ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2012/38 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/120
Karar Günü:25.9.2013
R.GTarih-Sayı:14.12.2013-28851
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Büyük Anavatan Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK VE ESAS İNCELEME
Büyük Anavatan Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2010 yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyete sunulan ilk ve esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Partinin2010 yılı kesin hesabının incelenmesine ilişkin olarak 20.2.2013 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında;
'Büyük Anavatan Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda; 2010 yılı itibariyle genel merkez ile birlikte 3 ildeteşkilatlanan Partinin, 2010 yılı kesin hesabını Anayasa Mahkemesine 29.6.2012tarihinde verdiği ve sadece herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığına ilişkinbir yazı gönderdiği tespit edilmiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun; 8. maddesinde,siyasi partilerin Ankara'da genel merkezinin bulunacağı; 60. maddesinde, siyasipartilerin tutmak zorunda oldukları defterler sayılarak, bu defterlerinteşkilatın bağlı bulunduğu seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenip tasdikedileceği; 61. maddesinde, siyasi partilerin elde edebilecekleri gelirlersıralanarak, siyasi partilerin gelirlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı; 69.maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı; 74. maddesinde,siyasi partilerin kesin hesaplarını Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine vermesinin zorunlu olduğu; 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendinde, siyasi partilerin 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği; 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürütecekleri bir genelmerkezi ile teşkilatlandıkları il, ilçe ve belde başkanlıklarının bulunmasıgerekir. Partinin faaliyetlerinde kullanacağı bu yerler partilerin kendilerineait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde faaliyetgösterilir ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış geliri ve karşılığının da kira gideri olarak kaydedilmesigerekir. Böylece, söz konusu bedellerin parti tüzelkişiliği adına hesaplaradâhil edilmesi sağlanmış olacaktır.
Ayrıca, kurulmuş olan partilerin genel merkez ile il,ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini yapacağı açıktır.
2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddesinde yer alan, birsiyasi partinin bütün gelirlerinin ve giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı yönündeki hükme göre, parti yetkililerinin genelyönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerinin partiye bağışgeliri olarak, karşılığının da genel yönetim gideri olarak kaydedilerek partitüzelkişiliği adına hesaplara dâhil edilmesi gerekir.
Diğer taraftan; Partinin, 30.6.2011 tarihine kadarAnayasa Mahkemesine vermek zorunda olduğu 2010 yılı kesin hesabını, 29.6.2012tarihinde vermek suretiyle 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi ile getirilenkurala uymadığı görülmektedir. Bu itibarla, aynı Kanun'un 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, parti sorumluları hakkında yasal işlemyapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu nedenle;
1- Partinin 2010 yılı kesin hesabını, 2820 sayılıKanun'un 74. maddesinde öngörülen sürede Anayasa Mahkemesine vermeyen partisorumluları hakkında, aynı Kanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca yasal işlem yapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,
2- Partiye, 2010 yılı kesin hesabını yapılan buaçıklamalara uygun olarak sunmaması nedenlerini açıklaması ve 2820 sayılı Kanun'auygun olarak düzenlenecek kesin hesap cetvelleri ile merkez karar ve yönetimkurulu kararını Anayasa Mahkemesine sunması için bu kararın tebliğindenitibaren 30 gün süre verilmesine,
3- Bu süre içerisinde söz konusu belgelerin gönderilmemesidurumunda; hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasıve hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olarak değerlendirilerek, 2820 sayılı Kanun'un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağının Partiyebildirilmesine,'
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
Parti yetkililerinin bu karara ilişkin açıklamalarınıiçeren 25.6.2013 günlü cevap yazısında, Partinin hiçbir faaliyet, üye kaydı veçalışmasının bulunmadığı ve 2010 yılına ilişkin olarak herhangi bir gelir vegider kaydının da olmadığı belirtilmiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasi partifaaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet edentutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarak kaydedilmelidir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
16.11.2009 tarihinde kurulmuş olan ve 2010 yılıitibariyle Genel Merkez ile birlikte 3 ilde teşkilatlanmış olan Partinin, GenelMerkez ve il örgütlerinin 2010 yılında herhangi bir gelir ve giderininbulunmaması hayatın olağan akışına uygun değildir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde de siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak, karşılığını da genel yönetim gideri olarak kaydetmek suretiyleparti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
2820 sayılı Kanun'un 73. maddesinde, ''Parti merkezive bağlı ilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyenNisan ayı sonuna kadar, bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösterenkesin hesaplarını hazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve partimerkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanır ve birleştirilir. '';
74. maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler. '
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.';
75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi, kesin hesaplaraait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar... Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.';
111.maddesinin birinci fıkrasında da, 'Siyasi partilerin;. '
c) 75 inci madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgilerivermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası,
'verilir.'
hükümlerine yer verilmiştir.
Siyasi partilerin parti merkezi ve iller teşkilatıtarafından hazırlanan yıllık kesin hesapları, merkez karar ve yönetimkurullarınca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir. Siyasi partilerin,karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlıilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birerörneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine verme yükümlülüğübulunmaktadır.
Anayasa Mahkemesi, siyasi parti kesin hesaplarınındenetimini, partilerin merkez karar ve yönetim kurullarınca incelenerek kararabağlanıp birleştirilmiş kesin hesaplar üzerinden yapmaktadır. Bu nedenle,siyasi parti kesin hesaplarının denetiminin yapılabilmesi için, parti merkez veil örgütlerinin kesin hesaplarının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarakhazırlanması ve bu kesin hesapların parti merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanması ve birleştirilmesi gerekir.
Parti, Genel Merkez ve il örgütlerinin 2010 yılı kesinhesabının 2820 sayılı Kanun çerçevesinde denetiminin yapılmasını sağlayacakdüzeyde bilgi ve belge ibraz etmemiştir. Bu hâliyle Partinin 2010 yılı kesinhesabının incelenip denetlenmesi mümkün değildir. Bu nedenle, Parti hesabının 2820sayılı Kanun hükümleri gereğince kabul edilmemesi ve hesap verilebilir şekildekayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gideryapılması, Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncagerekli işlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerektiğisonucuna varılmıştır.
III- SONUÇ
Büyük Anavatan Partisinin 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen Parti genelmerkezi ve 3 il örgütünün hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden,Partinin 2010 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sunulmadığına vekabul edilmesinin mümkün olmadığına,
2- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN