ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2012/39 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/121
Karar Günü:25.9.2013
R.GTarih-Sayı:14.12.2013-28851
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Büyük Anavatan Partisinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK VE ESAS İNCELEME
Büyük Anavatan Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği2011 yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyete sunulan ilk ve esas incelemeraporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Partinin2011 yılı kesin hesabının incelenmesine ilişkin olarak 20.2.2013 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında;
'Büyük Anavatan Partisinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda; 2011 yılı itibariyle genel merkez ile birlikte 3 ildeteşkilatlanan Partinin, herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığına ilişkinbir yazı gönderdiği tespit edilmiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun; 8. maddesinde,siyasi partilerin Ankara'da genel merkezinin bulunacağı; 60. maddesinde, siyasipartilerin tutmak zorunda oldukları defterler sayılarak, bu defterlerinteşkilatın bağlı bulunduğu seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenip tasdikedileceği; 61. maddesinde, siyasi partilerin elde edebilecekleri gelirlersıralanarak, siyasi partilerin gelirlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı; 69.maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde de siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı hüküm altınaalınmıştır.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürütecekleri bir genelmerkezi ile teşkilatlandıkları il, ilçe ve belde başkanlıklarının bulunmasıgerekir. Partinin faaliyetlerinde kullanacağı bu yerler partilerin kendilerineait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde faaliyetgösterilir ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış geliri ve karşılığının da kira gideri olarak kaydedilmesigerekir. Böylece, söz konusu bedellerin parti tüzelkişiliği adına hesaplaradâhil edilmesi sağlanmış olacaktır.
Diğer taraftan, kurulmuş olan partilerin genel merkez ileil, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su,elektrik, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genel yönetim giderlerini yapacağı açıktır.
2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddesinde yer alan, birsiyasi partinin bütün gelirlerinin ve giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı yönündeki hükme göre, parti yetkililerinin genelyönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerinin partiye bağışgeliri olarak, karşılığının da genel yönetim gideri olarak kaydedilerek partitüzelkişiliği adına hesaplara dâhil edilmesi gerekir.
Sonuç olarak;
1- Büyük Anavatan Partisine, 2011 yılı kesin hesabınıyapılan bu açıklamalara uygun olarak sunmaması nedenlerini açıklaması ve 2820sayılı Kanun'a uygun olarak düzenlenecek kesin hesap cetvelleri ile merkezkarar ve yönetim kurulu kararını Anayasa Mahkemesine sunması için bu kararıntebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
2- Bu süre içerisinde söz konusu belgeleringönderilmemesi durumunda; hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması ve hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak değerlendirilerek, 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağınınPartiye bildirilmesine,'
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
Parti yetkililerinin bu karara ilişkin açıklamalarınıiçeren 25.6.2013 günlü cevap yazısında, Partinin hiçbir faaliyet, üye kaydı veçalışmasının bulunmadığı ve 2011 yılına ilişkin olarak herhangi bir gelir vegider kaydının da olmadığı belirtilmiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarakkaydedilmelidir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
16.11.2009 tarihinde kurulmuş olan ve 2011 yılıitibariyle Genel Merkez ile birlikte 3 ilde teşkilatlanmış olan Partinin, GenelMerkez ve il örgütlerinin 2011 yılında herhangi bir gelir ve giderininbulunmaması hayatın olağan akışına uygun değildir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde de siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak, karşılığını da genel yönetim gideri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
2820 sayılı Kanun'un 73. maddesinde, ''Parti merkezive bağlı ilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyenNisan ayı sonuna kadar, bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösterenkesin hesaplarını hazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve partimerkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanır ve birleştirilir. '';
74. maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler. '
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınavermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.';
75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi, kesin hesaplaraait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar... Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.';
111.maddesinin birinci fıkrasında da, 'Siyasi partilerin;'
c) 75 inci madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgilerivermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası,'verilir.'
hükümlerine yer verilmiştir.
Siyasi partilerin parti merkezi ve iller teşkilatıtarafından hazırlanan yıllık kesin hesapları, merkez karar ve yönetimkurullarınca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir. Siyasi partilerin,karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlıilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birerörneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine verme yükümlülüğübulunmaktadır.
Anayasa Mahkemesi, siyasi parti kesin hesaplarınındenetimini, partilerin merkez karar ve yönetim kurullarınca incelenerek kararabağlanıp birleştirilmiş kesin hesaplar üzerinden yapmaktadır. Bu nedenle,siyasi parti kesin hesaplarının denetiminin yapılabilmesi için, parti merkez veil örgütlerinin kesin hesaplarının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarakhazırlanması ve bu kesin hesapların parti merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanması ve birleştirilmesi gerekir.
Parti, Genel Merkez ve il örgütlerinin 2011 yılı kesinhesabının 2820 sayılı Kanun çerçevesinde denetiminin yapılmasını sağlayacakdüzeyde bilgi ve belge ibraz etmemiştir. Bu hâliyle Partinin 2011 yılı kesinhesabının incelenip denetlenmesi mümkün değildir. Bu nedenle, Parti hesabının2820 sayılı Kanun hükümleri gereğince kabul edilmemesi ve hesap verilebilirşekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir vegider yapılması, Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekliişlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerektiğisonucuna varılmıştır.
III- SONUÇ
Büyük Anavatan Partisinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen Parti genelmerkezi ve 3 il örgütünün hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden,Partinin 2011 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sunulmadığına vekabul edilmesinin mümkün olmadığına,
2- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN