ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1997/2 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:1997/2
Karar Günü:24.7.1997
R.G.Tarih-Sayı:13.08.1997-23079
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Refah Partisi Malatya Milletvekili Oğuzhan Asiltürk'ünMerkez Karar ve Yönetim Kurulu Üyesi sıfatıyla Parti Genel Sekreterliğini veTürkiye Büyük Millet Meclisi Grup Başkanvekilliğini sürdürmesinin 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 32/1. maddesine aykırı olduğunu, yazılan uyarıyazısına rağmen aykırılığı Yasa'ya aykırı görmeyen Refah Partisi'ne aykırılığıngiderilmesi için 2820 sayılı Yasa'nın 104/2. maddesi gereğince ihtar kararıverilmesi istemidir.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın SP.13 Hz. 1997/153 sayılı başvuru dilekçesiningerekçe bölümü aynen şöyledir:
"RefahPartisinin 13.10.1996 tarihinde yapılan kongresi sonucunda Malatya MilletvekiliOğuzhan Asiltürk merkez karar ve yönetim kuruluna seçilmiş ve parti genelsekreteri olarak atanmıştır.
Davalısiyasi partinin 23.1.1996 günü yapılan Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubutoplanmış ve bu toplantıda Grup yönetim kurulu üyeleriyle grup başkanvekillerisaptanarak 23.1.1996 gün ve 7 sayılı yazı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığınabildirilmiştir. Buna göre Oğuzhan Asiltürk'ün Grup Başkanvekilliğinegetirildiği anlaşılmaktadır. Partinin TBMM Grup İçyönetmeliğinin 4/2. maddesinden Grup başkanvekillerinin Grup Genel Kuruluna ve Grup Yönetim Kurulunabaşkanlık yapma yetkilerinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
2820sayılı Siyasî Partiler Yasasının 32/1. maddesinde "siyasî partilerinmerkez karar ve yönetim kurullarında üye olanlar, o partinin Türkiye BüyükMillet Meclisi parti grubu yönetim kurulun da görev alamazlar" denmesi nedeniyle10.6.1997 gün ve SP.13 Muh. 1997/280 sayılı yazımızla Oğuzhan Asiltürk'ünyasaya aykırı konumunun ortadan kaldırılması Refah Partisi Genel Başkanlığındanistenmiştir.
RefahPartisi Genel Başkanlığından alınan 25.6.1997 gün ve Gen.Sek.997/19-114 sayılıyazıdan, "Malatya Milletvekili Oğuzhan Asiltürk Grup Başkanvekili olup,Grup Yönetim Kurulu üyesi değildir. Bu bakımdan 32/1. maddedeki yasak kapsamınagirmemektedir." denilmesi nedeniyle Oğuzhan Asiltürk'ün konumu yasayaaykırı görülmeyerek yazımız gereğinin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.
HalbukiGrup Yönetim Kurulunun toplantılarına başkanlık yapma yetkisine sahip olankişinin, o kurulun aynı zamanda üyesi olmadığını kabul etmek mümkün değildir.
Bunedenlerle Refah Partisi Malatya Milletvekili Oğuzhan Asiltürk'ün Refah PartisiMerkez Karar ve Yönetim Kurulu Üyesi sıfatıyla Genel Sekreterliğini ve aynızamanda Refah Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grup Başkan Vekilliğinisürdürmesi 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasasının 32/1. maddesine aykırı olup,bu durumun ortadan kaldırılması zorunludur.
Sonuçve İstem :
Uyarıyazımıza rağmen Malatya Milletvekili Oğuzhan Asiltürk'ün açıklanan konumunuyasaya aykırı görmeyen davalı Refah Partisine yasaya aykırılığın giderilmesiiçin 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasasının 104/2. maddesi uyarınca ihtar kararıverilmesini arz ve talep ederim."
II-ESASIN İNCELENMESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın ihtar başvurusu ile ekleri, ilgili dosya ve işinesasına ilişkin rapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A-Maddi Olaylar
RefahPartisi'nin 13.10.1996 günü yapılan 5. Olağan Kongresi'nde Malatya MilletvekiliOğuzhan Asiltürk Parti'nin Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'na seçilmiş veParti'nin Genel Sekreteri olarak da atanmıştır. Refah Partisi'nin 23.1.1996günü yapılan grup toplantısında Grup Yönetim Kurulu üyelerinin GrupBaşkanvekilleri belirlenerek aynı gün 7 sayılı yazı ile sözkonusu durum TürkiyeBüyük Millet Meclisi Başkanlığı'na bildirilmiştir. Buna göre, Oğuzhan AsiltürkGrup Başkanvekilliği'ne de getirilmiştir. Parti'nin TBMM Grup İçyönetmeliği'nin4/2. maddesine göre grup başkanvekilleri Grup Genel Kurulu'na ve Grup YönetimKurulu'na sırasıyla başkanlık yaparlar.
B-Yasal Durum
2820sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 32/1. maddesinde "siyasî partilerinmerkez karar ve yönetim kurullarında üye olanlar, o partinin Türkiye BüyükMillet Meclisi parti grup yönetim kurulunda görev alamazlar." kuralı yeralmaktadır.
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı 10.6.1997 gün ve SP.13 Muh. 1997/280 sayılı yazıyla OğuzhanAsiltürk'ün Yasa'ya aykırı konumunun ortadan kaldırılmasını Refah Partisi GenelBaşkanlığı'ndan istemiştir. Refah Partisi Genel Başkanlığı 25.6.1997 gün veGen.Sek.997/9-114 sayılı yazıda Malatya Milletvekili Oğuzhan Asiltürk'ün GrupBaşkanvekili olduğu, Grup Yönetim Kurulu üyesi olmadığı ve bu nedenle de SiyasîPartiler Yasası'nın 32/1. maddesi yasak kapsamına girmediğini belirtmiştir.
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın belirttiği gibi, Grup Yönetim Kurulu'nuntoplantılarına başkanlık yapma yetkisine sahip bir kişinin, o kurulun üyesiolmadığını söylemek mümkün değildir. Ayrıca, 2820 sayılı Siyasî PartilerYasası'nın 32/1. maddesi "grup yönetim kurulunda görev alamazlar."demektedir. Grup Başkanvekili ise grup yönetim kuruluna başkanlık yapmaktadır. Buaçıkça bu kurulda görev yapmak demektir.
Bunedenlerle Refah Partisi Malatya Milletvekili Oğuzhan Asiltürk'ün Refah PartisiMerkez Karar ve Yönetim Kurulu Üyesi sıfatıyla Genel Sekreterliği'ni ve aynızamanda Refah Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grup Başkanvekilliği'nisürdürmesi Siyasî Partiler Yasası'nın 32. maddesinin birinci fıkrasınaaykırıdır.
III-SONUÇ
A-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nın uyarı yazısına karşın, Merkez Karar veYönetim Kurulu Üyesi ve Parti Genel Sekreteri olan Malatya Milletvekili OğuzhanASİLTÜRK'ün aynı zamanda Türkiye Büyük Millet Meclisi Refah Partisi GrupBaşkanvekilliği görevine devam etmesi aykırılığını gidermeyen Refah Partisi'ne,kararın tebliğ gününden başlayarak altı ay içerisinde 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 32. maddesinin birinci fıkrasına ilişkin aykırılığıgidermesi için aynı Yasa'nın 104. maddesi gereğince İHTARDA BULUNULMASINA,Güven DİNÇER'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B-Karar örneğinin, gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE,
24.7.1997gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N.SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F.TUNCEL
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1997/2 (Siyasî Parti - İhtar)
KararSayısı : 1997/2
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 32/1. maddesinde "siyasî partilerinmerkez karar ve yönetim kurullarında üye olanlar, o partinin Türkiye BüyükMillet Meclisi parti grubu yönetim kurulunda görev alamazlar";denilmektedir. Kanun'un 104/2. maddesinde ise, 32. maddesinin yer aldığıbölümün kurallarına aykırılık halinde Cumhuriyet Başsavcısı'nın istemi üzerineAnayasa Mahkemesi'nce aykırılığı giderilmesi için ilgili siyasî partiye ihtarverileceği ve bu aykırılığın giderilmesinin parti kapatma sebebi olacağıöngörülmüştür.
Siyasîpartilere yönelik kurallar Anayasa'nın "Siyasî haklar ve ödevler" ileilgili dördüncü bölümde yer alan 68. ve 69. maddelerinde düzenlenmektedir.
Siyasîpartilerin düzenlendiği 68. ve 69. maddeler, bu maddelerin Anayasa'da yer aldığıbölüm ve özellikle 68. maddenin ikinci fıkrasında yer alan (siyasî partilerdemokratik siyasî hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır) kuralı, siyasî partilerinAnayasa'da "Anayasal kurum" olarak benimsendiği ve düzenlendiğinigöstermektedir.
Anayasa,siyasal partilere devlet yapısı içinde özel bir önem vermiş, onları Anayasalkurum olarak düzenlemiştir. Anayasal kurumlar hakkında, temel düzenlemeler vebunların içinde yalnızca siyasî partilere uygulanabilecek olan yaptırımlar daancak, Anayasa ile düzenlenebilir. Anayasa'nın anlayışına göre, siyasîpartilerin kurulmaları ve etkinlikleri temelde, hiçbir kısıtlamaya tâbideğildir. Ancak, bunlar hakkındaki düzenlemeler ve kısıtlamalar Anayasal kuralkonusudurlar. Başka bir deyişle siyasî partilerle ilgili düzenlemeler vebunların denetiminde uygulanacak yaptırımlar "Anayasal düzenlemealanı" içindedirler ve yasalarla düzenlenemezler. Ancak, Anayasa'nınyasalara bıraktığı ikincil kurallar ile uygulama kuralları "yasalalan" içindedirler ve yasalarla düzenlenebilirler.
Anayasa'daaçıkça konulan kurallar dışında, siyasal partilerle ilgili olarak yasalarlapartileri kısıtlayıcı yeni kurallar ve özellikle siyasî partilerinkapatılmalarına kadar giden kurallar konulamaz. Ancak, Anayasal esaslarınuygulanması çerçevesinde yasal düzenlemeler yapılabilir.
Muhalefetimizeneden olan yasa kuralı, siyasî partilere kapatma müeyyidesi uygulanmasınınbaşlangıcı olan "ihtar verilmesi" kuralıdır. Bu kuralın yer aldığı,2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 32. maddesi Kanun'un ilk çıktığı andayasada yer almış ve bugüne kadar varlığını sürdürmüş bir kuraldır. Bu kural,Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerinde Anayasa ile getirilmiş kısıtlayıcıkurallarda yer almayan yeni bazı unsurları ve kısıtlamaları getirmesi nedeniyleAnayasa'ya aykırı olmasına rağmen Anayasa'nın Geçici 15. maddesinin ve yargısalyorumunun koruyucu şemsiyesi altında bugüne kadar geçerliliğini korumuştur.Ancak, Anayasa'nın 69. maddesinin 23.7.1995 gün, 4121 sayılı Yasa ile yapılandeğişikliğinden sonra Siyasî Partiler Kanunu'nun pek çok maddesi için geçerlikve yürürlük sorunu ortaya çıkmıştır.
Anayasa'da4121 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik ile siyasî partilerin uyacakları vetâbi olacakları esaslar yeniden belirlenmiştir. Siyasî Partiler Kanunu'nun dahaönce düzenlenen bazı kuralları, yeniden belirlenen "Anayasal alan"dışında kalmaları nedeniyle geçerliklerini kaybetmişler ve yürürlüktenkalkmıştırlar. Anayasa'da siyasî partilerle ilgili olarak örgütlenme biçimiyleherhangi bir yasak yoktur. İhtar verilmesi istenen Parti'ye uygulanan SiyasîPartiler Kanunu'nun 32/1. maddesi Anayasa değişikliği nedeniyle artıkyürürlükte değildir.
Bunedenle ihtar verilmesi kararına karşıyım.
Başkanvekili
Güven DİNÇER