ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2012/3 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/97
Karar Günü:11.6.2013
R.G.Tarih-Sayı:17.07.2013-28710
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Anavatan Partisinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK VE ESAS İNCELEME
Anavatan Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2011yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyete sunulan ilk ve esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, partinin2011 yılı kesin hesabının incelenmesine ilişkin olarak 20.2.2013 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında;
'Kurucular Kurulunun 6.8.2011 tarihli toplantısında fesihkararı almış olan Anavatan Partisinin 2011 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda; hiçbir il ve ilçede teşkilatlanmadığı için sadece genel merkezibulunan Partinin, herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığına ilişkin biryazı gönderdiği tespit edilmiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun; 8. maddesinde,siyasi partilerin Ankara'da genel merkezinin bulunacağı; 60. maddesinde, siyasipartilerin tutmak zorunda oldukları defterler sayılarak, bu defterlerinteşkilatın bağlı bulunduğu seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenip tasdikedileceği; 61. maddesinde, siyasi partilerin elde edebilecekleri gelirlersıralanarak, siyasi partilerin gelirlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı; 69.maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde de siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı hüküm altınaalınmıştır.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürütecekleri bir genelmerkezinin bulunması zorunludur. Genel merkez olarak kullanılacak yerlerpartilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak dakullanılabilecektir. Şayet, parti yetkililerine ait veya bunların kendilerininkullandıkları yerler genel merkez olarak gösterilir ise bu takdirde kirasözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış geliri vekarşılığının da kira gideri olarak kaydedilmesi gerekir. Böylece, söz konusubedellerin parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil edilmesi sağlanmışolacaktır.
Diğer taraftan, kurulmuş olan partilerin hayatın olağanakışı gereği kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerinsatın alınması vb. bir takım genel yönetim giderlerini yapacağı açıktır.
2820 sayılı Kanun'un, bir siyasi partinin bütüngelirlerinin ve giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağıyönündeki hükmüne göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmışoldukları gider bedellerinin partiye bağış geliri olarak, karşılığının da genelyönetim gideri olarak kaydedilerek parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhiledilmesi gerekir.
Sonuç olarak;
1- Anavatan Partisine, 2011 yılı kesin hesabını yapılanbu açıklamalara uygun olarak sunmaması nedenlerini açıklaması ve 2820 sayılıKanun'a uygun olarak düzenlenecek kesin hesap cetvelleri ile merkez karar veyönetim kurulu kararını Anayasa Mahkemesine sunması için bu kararın tebliğindenitibaren 30 gün süre verilmesine,
2- Bu süre içerisinde söz konusu belgeleringönderilmemesi durumunda; hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması ve hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak değerlendirilerek, 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağınınPartiye bildirilmesine,'
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
Parti yetkililerinin bu karara ilişkin açıklamalarınıiçeren 10.5.2013 günlü cevap yazısında, Partinin 3.11.2009 tarihinde kurulup,6.8.2011 tarihinde kapatıldığı, bu tarihler arasında ilk ve son gün yaptığıKurucular Kurulu toplantıları ile resmi makamlarla yapılan birkaç yazışmadışında siyasi, idari veya mali hiçbir iş ve işlemde bulunmadığı, Genel Merkezile il ve ilçe merkezlerinde teşkilatlanmadığı, Parti yetkili organseçimlerinin yapılmadığı ve Partiye hiç üye kaydedilmediği belirtilmiştir.Ayrıca, hiçbir şekilde faaliyete geçmemiş Partinin gider yapma ve bu giderikarşılamak için gelir temin etme ihtiyacı hasıl olmadığından, denetime konuolacak herhangi bir evrakının bulunmadığı gibi, kayıt ve belge düzeni oluşturmaimkanının olmadığı ve bu nedenle fesih kararı alındığı ifade edilmiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarakkaydedilmelidir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği, 70.maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve birsiyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 75. maddesinde Anayasa Mahkemesinin kesin hesaplara ait bilgilerinbelgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebileceği ve denetiminievrak üzerinde yapacağı, denetim sonunda da o siyasi partinin gelir vegiderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar vereceği; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen partisorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradanaz olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Buhükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak, karşılığını dagenel yönetim gideri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adınahesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
3.11.2009 tarihinde kurulmuş olan Partinin, GenelMerkezinin 2011 yılında herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığının kabuledilmesi hayatın olağan akışına uygun değildir.
Parti, 2011 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun çerçevesindedenetiminin yapılmasını sağlayacak düzeyde bilgi ve belge ibraz etmemiştir. Buhaliyle Partinin 2011 yılı hesabının incelenip denetlenmesi mümkün değildir. Bunedenle, Parti hesabının 2820 sayılı Kanun hükümleri gereğince kabul edilmemesive hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider yapılması, Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerinistendiği şekliyle verilmemesi, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelikeylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için suçduyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
III- SONUÇ
Anavatan Partisinin 2011 yılı hesabının incelenmesisonucunda;
1- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen partihesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden, 2820 sayılı Kanun'a uygun olaraksunulmadığına ve kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
2- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
11.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M.Emin KUZ