Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2013/49, K.2016/31 Sayılı Karar - 14/07/2016

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2013/49 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2016/31

Karar Tarihi:14.7.2016

R.G.Tarih-Sayı:8.9.2016-29825

I- MALİ DENETİMİNKONUSU

Engelsiz TürkiyePartisi 2012 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Haşim KILIÇ, Serruh KALELİ, AlparslanALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. Emin KUZ’un katılımlarıyla11.2.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suçduyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındada “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabınMerkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceğive birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağıhükme bağlanmıştır.

 3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 19.2.2013 tarihve C.02.0.CBS.0.01.02.04/218 sayılı yazılarına ekli listede Engelsiz TürkiyePartisinin genel merkez dışında 6 il ve bağlı ilçede örgütlendiğibelirtilmesine rağmen, Parti tarafından genel merkez kesin hesabının boş olarakgönderildiği, il ve bağlı ilçe örgütlerine ilişkin kesin hesapların isegönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

 6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği;70. maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre,parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliğiadına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

9. Bu itibarla, Engelsiz Türkiye Partinin 2012 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkezeait kesin hesap cetvellerinin sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

III- ESASINİNCELENMESİ

10. Engelsiz Türkiye Partisinin 2012 yılıkesin hesabına ilişkin Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulaninceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

11. Engelsiz Türkiye Partisinin 2012 yılı kesin hesabınınboş olarak gönderildiği, il ve bağlı ilçe örgütlerine ait kesin hesapların isegönderilmediği tespit edilmiştir.

12.2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinde, “Siyasipartilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi,siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunudenetler.Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.”111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde ise Siyasi partilerin “74 üncü madde hükümlerineaykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapisve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.”

hükümleri yer almıştır.

13. Genel Merkez ve ilörgülerine ait kesin hesap cetvellerini göndermeyen Parti yetkilileri hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin (b) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerinyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

14. Ayrıca siyasipartilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il ve ilçe başkanlıklarınaait binaların ya kendi mülkü veya kira olması gerekir. Şayet partiyetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyor ise (Genel merkez,il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesidüzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

15. Partiyetkililerinin sundukları kesin hesapta, Genel Merkez ve il örgütlerine ilişkinherhangi bir gelir ve gider belirtilmemiştir. Parti Genel Merkezi ve il örgütlerifaaliyette olduğuna göre, bu teşkilatlara ait en azından yönetim giderlerinin(kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) olması gerekir. Yönetimgiderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuşolduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesindeki birsiyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adınaelde edileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliğinin adına yapılacağı hükmüneaykırı davranılmıştır.

16. Mahkemeye hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasınaistinaden gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulması gerekir.

17. Diğer taraftan,herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen Parti Genel Merkez ve il örgütlerineait kesin hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2012 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına kararvermek gerekmiştir.

IV- SONUÇ

Engelsiz TürkiyePartisinin 2012 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

1- Genel merkeze ait kesin hesabın boş olarakgönderilmesi, il örgütlerine ait kesin hesapların ise gönderilmemesi nedeniyle2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesi ve aynı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

2- Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıtve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gideroluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,

3- Herhangi bir bilgive belge ibraz edilmeyen Parti Genel Merkez ve il örgütlerine ait kesinhesapların denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2012 yılı hesabının2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,

14.7.2016 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.