyarıncaihtar verilmesidir.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 12.4.1990 günlü, SP.ll.Hz.1988/14 sayılı başvuruyazısının delillerin belirtildiği dışındaki bölümü aynen şöyledir :
"2820Sayılı Siyasi Partiler Kanununun 6. maddesinin 2. fıkrası "kimse, aynızamanda birden fazla siyasi partinin üyesi olamaz, aksi halde üyelik sıfatı busiyasi partilerin hepsinde birden sona ermiş sayılır" amir hükmünütaşımaktadır.
RaşitAli Ceylani Tüzek, Halil Bosna, Hüseyin Saç ve Mehmet Çapar'ın Sındırgıilçesinde aynı zamanda hem Anavatan Partisi ve hem de Milliyetçi ÇalışmaPartisi üyesi oldukları tespit edilmiş, yukarıda anılan madde hükmü gereğinceparti üyeliğinden çıkarılmaları 6.10.1988 gün ve 1988/14 sayılı yazımız ileAnavatan Partisi Genel Başkanlığından ve davalı Milliyetçi Çalışma PartisiGenel Başkanlığından istenilmiştir.
Heriki parti genel başkanlığından yazımıza cevap verilmemesi üzerine mahalliCumhuriyet Savcılığının aracılığı ile parti üye kayıt defterleri üzerineinceleme yaptırılmış, alınan Sındırgı Emniyet Amirliğinin 8.1.1990 gün ve 18sayılı yazısında adı geçenlerin Anavatan Partisi kayıtlarından üyeliklerininsilindiği, Milliyetçi Çalışma Partisindeki üye kayıtlarının aynen devam ettiğibildirilmiştir.
Butespit üzerine davalı partiden 19.2.1990 gün ve 1988/14 sayşlş tekit yazımızile ilk yazımız gereğinin yerine getirilmesi tekrar istenmiş, bu yazı '2.2.1990tarihinde davalı siyasi partiye tebliğ edilmesine rağmen yine de istek yerinegetirilmemiştir.
Buitibarla;
Birdenziyade siyasi partinin üyesi oldukları tespit edilen,
a)Raşit Ali Ceylani Tüzek,
b)Halil Bosna,
c)Hüseyin Saç,
d)Mehmet Çapar'ın
davalıpartinin Sındırgı ilçe teşkilat üyeliğinden çıkarılmaları ve kanuna aykırılığıngiderilmesi için, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 104 ncü maddesiuyarınca davalı siyasi partiye ihtar kararı verilmesi arz ve talepolunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ :
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın başvuru yazısı ile ekleri ve işin esasına ilişkinrapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
1.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın Sındırgı İlçesi'nde hem AnavatanPartisi'ne hem de Milliyetçi Çalışma Partisi'ne üye olduklarını saptadığı RaşitAli Ceylani TÜZEK, Halil BOSNA, Hüseyin SAÇ ve Mehmet ÇAPAR'ın, 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'nun 6. maddesi gereğince parti üyeliğindençıkarılmalarını 6.10.1988 günlü, 1988/14 sayılı yazıyla adı geçen siyasîpartilerden istediği, olumlu ya da olumsuz bir yanıt alınamaması üzerine yerelCumhuriyet Savcılık aracılığıyla partilerin üye kayıt defterlerinde incelemeyaptırıldığında üyelik kayıtlarının Anavatan Partisi'nde silindiğinin,Milliyetçi Çalışma Partisi'nde ise sürdüğünün belirlenmesiyle MilliyetçiÇalışma Partisi'ne 19.2.1990 günlü ikinci yazının gönderilerek ilk yazıgereğinin yerine getirilmesinin istenmesine karşın hiçbir karşılık alınamadığıdosya içeriğinden anlaşılmıştır.
2.Siyasî Partiler Yasası'nın 6. maddesinin ikinci fıkrası, aynı zamanda birdençok partinin üyesi olan kimsenin üyelik sıfatının bu siyasî partilerin hepsindebirden sona ermiş sayılacağını öngörmektedir. İhtar istemine konu olayda adıgeçen dört kişinin aynı zamanda iki siyasî partinin üyesi bulundukları veMilliyetçi Çalışma Partisi'nin iki bildirime karşın silme işlemini yapmayarakaykırılıkta direndiği tartışmasızdır. Birden çok parti üyeliğini yasaklayanSiyasî Partiler Yasası'nın 6. maddesi, aynı Yasa'nın Dördüncü Kısmı dışındakalmakla, durum bu Yasa'nın 104. maddesi gereğince ihtar kararı konusu olacakniteliktedir.
3.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Siyasi Partiler Yasası'nın 9. maddesigereğince partilerin kuruluşunu denetleyecek, 10. maddesi gereğince de partisicil dosyasını tutarak durumlarını izleyecektir. Yasa'nın herhangi birmaddesine aykırılıkta gerekli işlemi yapmakla yükümlü olan Başsavcılığın,duruma uygun maddeye dayanarak başvuruda bulunacağı açıktır. Aykırılık durumu,2820 sayılı Yasa'nın Dördüncü Kısmı dışında kalıyorsa, Başsavcılık Yasa'nın104. maddesi gereğince Anayasa Mahkemesi'ne doğrudan başvurarak ilgili siyasîpartiye ihtar verilmesini isteyebilir. İncelenen dosyadaki durum, bu yasaldüzenin işletilmesidir.
MilliyetçiÇalışma Partisi, aynı zamanda iki partiye birden üye olmaları nedeniyleüyelikleri sona eren kişilerin kayıtlarını Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ikiyazısına karşın silmemekle aykırılıkta direnmiştir. Demokratik siyasal yaşamınvazgeçilmez öğeleri sayılan partilerin, siyasal ahlâk yönünde iyi örneklervermesi, bu bağlamda yasanın sakıncalı bulduğu iki partiye birden üyeliğiözendirici tutumlardan kaçınmaları gerekir. Düşün ve erdem alanında etkileyiciözellikleri bulunan siyasal partiler, aykırı durumları düzeltmemekle toplumsalyaşamda güven sarsıcı bir görünüme düşerler. Devlet yönetiminde görev alacakkuruluşların aranan nitelikleri tam olarak taşımaları, yasakouyucunun istediğibir durumdur. Bunu sağlamak için yasa kurallarının gereği yerinegetirilecektir. Dürüst davranışlarla sürdürülmesi zorunlu siyasal çalışmalarınher türlü kuşku ve gölgeden uzak tutulmasına özen gösterilmelidir.
SiyasîPartiler Yasası'nın 6. maddesinin buyurucu hükmüne aykırı durumu gidermeyenMilliyetçi Çalışma Partisi'ne bu nedenle ihtar kararı verilmesi istemiyerindedir. Yasa'nın 104. maddesi gereğince verilecek ihtar kararı, aykırıdurumunun düzeltilmesi için yeni bir olanaktır.
III-SONUÇ :
I.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın iki kez yazıyla bildirilmesine karşın,aynı zamanda iki siyasî partiye üye oldukları saptanan Raşit Ali Ceylani TÜZEK,Halil BOSNA, Hüseyin SAÇ ve Mehmet ÇAPAR'ın kayıtlarını silmeyerek 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'na aykırı davranan Milliyetçi Çalışma Partisi'ne buaykırılığı gidermesi için adı geçen Yasa'nın 104. maddesi gereğince ihtardabulunulmasına,
II.Kararın, gereği için, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ile Milliyetçi ÇalışmaPartisi Genel Başkanlığı'na tebliğine,
15.5.1990gününde oybirliğiyle karar verildi.
Başkan
Necdet DARICIOĞLU
Başkanvekili
Yekta Güngör ÖZDEN
Üye
Yılmaz ALİEFENDİOĞLU
Üye
Muammer TURAN
Üye
Servet TÜZÜN
Üye
Mustafa GÖNÜL
Üye
Mustafa ŞAHİN
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N. SEZER
Üye
Erol CANSEL