ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2009/56 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2014/4
Karar Günü:11.2.2014
R.G.Tarih-Sayı:28.02.2014-28927
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Çağdaş Türkiye Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II- İLK VE ESAS İNCELEME
Çağdaş Türkiye Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2008 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturanbelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Raportör Zekeriya AYDINtarafından hazırlanan ilk ve esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1- Çağdaş TürkiyePartisi Genel Başkanı Metin Bozkurt imzalı 27.7.2009 gün ve 164-165-166-167sayılı yazılara ek olarak gönderilen kesin hesap ve ekleri Anayasa MahkemesiBaşkanlığına 31.07.2009 gün ve 1074-1078-1080-1081 sayı ile verilmiştir.
2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde, “Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler.
Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”,
111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise Siyasi partilerin “74 üncümadde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı ayakadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif paracezası verilir.”
hükümleri yeralmıştır.
Çağdaş TürkiyePartisi 2008 yılı kesin hesap cetvelinin Anayasa Mahkemesi Başkanlığına31.07.2009 gün ve 1074 - 1078 - 1080 - 1081 sayı ile verilmesi 2820 sayılıKanun’un 74. madde hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır. Buna göre ÇağdaşTürkiye Partisi 2008 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafındanHaziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiğiyönündeki 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi ile getirilen kurala uyulmamıştır.
Bu nedenle,2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden Partisorumluları hakkında yasal işlem yapılabilmesi için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
2- Kesin hesapların Tüzüğe uygun şekilde kabul edildiğinedair imzalı karar sunulmamıştır.
2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun;
“Merkezkarar, yönetim ve icra organları” başlıklı 16. maddesi, “Siyasipartilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilenisim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongrece seçilecek merkez organlarının herbirinin üye sayısı 15’ten az olamaz.”
73.maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesi, “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.” vedördüncü fıkrası, “Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.”
74.maddesi, “Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.
Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.”
111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, Siyasi partilerin “74 üncü maddehükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadarhafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasıverilir.”
şeklindedüzenlenmiştir.
Parti Tüzüğü’nün 19. maddesinde, Partinin gelir giderhesabını kabul veya reddetmek Büyük Kurultayın görev ve yetkileri olaraksayılmış, 23. maddesinde Parti Meclisinin 60 üyeden oluşacağı, 24. maddesindeyıllık bütçe, bilanço ve kesin hesabı inceleyip kabul etmenin Parti Meclisiningörev ve yetkisinde olduğu, 25. maddesinde Merkez Yönetim Kurulu’nun GenelSekreter ve Genel Saymanla birlikte Parti Meclisinden seçilen 16 kişidenoluşacağı, 26. maddesinde ise Büyük Kurultay’a sunulacak çalışma raporu, kesinhesap ve bütçe önerilerini hazırlayarak Parti Meclisi’ne sunmanın MerkezYönetim Kurulu’nun görev ve yetkisi olduğu belirtilmiştir.
2820 sayılıKanun’un 73. maddesinde, kesin hesapları karara bağlamanın Merkez Karar veYönetim Kurulunca olacağı belirtilmesine karşın, Kanun’da Merkez Karar veYönetim Kurulunun ne şekilde oluşacağına dair bir düzenleme yapılmamış, aksineorganların oluşumu Parti Tüzüğüne bırakılmıştır. Parti Tüzüğü’nde organlarınoluşum ve görevleri belirtilmiştir.
Kesinhesabı onaylamanın Tüzük’de öngörülen şekilde yapılması ve yeterli imzanınolması gerekir. Kesin hesabın Tüzük’de istenen şekilde onaylandığına dairimzalı karar bulunmamaktadır.
Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Tüzük’e uygun kararın olmaması hesabın tam olarak2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir. BöyleceÇağdaş Türkiye Partisi 2008 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafındanHaziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiğiyönündeki anılan madde ile getirilen kurala uyulmamıştır.
Kesinhesapların incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun alınmış bir kabulkararı olmadığından Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.
3- Çağdaş Türkiye Partisi Genel Merkez, il ve ilçeteşkilatlarının gelir ve giderinin olmadığı belirtilmiştir.
Partinin Genel Merkez ile birlikte 7 il ve 10 ilçedeteşkilatı bulunmaktadır. Siyasi Partilerin faaliyetlerini yürüttükleri GenelMerkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların ya kendi mülkü veya kiraolması gerekir. Şayet Parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyettebulunuluyor ise (Genel Merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğubinalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın Partiyebağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Parti yetkililerinin sundukları birleşik kesin hesapta;Genel Merkez ile Ankara, Elazığ, Gaziantep, İstanbul, Malatya, Mardin veKarabük olmak üzere 7 il ve 10 ilçe teşkilatına ilişkin her hangi bir gelir vegider belirtilmemiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kayıtları ile Partiyetkililerinin gönderdiği belgelere göre 7 il ve 10 ilçe teşkilatının 2008yılında faal olduğu görülmektedir. Parti Genel Merkezi ve il örgütlerifaaliyette olduğuna göre, bu yerlerin en azından yönetim giderlerinin (kira,su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetim giderlerininhesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunugöstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesindeki bir siyasipartinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adına eldeedileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adına yapılacağı hükmüneaykırı davranılmıştır.
Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinaden gerekliişlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.
4- Partiden 2008 yılına ilişkin gelir ve giderbelgelerinin kaydedildiği defterler 27.7.2012 gün veC.01.0.YİM.0.107.02/591/1985 sayılı yazı ile istendiği halde sunulmamıştır.Defterler sunulmadığından dolayı yok kabul edilmiştir.
2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve gidenevrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteritutmak zorundadırlar.”, beşinci fıkrasında, “Parti adına elde edilengelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığıilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir.”, altıncıfıkrasında, “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaretoldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafındanmühürlenir ve tasdik edilir.” denilmiş, aynı Kanunun 113. maddesinde de, “BuKanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydanbir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” hükmügetirilmiştir. Gelir ve giderlerin işlendiği defterler ibraz edilmediğinden Partisorumluları hakkında gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
III- SONUÇ
Çağdaş Türkiye Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2008 yılı kesin hesabını 2820 sayılı Kanun’un74. maddesinde öngörülen sürede Anayasa Mahkemesine vermeyen Parti sorumlularıhakkında aynı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
2- Genel Merkez kesinhesabının incelenip onaylandığına ilişkin Tüzük’e uygun alınmış kararınolmaması nedeniyle Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasalişlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
3- Mahkemeye hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
4- Genel Merkezteşkilatına ait gelir ve gider belgelerinin kaydedildiği defterlerinverilmemesi nedeniyle 2820 sayılı Kanun’un 60. ve 113. maddelerine göre gerekliyasal işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
5- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen Parti GenelMerkezi ile 7 il örgütünün kesin hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden,Partinin 2008 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesininmümkün olmadığına,
11.2.2014 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN
Üye
M. Emin KUZ