ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/63 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/5
Karar Günü:11.2.2014
R.G.Tarih-Sayı:28.02.2014-28927
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Çağdaş Türkiye Partisi 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK VE ESAS İNCELEME
Çağdaş Türkiye Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2009 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturanbelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Raportör Zekeriya AYDINtarafından hazırlanan ilk ve esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- Çağdaş TürkiyePartisinin 2009 yılına ait Genel Merkez, il ve ilçe teşkilatlarının her hangibir gelir ve gideri olmadığına dair Genel Başkan Metin BOZKURT imzalı 20.9.2010gün ve 175 sayılı yazı Anayasa Mahkemesi Başkanlığına 28.9.2010 gün ve 3631-203sayı ile verilmiştir.
2820 sayılıKanun’un 74. maddesinde, “Siyasi partilerin mali denetimi AnayasaMahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ilegelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler.
Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”,
111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise Siyasi partilerin “74 üncümadde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı ayakadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif paracezası verilir.”
hükümleri yeralmıştır.
Çağdaş TürkiyePartisi 2009 yılı kesin hesap cetvelinin Anayasa Mahkemesi Başkanlığına28.9.2010 gün ve 3631- 203 sayı ile verilmesi 2820 sayılı Kanun’un 74. maddehükümlerine aykırılık oluşturmaktadır. Buna göre, Çağdaş Türkiye Partisi 2009yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafından Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiği yönündeki 2820 sayılıKanun’un 74. maddesi ile getirilen kurala uyulmamıştır.
Bu nedenle,2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden Partisorumluları hakkında yasal işlem yapılabilmesi için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
2 - Kesin hesapların Parti Tüzüğü’ne uygun şekilde kabuledildiğine dair imzalı karar sunulmamıştır.
2820 sayılıKanun’un;
“Merkezkarar, yönetim ve icra organları” başlıklı 16. maddesi, “Siyasipartilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilenisim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongrece seçilecek merkez organlarının herbirinin üye sayısı 15’ten az olamaz.”,
73.maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi, “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar ve yönetimkurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” ve dördüncüfıkrası, “Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.”,
74.maddesi, “Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.
Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesapile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”,
111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, siyasi partilerin “74 üncü maddehükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadarhafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasıverilir.”,
şeklindedüzenlenmiştir.
Parti Tüzüğü’nün 19. maddesinde, Partinin gelir giderhesabını kabul veya reddetmek Büyük Kurultayın görev ve yetkileri olaraksayılmış; 23. maddesinde, Parti Meclisinin 60 üyeden oluşacağı; 24. maddesinde,yıllık bütçe, bilanço ve kesin hesabı inceleyip kabul etmenin Parti Meclisiningörev ve yetkisinde olduğu; 25. maddesinde, Merkez Yönetim Kurulunun GenelSekreter ve Genel Saymanla birlikte Parti Meclisinden seçilen 16 kişidenoluşacağı; 26. maddesinde ise Büyük Kurultaya sunulacak çalışma raporu, kesinhesap ve bütçe önerilerini hazırlayarak Parti Meclisine sunmanın Merkez YönetimKurulunun görev ve yetkisi olduğu belirtilmiştir.
2820 sayılıKanun’un 73. maddesinde, kesin hesapları karara bağlamanın merkez karar veyönetim kurulunca olacağı belirtilmesine karşın, Kanun’da merkez karar veyönetim kurulunun ne şekilde oluşacağına dair bir düzenleme yapılmamış, aksineorganların oluşumu parti tüzüğüne bırakılmıştır. Parti Tüzüğü’nde iseorganların oluşum ve görevleri belirtilmiştir.
Kesinhesabı onaylamanın Tüzük’te öngörülen şekilde yapılması ve yeterli imzanınolması gerekir. Kesin hesabın Tüzük’te istenen şekilde onaylandığına dairimzalı karar bulunmamaktadır.
Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Tüzük’e uygun kararın olmaması hesabın tam olarak2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir. BöyleceÇağdaş Türkiye Partisi 2009 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafındanHaziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiğiyönündeki anılan madde ile getirilen kurala uyulmamıştır.
Kesinhesapların incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun alınmış bir kabulkararı olmadığından 2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.
3- Çağdaş Türkiye Partisi Genel Merkez, il ve ilçeteşkilatlarının gelir ve giderinin olmadığı belirtilmiştir.
Partinin Genel Merkez ile birlikte 5 il ve 10 ilçedeteşkilatı bulunmaktadır. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veya kiraolması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyettebulunuluyor ise (Genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğubinalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiyebağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesapta;Genel Merkez ile Ankara, Elazığ, İstanbul, Malatya ve Karabük olmak üzere 5 ilve 10 ilçe teşkilatına ilişkin her hangi bir gelir ve gider belirtilmemiştir.Parti Genel Merkezi ve il örgütleri faaliyette olduğuna göre, bu yerlerin enazından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.)olması gerekir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir vegider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un69. maddesindeki bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzelkişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adınayapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.
Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
4- Partiden 2009 yılına ilişkin gelir ve giderbelgelerinin kaydedildiği defterler 27.7.2012 gün veC.0.10.YİM.0.107.02/594/1990 sayılı yazı ile istendiği halde sunulmamıştır.Defterler sunulmadığından dolayı yok kabul edilmiştir.
2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve gidenevrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteritutmak zorundadırlar.”, beşinci fıkrasında, “Parti adına elde edilengelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığıilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir.”, altıncıfıkrasında, “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret olduklarıteşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir vetasdik edilir.” denilmiş, aynı Kanunun 113. maddesinde de, “Bu Kanunun60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan bir yıla,bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üçyıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” hükmü getirilmiştir. Gelirve giderlerin işlendiği defterler ibraz edilmediğinden Parti sorumlularıhakkında gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.
III- SONUÇ
Çağdaş Türkiye Partisi 2009 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin2009 yılı kesin hesabını 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanun’un 74. maddesindeöngörülen sürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumluları hakkında aynıKanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
2- GenelMerkez kesin hesabının incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun alınmışkararın olmaması nedeniyle 2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
3- Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt vebelge düzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gideroluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
4- Genel Merkez teşkilatına ait gelir ve giderbelgelerinin kaydedildiği defterlerin verilmemesi nedeniyle 2820 sayılıKanun’un 60. ve 113. maddelerine göre yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
5- Gelir ve gideri olmadığı beyan edilerek herhangi birbilgi ve belge ibraz edilmeyen Parti Genel Merkezi ile 5 il örgütünün kesinhesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2009 yılı hesabının 2820sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
11.2.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ