ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1997/3 (SiyasîParti-İhtar)
Karar Sayısı:1997/3
Karar Günü:24.7.1997
R.G.Tarih-Sayı:14.08.1997-23080
İHTARİSTEMİNDE BULUNAN : Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
İHTARİSTEMİNİN KONUSU : Anayasa Mahkemesi'nin 13.11.1996, 4.2.1997 ve 1.7.1997 günlükararlarıyla tespit edilen eksik bilgi ve belgeleri gereği için AnayasaMahkemesi'ne ve bilgi için de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermeyen YeniDemokrasi Hareketi Partisi'ne 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104.maddesi gereğince ihtar kararı verilmesi istemi.
I-İSTEMİN GEREKÇESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın SP.71Hz.1997/173 sayılı başvuru dilekçesiningerekçe bölümü aynen şöyledir :
"Bilindiğigibi 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasasının 73. maddesinin 3. fıkrasına göre,siyasî partilerin "parti merkezi ve bağlı ilçeleri de kapsamak üzere illerteşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar bir evvelki yıla aituygulama sonuçlarını gösteren kesinhesaplarını hazırlarlar. İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir." 74.maddeye göre de, "siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayısonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar."
Aynıyasanın 104. maddesinde ise "Bir siyasi partinin, bu Kanunun dördüncükısmında yer alan maddeler hükümleri dışında kalan emredici hükümleri ile diğerkanunların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halindebulunması sebebiyle, o parti aleyhine Anayasa Mahkemesine CumhuriyetBaşsavcılığınca resen yazı ile başvurulur." hükmü öngörülmüştür.
"YeniDemokrasi Hareketi Partisinin 1995 yılı kesinhesabının ilk incelemesininyapılabilmesi için;
1)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre, 1994 ve 1995 yıllarıiçerisinde il ve ilçe örgütlerinin kurulduğu anlaşılan Ankara, Konya ve Çankırıillerinin, Başsavcılık kayıtlarında gösterilen tüm bağlı ilçeleri de kapsayacakbiçimde il başkanlarınca imzalanıp mühürlenmiş olarak yeniden düzenlenecekkesinhesaplarının gönderilmesinin,
2)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre 1995 yılı içerisinde il veilçe örgütlerinin kurulduğu anlaşılan ve 1995 yılına ilişkin kesinhesabıgönderilmemiş bulunan Adıyaman, Ağrı, Amasya, Antalya, Balıkesir, Bingöl,Bitlis, Bolu, Burdur, Bursa, Çanakkale, Çorum, Denizli, Diyarbakır, Elazığ,Eskişehir, Gaziantep, Hakkari, Hatay, İzmir, Kars, Kastamonu, Kayseri, Kocaeli,Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Muş, Ordu, Samsun, Sinop,Tekirdağ, Trabzon, Uşak, Tunceli, Kırıkkale, Batman, Şırnak, Ardahan, Iğdır,Yalova illerinin Başsavcılık kayıtlarında gösterilen bağlı ilçeleri dekapsayacak biçimde il başkanlarınca imzalanıp mühürlenmiş kesinhesaplarınıngönderilmesinin,
3)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre Aydın, Rize ve Zonguldak'dail örgütü bulunmayan Parti'nin ilçe örgütü bulunan Aydın ilinin Söke, Rizeilinin Ardeşen ve Pazar, Zonguldak ilinin Çaycuma ve Ereğli ilçelerine ilişkinilçe başkanlarınca onanlı 1995 yılı kesinhesaplarının gönderilmesinin,
4)Buna göre son durumu kapsayan birleştirilmiş kesinhesabın ve Genel Merkez ileillere ilişkin gelir-giderlerin ayrıntılı şekilde doğru ve denk olarak yenidendüzenlenmesinin,
5)Birleştirilmiş kesinhesabının son biçimine uygun olarak alınmış, Genel Merkezve iller örgütleri kesinhesaplarının incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğineilişkin Genel İdare Kurulu kararlarının gönderilmesinin,
6)Taşınmazlarına ilişkin bildirimin gönderilmesinin Parti'denistenmesine..." dair Anayasa Mahkemesinin 13.11.1996 gün, Esas 1996/22(Siyasî Parti Mali Denetim) sayılı kararı, anılan Mahkeme Başkanlığının5.2.1997 gün, C01.0.KAM-120-24-146 sayılı yazıları ile CumhuriyetBaşsavcılığımıza intikal ettirilmesi üzerine Başsavcılığımızın 9.4.1997 gün,SP.71 Muh.1997/104 sayılı yazımız ile Anayasa Mahkemesi kararının istenenhususların yazımızın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yerine getirilerekAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Cumhuriyet Başsavcılığımıza bildirilmesiuyarısı ile 14.5.1997 tarihinde davalı siyasî partiye tebliğ edilmesinerağmen bugüne kadar yerine getirilmediği Cumhuriyet Başsavcılığımızkayıtlarının incelenmesinden ve Anayasa Mahkemesinin, 1.7.1997 gün, Esas:1996/22 (Siyasi Parti Mali Denetim) sayılı olup, Mahkeme Başkanlığının14.7.1997 gün, C01.0.KAM-186-683-10 sayılı yazısı ekinde gönderilen kararındananlaşılmıştır.
CumhuriyetBaşsavcılığımızın 9.4.1997 gün, SP.71 Muh.1997/104 sayılı yazısı, anılan partigenel başkanlığının 14.5.1997 gün, 1997/05.099 sayılı yazısına göre parti adınayapılacak bildirimleri almaya yetkili kılınan genel yönetim kurulu üyesi BayAhmet Sevük'e yapılmıştır.
Sonuçve İstem
Davalısiyasi partinin 1995 yılı kesinhesaplarının ilk incelenmesine ilişkin olupAnayasa Mahkemesinin 13.11.1996, 4.2.1997 ve 1.7.1997 ve günlü kararlarıylatesbit edilen eksik bilgi ve belgelerinin, 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasasınınyukarıda açıklanan kuralları uyarınca gereği için Anayasa Mahkemesine, bilgiiçin Cumhuriyet Başsavcılığımıza verilmesi suretiyle yasaya aykırılığıngiderilmesi için anılan Yasanın 104. maddesi uyarınca ihtar kararı verilmesiarz ve talep olunur."
II-ESASIN İNCELENMESİ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın ihtar başvurusu ile ekleri, ilgili dosya ve işinesasına ilişkin rapor incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A-Maddi Olaylar
"YeniDemokrasi Hareketi Partisi'nin 1995 yılı kesinhesabının ilk incelemesininyapılabilmesi için;
1-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre, 1994 ve 1995 yıllarıiçerisinde il ve ilçe örgütlerinin kurulduğu anlaşılan Ankara, Konya ve Çankırıillerinin, Başsavcılık kayıtlarında gösterilen tüm bağlı ilçeleri de kapsayacakbiçimde il başkanlarınca imzalanıp mühürlenmiş olarak yeniden düzenlenecekkesinhesaplarının gönderilmesinin,
2-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre 1995 yılı içerisinde il veilçe örgütlerinin kurulduğu anlaşılan ve 1995 yılına ilişkin kesinhesabıgönderilmemiş bulunan Adıyaman, Ağrı, Amasya, Antalya, Balıkesir, Bingöl,Bitlis, Bolu, Burdur, Bursa, Çanakkale, Çorum, Denizli, Diyarbakır, Elazığ,Eskişehir, Gaziantep, Hakkari, Hatay, İzmir, Kars, Kastamonu, Kayseri, Kocaeli,Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Muş, Ordu, Samsun, Sinop,Tekirdağ, Trabzon, Uşak, Tunceli, Kırıkkale, Batman, Şırnak, Ardahan, Iğdır,Yalova illerinin Başsavcılık kayıtlarında gösterilen bağlı ilçeleri dekapsayacak biçimde il başkanlarınca imzalanıp mühürlenmiş kesinhesaplarınıngönderilmesinin,
3-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarına göre Aydın, Rize ve Zonguldak'dail örgütü bulunmayan Parti'nin ilçe örgütü bulunan Aydın ilinin Söke, Rizeilinin Ardeşen ve Pazar, Zonguldak İlinin Çaycuma ve Ereğli ilçelerine ilişkinilçe başkanlarınca onanlı 1995 yılı kesinhesaplarının gönderilmesinin,
4-Buna göre son durumu kapsayan birleştirilmiş kesinhesabın ve Genel Merkez ileillere ilişkin gelir-giderlerin ayrıntılı şekilde doğru ve denk olarak yenidendüzenlenmesinin,
5-Birleştirilmiş kesinhesabın son biçimine uygun olarak alınmış, Genel Merkez veiller örgütleri kesinhesaplarının incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Genel İdare Kurulu kararının gönderilmesinin,
6-Taşınmazlarına ilişkin bildirimin gönderilmesinin, Parti'denistenmesine..." dair Anayasa Mahkemesi'nin 13.11.1996 gün, Esas 1996/22 (SiyasîParti Malî Denetimi) sayılı kararı, anılan Mahkeme Başkanlığının 5.2.1997 gün,C01.0.KAM-120-24/146 sayılı yazıları ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'naintikal ettirilmiştir.
Bununüzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 9.4.1997 gün ve SP.71 Muh.1997/14sayılı yazıyla Anayasa Mahkemesi kararında istenen hususların yazınıntebliğinden itibaren 30 gün içinde yerine getirilerek Anayasa Mahkemesi'ne vebilgi için de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirilmesi uyarısını14.5.1997 günü Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'ne yapmıştır. Buna rağmen,bugüne kadar istenilen hususların yerine getirilmediği Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı kayıtlarının incelenmesinden ve Anayasa Mahkemesi'nin 1.7.1997gün, Esas 1996/22 (Siyasî Parti Malî Denetimi) sayılı kararındananlaşılmaktadır. Bu karar Anayasa Mahkemesi Başkanlığı'nın 14.7.1997 gün, C01 0KAM-186-683-10 sayılı yazısı ekiyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmiştir.
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 9.4.1997 gün, SP.71 Muh.1997/104 sayılı yazısı,anılan Parti Genel Başkanlığı'nın 14.5.1997 gün, 1997/05.099 sayılı yazısınagöre, Parti adına yapılacak bildirimleri almaya yetkili kılınan Genel YönetimKurulu Üyesi Bay Ahmet Sevük'e yapılmıştır.
B-Yasal Durum
Demokratiksiyasal yaşamın vazgeçilmez ögeleri olan siyasî partilerin, malî denetimlerinintam bir düzen içinde yapılmasına olanak sağlamaları, doyurucu bir açıklıklaişlemlerini kanıtlamaya özen göstermeleri demokratik düzenin devamı vekorunması yönünden gereklidir.
SiyasîPartiler Yasası'nın 104. maddesinin birinci fıkrasında, bu Yasa'nın dördüncükısmında yer alan maddeler dışında kalan emredici kuralları ile öbür yasalarınsiyasî partilerle ilgili emredici kurallarına aykırılık durumunda bulunmalarınedeniyle, o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne Cumhuriyet Başsavcılığı'ncadoğrudan yazı ile başvurulacağı; ikinci fıkrasında da, Anayasa Mahkemesi'ninsöz konusu kurallara aykırılık görürse, bu aykırılığın giderilmesi için ilgilisiyasî parti hakkında ihtar kararı vereceği öngörülmüştür.
AnayasaMahkemesi kararıyla saptanan, 1995 yılı kesinhesabına ilişkin bilgi vebelgeleri, denetim için Anayasa Mahkemesi'ne ve bilgi için de YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na vermeyen Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'nin, SiyasîPartiler Yasası'nın 74. maddesindeki yükümlülüğü yerine getirmediği açıktır.
Yapılanduyurulara rağmen 1995 yılı kesinhesabına ilişkin bilgi ve belgelerdekieksiklikleri gidermeyen Yeni Demokrasi Hareketi Partisi'ne 2820 sayılı Yasa'nın104. maddesine göre ihtar verilmelidir.
III-SONUÇ
A-Anayasa Mahkemesi'nin 13.11.1996, 4.2.1997 ve 1.7.1997 günlü, E. 1996/22(S.P.M.D.) sayılı kararıyla saptanan eksik bilgi ve belgeleri, AnayasaMahkemesi'ne ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermeyen Yeni DemokrasiHareketi Partisi'ne, kararın tebliğ gününden başlayarak altı ay içinde eksikbilgi ve belgeleri tamamlaması için 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104.maddesi gereğince, İHTARDA BULUNULMASINA, Güven DİNÇER'in karşıoyu veOYÇOKLUĞUYLA,
B-Karar örneğinin, gereği için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE,
24.7.1997gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N.SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F.TUNCEL
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1997/3 (Siyasî Parti - İhtar)
KararSayısı : 1997/3
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 32/1. maddesinde "siyasî partilerinmerkez karar ve yönetim kurullarında üye olanlar, o partinin Türkiye BüyükMillet Meclisi parti grubu yönetim kurulunda görev alamazlar";denilmektedir. Kanun'un 104/2. maddesinde ise, 32. maddesinin yer aldığıbölümün kurallarına aykırılık halinde Cumhuriyet Başsavcısı'nın istemi üzerineAnayasa Mahkemesi'nce aykırılığı giderilmesi için ilgili siyasî partiye ihtarverileceği ve bu aykırılığın giderilmesinin parti kapatma sebebi olacağıöngörülmüştür.
Siyasîpartilere yönelik kurallar Anayasa'nın "Siyasî haklar ve ödevler" ileilgili dördüncü bölümde yer alan 68. ve 69. maddelerinde düzenlenmektedir.
Siyasîpartilerin düzenlendiği 68. ve 69. maddeler, bu maddelerin Anayasa'da yer aldığıbölüm ve özellikle 68. maddenin ikinci fıkrasında yer alan (siyasî partilerdemokratik siyasî hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır) kuralı, siyasî partilerinAnayasa'da "Anayasal kurum" olarak benimsendiği ve düzenlendiğinigöstermektedir.
Anayasa,siyasal partilere devlet yapısı içinde özel bir önem vermiş, onları Anayasalkurum olarak düzenlemiştir. Anayasal kurumlar hakkında, temel düzenlemeler vebunların içinde yalnızca siyasî partilere uygulanabilecek olan yaptırımlar daancak, Anayasa ile düzenlenebilir. Anayasa'nın anlayışına göre, siyasîpartilerin kurulmaları ve etkinlikleri temelde, hiçbir kısıtlamaya tâbideğildir. Ancak, bunlar hakkındaki düzenlemeler ve kısıtlamalar Anayasal kuralkonusudurlar. Başka bir deyişle siyasî partilerle ilgili düzenlemeler vebunların denetiminde uygulanacak yaptırımlar "Anayasal düzenlemealanı" içindedirler ve yasalarla düzenlenemezler. Ancak, Anayasa'nınyasalara bıraktığı ikincil kurallar ile uygulama kuralları "yasalalan" içindedirler ve yasalarla düzenlenebilirler.
Anayasa'daaçıkça konulan kurallar dışında, siyasal partilerle ilgili olarak yasalarlapartileri kısıtlayıcı yeni kurallar ve özellikle siyasî partilerinkapatılmalarına kadar giden kurallar konulamaz. Ancak, Anayasal esaslarınuygulanması çerçevesinde yasal düzenlemeler yapılabilir.
Muhalefetimizeneden olan yasa kuralı, siyasî partilere kapatma müeyyidesi uygulanmasınınbaşlangıcı olan "ihtar verilmesi" kuralıdır. Bu kuralın yer aldığı,2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 32. maddesi Kanun'un ilk çıktığı andayasada yer almış ve bugüne kadar varlığını sürdürmüş bir kuraldır. Bu kural,Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerinde Anayasa ile getirilmiş kısıtlayıcıkurallarda yer almayan yeni bazı unsurları ve kısıtlamaları getirmesi nedeniyleAnayasa'ya aykırı olmasına rağmen Anayasa'nın Geçici 15. maddesinin ve yargısalyorumunun koruyucu şemsiyesi altında bugüne kadar geçerliliğini korumuştur.Ancak, Anayasa'nın 69. maddesinin 23.7.1995 gün, 4121 sayılı Yasa ile yapılandeğişikliğinden sonra Siyasî Partiler Kanunu'nun pek çok maddesi için geçerlikve yürürlük sorunu ortaya çıkmıştır.
Anayasa'da4121 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik ile siyasî partilerin uyacakları vetâbi olacakları esaslar yeniden belirlenmiştir. Siyasî Partiler Kanunu'nun dahaönce düzenlenen bazı kuralları, yeniden belirlenen "Anayasal alan"dışında kalmaları nedeniyle geçerliklerini kaybetmişler ve yürürlüktenkalkmıştırlar. Anayasa'da siyasî partilerle ilgili olarak örgütlenme biçimiyleherhangi bir yasak yoktur. İhtar verilmesi istenen Parti'ye uygulanan SiyasîPartiler Kanunu'nun 32/1. maddesi Anayasa değişikliği nedeniyle artıkyürürlükte değildir.
Bunedenle ihtar verilmesi kararına karşıyım.
Başkanvekili
Güven DİNÇER