ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2011/4 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/100
Karar Günü:11.6.2013
R.G.Tarih-Sayı:17.07.2013-28710
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Alternatif Partinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN'ın katılımıyla 24.5.2012 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında;
1- İşin esasının incelenmesine,
2- Genel merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
3- Partinin 2010 yılı kesin hesabının, SayıştayBaşkanlığınca yazı ile istenilmesine rağmen, 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun74. maddesinde belirtildiği şekilde eksiksiz olarak verilmemesi, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemlerden sayılacağından, parti sorumlularıhakkında aynı Kanun'un 111. maddesinin (c) bendi uyarınca yasal işlemyapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Alternatif Partinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2010yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyete sunulan ilk ve esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
23.10.1998 tarihinde 32 kurucu üye ile Ulusal BirlikPartisi adıyla kurulmuş olan parti, 9.2.2007 tarihinde isim değişikliği yaparakAlternatif Parti adını almıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kayıtlarınagöre Partinin 2010 yılı itibariyle Genel Merkez ile birlikte 62 ildeörgütlendiği anlaşılmaktadır.
Sayıştay Başkanlığı tarafından Partinin 2010 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda, partinin 2010 yılında herhangi bir gelir vegiderinin bulunmadığına ilişkin bir yazı ile hiç kayıt yapılmamış olandefterlerini gönderdiği tespit edilmiş ve konu 25.4.2013 günlü yazıyla partiyesorulmuştur. Parti yetkilileri de göndermiş oldukları 9.5.2013 günlü, 160 sayılıcevap yazısında, Partinin zorunlu giderlerinin teşkilat yöneticilerinin şahsiimkân ve fedakârlıklarıyla karşılandığını, bu nedenle herhangi bir gelir vegider hareketinin bulunmadığını, partinin 100 TL'nin üzerinde taşınır mal,menkul kıymet, hak ve taşınmaz mal ediniminin olmadığını ve bundan sonraşahıslar tarafından karşılanan Parti harcamaları ile bütün gelir-giderhareketlerinin kayıtlarının tutulacağını bildirmişlerdir.
2820 sayılı Kanun'un;
73. maddesinde, ''Parti merkezi ve bağlı ilçeleri dekapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar,bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösteren kesin hesaplarınıhazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olankesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanırve birleştirilir'',
74. maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler'.
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerinive şekillerini de belirten listeleri eklenir.',
75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi, kesin hesaplaraait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar'.. Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir'.',
111.maddesinin birinci fıkrasında da, 'Siyasi partilerin;'.'
b) 74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası,
''.verilir.'
hükümleri yer almaktadır.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarakkaydedilmelidir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği, 70.maddesinde de siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak, karşılığını da genel yönetim gideri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
Parti, 2010 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun çerçevesindedenetiminin yapılmasını sağlayacak düzeyde bilgi ve belge ibraz etmemiştir. Buhaliyle Partinin 2010 yılı hesabının incelenip denetlenmesi mümkün değildir. Bunedenle, Parti hesabının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sunulmadığı ve kabuledilmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Diğer taraftan, Partinin 2010 yılı kesin hesabı ileilgili olarak Kanun'un 74. maddesinde belirtilen belgeleri sunmadığı, sadecePartinin Genel Merkez, il, ilçe ve belde teşkilatlarının 2010 yılında gelir vegiderinin bulunmadığına ilişkin bir yazı ile hiç kayıt yapılmamış olandefterlerini gönderdiği, dolayısıyla, 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi ilegetirilen kurala uymadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla, Kanun'un 74. maddesine uygunbir şekilde 2010 yılı kesin hesabını Anayasa Mahkemesine sunmayan Partisorumluları hakkında, Kanun'un 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için suç duyurusunda bulunulması gerektiğisonucuna varılmıştır.
III- SONUÇ
Alternatif Partinin 2010 yılı hesabının incelenmesisonucunda;
1- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen parti genelmerkezi ile 62 il örgütünün hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden, partinin2010 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sunulmadığına ve kabuledilmesinin mümkün olmadığına,
2- Kesin hesap cetvellerini usulüne uygun birşekilde Anayasa Mahkemesine vermeyen parti sorumluları hakkında 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendiuyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
11.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M.Emin KUZ