ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:2011/27 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
KararSayısı:2014/18
KararGünü:11.2.2014
R.G.Tarih-Sayı:09.04.2014-28967
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Çağdaş Türkiye Partisi 2010 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Alparslan ALTAN, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, Serdar ÖZGÜLDÜR,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN,Muammer TOPAL ve Zühtü ARSLAN’ın katılımlarıyla 24.5.2012 gününde yapılan ilkinceleme toplantısında;
1- İşin esasının incelenmesine,
2- Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri göndermesi içinpartiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
3- Partinin 2010 yılı kesin hesabının, SayıştayBaşkanlığınca yazı ile istenilmesine rağmen 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 74. maddesinde belirtildiği şekilde eksiksiz olarak verilmemesi,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler sayılacağından, partisorumluları hakkında aynı Kanun’un 111. maddesinin (c) bendi uyarınca yasalişlem yapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASINİNCELENMESİ
Çağdaş Türkiye Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği2010 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- Çağdaş TürkiyePartisi 2010 yılına ilişkin olarak Partinin her hangi bir gelir ve gideriolmadığına dair Genel Başkan imzalı bir yazı sunmuştur.
2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinde, “Siyasipartilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi,siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunudenetler.
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.”
111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise siyasipartilerin “74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumlularıhakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuzmilyon liraya kadar hafif para cezası verilir.”
hükümleri yeralmıştır.
Çağdaş TürkiyePartisinin 2010 yılı kesin hesap cetvellerini Anayasa Mahkemesi Başkanlığınavermemesi, 2820 sayılı Kanun’un 74. madde hükümlerine aykırılıkoluşturmaktadır. Buna göre, Çağdaş Türkiye Partisi 2010 yılı kesin hesabınınParti Genel Başkanı tarafından Haziran ayı sonuna kadar Anayasa MahkemesiBaşkanlığına sunulması gerektiği yönündeki 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesiylegetirilen kurala uyulmamıştır.
Bu nedenle, 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerineaykırı hareket eden Parti sorumluları hakkında yasal işlem yapılabilmesi içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
2 - Kesin hesapların Tüzük’e uygun şekilde kabuledildiğine dair imzalı karar sunulmamıştır.
2820 sayılı Kanun’un;
“Merkez karar, yönetim ve icra organları” başlıklı16. maddesi, “Siyasi partilerin merkez karar, yönetim ve icra organlarıparti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongreceseçilecek merkez organlarının her birinin üye sayısı 15’ten az olamaz.”
73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi, “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” vedördüncü fıkrası, “Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.”
74. maddesi, “Siyasi partilerin mali denetimi AnayasaMahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ilegelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler.
Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.”
111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, Siyasipartilerin “74 üncü madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumlularıhakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuzmilyon liraya kadar hafif para cezası verilir.”
şeklinde düzenlenmiştir.
Parti Tüzüğü’nün 19. maddesinde, Partinin gelir giderhesabını kabul veya reddetmek Büyük Kurultayın görev ve yetkileri olaraksayılmış; 23. maddesinde, Parti Meclisinin 60 üyeden oluşacağı; 24. maddesinde,yıllık bütçe, bilanço ve kesin hesabı inceleyip kabul etmenin Parti Meclisiningörev ve yetkisinde olduğu; 25. maddesinde, Merkez Yönetim Kurulunun GenelSekreter ve Genel Saymanla birlikte Parti Meclisinden seçilen 16 kişidenoluşacağı; 26. maddesinde ise Büyük Kurultaya sunulacak çalışma raporu, kesinhesap ve bütçe önerilerini hazırlayarak Parti Meclisine sunmanın Merkez YönetimKurulunun görev ve yetkisi olduğu belirtilmiştir.
2820 sayılı Kanun’un 73. maddesinde, kesin hesaplarıkarara bağlamanın merkez karar ve yönetim kurulunca olacağı belirtilmesinekarşın, Kanun’da merkez karar ve yönetim kurulunun ne şekilde oluşacağına dairbir düzenleme yapılmamış, aksine organların oluşumu parti tüzüğünebırakılmıştır. Parti Tüzüğü’nde ise organların oluşum ve görevleribelirtilmiştir.
Kesin hesabı onaylamanın Tüzük’te öngörülen şekildeyapılması ve yeterli imzanın olması gerekir. Kesin hesabın Tüzük’te istenenşekilde onaylandığına dair imzalı karar bulunmamaktadır.
Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Tüzük’e uygun kararın olmaması hesabın tam olarak2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir. BöyleceÇağdaş Türkiye Partisi 2010 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafındanHaziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiğiyönündeki anılan maddeyle getirilen kurala uyulmamıştır.
Kesin hesapların incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’euygun alınmış bir kabul kararı olmadığından 2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.
3- Çağdaş Türkiye Partisi Genel Merkez, il ve ilçeteşkilatlarının gelir ve giderinin olmadığı belirtilmiştir.
Partinin Genel Merkez ile birlikte 5 ilde teşkilatıbulunmaktadır. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, ilve ilçe başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veya kira olması gerekir.Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyor ise(Genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) bu takdirdekira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarakkaydedilmesi gerekir.
Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesapta;Genel Merkez ile Ankara, Elazığ, İstanbul, Malatya ve Karabük olmak üzere 5 ilteşkilatına ilişkin her hangi bir gelir ve gider belirtilmemiştir. Parti GenelMerkezi ve il örgütleri faaliyette olduğuna göre, bu yerlerin en azındanyönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) olmasıgerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gideroluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un 69.maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adınayapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.
Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan dolayı PartiGenel Merkezi ile 5 il örgütünün kesin hesabının denetimigerçekleştirilememiştir. Bu nedenle, Partinin 2010 yılı hesabının 2820 sayılı Kanunuyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına karar verilmesi ve 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
IV- SONUÇ
Çağdaş Türkiye Partisi 2010 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2010yılı kesin hesabını 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesindeöngörülen sürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumluları hakkında aynıKanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
2- Genel Merkez kesin hesabının incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’euygun alınmış kararın olmaması nedeniyle 2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
3- Mahkemeye hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
4- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen Parti GenelMerkezi ile 5 il örgütünün kesin hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden,Partinin 2010 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesininmümkün olmadığına,
11.2.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ