ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2013/69(Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/76
Karar Günü:17.12.2014
R.G.Tarih-Sayı:20.1.2015-29242
I-MALİ DENETİMİN KONUSU
BüyükAnadolu Diriliş Hareketi Partisi 2012 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II-İLK İNCELEME
AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, AlpaslanALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, ErdalTERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ’un katılımlarıyla 11.2.2014gününde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle Parti sorumluları hakkındasuç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı hususu görüşülmüştür.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesinin üçüncüfıkrasında “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olankesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındada “siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabınMerkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağını vebirleştirileceğini ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
Büyük Anadolu Diriliş Hareketi Partisi, Genel Merkez kesin hesapcetvelini 23.7.2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş, dolayısıyla 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesindeki “…Haziran ayı sonunakadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınavermek zorundadırlar.” amir hükmüne uymamıştır.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde: “74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve 15 milyon liradan30 milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.” denilmektedir.
2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket edenparti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının19.2.2013 gün ve C.02.0.CBS.0.01.02.04/218 sayılı yazılarına ekli listede BüyükAnadolu Diriliş Hareketi Partisinin sadece genel merkez olarak örgütlendiğibelirtilmiş, Parti tarafından ise yıl içerisinde Genel Merkeze ait her hangibir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek, Genel Merkeze ait 2012yılı kesin hesabının boş olarak gönderildiği tespit edilmiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve birsiyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre,parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliğiadına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Bu itibarla Büyük Anadolu Diriliş Hareketi Partisinin2012 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
1- Genel Merkeze ait kesin hesap cetvelinin sunulmasındandolayı işin esasının incelenmesine,
2- Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiğisürede verilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
3- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
III-ESASIN İNCELENMESİ
Büyük Anadolu DirilişHareketi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2012 yılı kesin hesapçizelgeleri ve Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
1- Partitarafından Anayasa Mahkemesi Başkanlığına verilen yazıda, Büyük Anadolu DirilişHareketi Partisinin Genel Merkez ve il örgütlerinin 2013 yılına ait herhangibir gelir ve giderinin olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile Parti Genel Merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı örnekleri ile Partinin2013 yılında edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeler gönderilmemiştir.
2820 sayılı Kanun’un 74.maddesinde, “Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.
Siyasi partilerin genelbaşkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile partimerkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarınınonaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgiiçin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere,ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüzmilyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü haklarındeğerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”,
111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde ise Siyasi partilerin “74 üncü madde hükümlerineaykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapisve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.”,
hükümleri yer almıştır.
Hiçbirgelir ve gideri olmadığı gerekçesiyle Genel Merkez ve il örgülerine ait kesinhesap cetvellerini ve aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri 100TL’yi aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleriile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri göndermeyen Partiyetkilileri hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin (b) fıkrasınaistinaden gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulması gerekir.
2-Parti Genel Merkezi ve il örgütlerine ait hiçbir gelir ve giderin olmadığıbelirtilmiştir.
Siyasipartilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il ve ilçe başkanlıklarınaait binaların ya kendi mülkü veya kira olması gerekir. Şayet partiyetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyor ise (Genel merkez,il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesidüzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Partiyetkililerinin sundukları kesin hesapta, Genel Merkez ve il örgütlerine ilişkinher hangi bir gelir ve gider belirtilmemiştir. Parti Genel Merkezi ve ilörgütleri faaliyette olduğuna göre, bu teşkilatlara ait en azından yönetimgiderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) olması gerekir.Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gideroluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un 69.maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adınayapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.
Mahkemeyehesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasınaistinaden gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulması gerekir.
Diğertaraftan gelir ve gideri olmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belgeibraz edilmeyen Parti Genel Merkez ve il örgütlerine ait kesin hesabınındenetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2012 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına karar vermek gerekmiştir.
III- SONUÇ
BüyükAnadolu Diriliş Hareketi Partisinin 2012 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- Genel merkez ve ilörgütlerine ait 2012 yılı kesin hesabının, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile Parti Merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı örnekleri ve Partinin 2012 yılındaedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleriyle edinim tarihlerini veşekillerini gösteren listenin gönderilmemesi nedeniyle 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 74. maddesi ve aynı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
2- Mahkemeye hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,
3- Gelirve gideri olmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyenParti Genel Merkez ve il örgütlerine ait kesin hesapların denetimigerçekleştirilemediğinden, Partinin 2012 yılı hesabının 2820 sayılı Kanunuyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
17.12.2014gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN