ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2012/8 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/64
Karar Günü:20.2.2013
R.G.Tarih-Sayı:06.04.2013-28610
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Alternatif Partinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK VE ESAS İNCELEME
Alternatif Partinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2011yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyete sunulan ilk ve esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
23.10.1998 tarihinde 32 kurucu üye ile Ulusal BirlikPartisi adıyla kurulmuş olan parti, 9.2.2007 tarihinde isim değişikliği yaparakAlternatif Parti adını almıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarınagöre partinin 2011 yılı itibariyle genel merkez ile birlikte 63 ildeörgütlendiği anlaşılmaktadır.
Parti, 2011 yılı kesin hesabı ile ilgili olarak sadecepartinin genel merkez, il, ilçe ve belde teşkilatlarının 2011 yılında gelir vegiderinin bulunmadığına ilişkin bir yazı ile hiç kayıt yapılmamış olandefterlerini sunmuştur.
Anayasa Mahkemesinin Alternatif Partinin 2011 yılı kesinhesabının incelenmesine ilişkin olarak 3.1.2013 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
'Alternatif Partinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda; 2011 yılı itibariyle genel merkez ile birlikte 63 ildeteşkilatlanan Partinin, sadece herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığınailişkin bir yazı gönderdiği tespit edilmiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun; 8. maddesinde,siyasi partilerin Ankara'da genel merkezinin bulunacağı 60. maddesinde, siyasipartilerin tutmak zorunda oldukları defterler sayılarak, bu defterlerinteşkilatın bağlı bulunduğu seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenip tasdikedileceği; 61. maddesinde, siyasi partilerin elde edebilecekleri gelirlersıralanarak, siyasi partilerin gelirlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı; 69.maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde de siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı hüküm altınaalınmıştır.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürütecekleri bir genelmerkezi ile teşkilatlandıkları il, ilçe ve belde başkanlıklarının bulunmasıgerekir. Partinin faaliyetlerinde kullanacağı bu yerler partilerin kendilerineait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, parti yetkililerineait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde faaliyet gösterilir isebu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağışgeliri ve karşılığının da kira gideri olarak kaydedilmesi gerekir. Böylece, sözkonusu bedellerin parti tüzelkişiliği adına hesaplara dahil edilmesi sağlanmışolacaktır.
Diğer taraftan, kurulmuş olan partilerin genel merkez ileil, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su,elektrik, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genel yönetim giderlerini yapacağı açıktır.
2820 sayılı Kanun'un, bir siyasi partinin bütüngelirlerinin ve giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağıyönündeki hükmüne göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkanlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerinin partiye bağış geliri olarak, karşılığınında genel yönetim gideri olarak kaydedilerek parti tüzelkişiliği adına hesaplaradahil edilmesi gerekir.
Sonuç olarak;
Alternatif Partiye, 2011 yılı kesin hesabını yapılan buaçıklamalara uygun olarak sunmaması nedenlerini açıklaması ve 2820 sayılıKanun'a uygun olarak düzenlenecek kesin hesap cetvelleri ile merkez karar veyönetim kurulu kararını Anayasa Mahkemesine sunması için bu kararın tebliğindenitibaren 30 gün süre verilmesine,
Bu süre içerisinde söz konusu belgelerin gönderilmemesidurumunda; hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasıve hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olarak değerlendirilerek, 2820 sayılı Kanun'un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağının Partiyebildirilmesine'
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
Parti yetkilileri bu kararla ilgili olarak göndermişoldukları cevap yazısında, önceki yazılarda belirtildiği şekilde partininherhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığını ve partinin defterlerinin AnayasaMahkemesine verildiğini bildirmişlerdir.
Partinin Anayasa Mahkemesine sunduğu defterler, partiadına elde edilmiş gelir veya yapılmış giderlerle ilgili herhangi bir kayıtiçermemektedir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin 3.fıkrasında, 'Parti merkezi ve bağlı ilçeleri de kapsamak üzere illerteşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar, bir evvelki yıla aituygulama sonuçlarını gösteren kesin hesaplarını hazırlarlar. İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.',
74. maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler'.
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.',
75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi, kesin hesaplaraait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar... Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunlarınHazineye gelir kaydedilmesine karar verir.',
111.maddesinin birinci fıkrasında da, 'Siyasi partilerin;'
b) 74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası,
c) 75 inci madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgilerivermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası,
''.verilir.'
hükümleri yer almaktadır.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarakkaydedilmelidir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği, 70.maddesinde de siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak, karşılığını da genel yönetim gideri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
Parti, 2011 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun çerçevesindedenetiminin yapılmasını sağlayacak düzeyde bilgi ve belge ibraz etmemiştir. Buhaliyle partinin 2011 yılı hesabının incelenip denetlenmesi mümkün değildir. Bunedenle, parti hesabının 2820 sayılı Kanun hükümleri gereğince kabul edilmemesive hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider yapılması, Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerinistendiği şekliyle verilmemesi, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelikeylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusundabulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, partinin 2011 yılı kesin hesabı ileilgili olarak Kanun'un 74. maddesinde belirtilen belgeleri sunmadığı, sadecepartinin genel merkez, il, ilçe ve belde teşkilatlarının 2011 yılında gelir vegiderinin bulunmadığına ilişkin bir yazı ile hiç kayıt yapılmamış olandefterlerini gönderdiği, dolayısıyla, 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi ilegetirilen kurala uymadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla, Kanun'un 74. maddesineuygun bir şekilde 2011 yılı kesin hesabını Anayasa Mahkemesine sunmayan partisorumluları hakkında, Kanun'un 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için suç duyurusunda bulunulması gerektiğisonucuna varılmıştır.
III- SONUÇ
Alternatif Parti'nin 2011 yılı hesabının incelenmesisonucunda;
1- Kesin hesapcetvellerini usulüne uygun bir şekilde Anayasa Mahkemesine vermeyen partisorumluları hakkında 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 74. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
2- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca da yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
3- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen parti genelmerkezi ile 63 il örgütünün kesin hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden,partinin 2011 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesininmümkün olmadığına,
20.2.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN