Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2017/36, K.2018/29 Sayılı Karar - 04/01/2018

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2017/36 (Siyasi Parti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2018/29

Karar Tarihi:4.1.2018

R.G.Tarih - Sayısı:22.3.2018-30368

I. MALİ DENETİMİNKONUSU

İşçi DemokrasisiPartisi 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. İşçi Demokrasisi Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturanbelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan ilkinceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. İşçi Demokrasisi Partisi göndermiş olduğu2015 yılı Genel Merkez kesin hesabına göre yıl içerisinde 1.000 TL gelir eldeetmiş, 1.000 TL ise gider gerçekleştirmiştir.

3. Siyasi partiler, genel merkez, il ve ilçebaşkanlıklarının faaliyetlerini yürüttükleri taşınmazların maliki olabileceğigibi kiracısı da olabilir. Şayet parti yetkililerine ait taşınmazlarda siyasifaaliyette bulunuluyor ise (genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

4. Parti yetkililerinin sundukları kesinhesapta, Genel Merkeze ait çok düşük miktarda gelir ve gider gerçekleştiğibelirtilmiştir. Parti Genel Merkezi faaliyette olduğuna göre, bu teşkilata aiten azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.)olması gerekir. Partinin gider olarak göstermiş olduğu tutarla siyasifaaliyetlerini karşılaması mümkün değildir. Yönetim giderlerinin hesaplardagörülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Budurumda, 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesindeki bir siyasi Partinin bütüngelirlerinin o siyasi Partinin tüzel kişiliğinin adına elde edileceği ile aynıKanun’un 70. maddesindeki bir siyasi Partinin bütün giderlerinin o siyasiPartinin tüzel kişiliğinin adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

5. Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıtve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gideroluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.

6. Ayrıca Parti, Genel Merkez kesin hesapcetvelini 28.6.2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş, dolayısıyla 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesindeki “…Haziran ayı sonunakadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’navermek zorundadırlar.” amir hükmüne uymamıştır.

7. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde: “74 üncü madde hükümlerineaykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapisve onbeş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.”denilmektedir.

8. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesihükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

9. Diğer taraftan, ibraz ettiği gelir vegider ile siyasi parti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti GenelMerkez hesabının ve herhangi bir bilgi ve belge sunulmayan il örgütlerine aitkesin hesabın denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2015 yılı hesabının2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına karar vermekgerekmiştir.

Serruh KALELİ hesabın kabul edilmemesi ve 2820sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması yönünden bu görüşekatılmamıştır.

III. SONUÇ

İşçi DemokrasisiPartisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

1. Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerinistendiği sürede verilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına OYBİRLİĞİYLE,

2. Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıtve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gideroluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına, Serruh KALELİ’nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

3. Parti Genel Merkez ve il örgütlerine ait kesin hesaplarındenetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2015 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına, Serruh KALELİ’nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

4.1.2018 tarihindekarar verildi.

KARŞIOY

İnceleme konusu İşçi Demokrasisi Partisinin 2015 kesinhesap yılı mali denetimi sırasında Partinin herhangi bir il ve ilçede örgütününbulunmadığı belirlendiğinden sadece Genel Merkezinin kesin hesap incelemesiyapılmıştır.

Genel Merkezinin birleşik kesin hesapları 6216 sayılıYasa’nın 55. maddesi ikinci fıkrası ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 52.maddesinin birinci fıkrası gereği incelenmek üzere Sayıştay Başkanlığınagönderilmektedir.

Sayıştay uzman denetçileri tarafından tarafımıza sunulanraporda ilgili partinin 2015 yılı kesin hesabı incelenmesi sonucunda Partininhesaplarının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’na uygun olduğu belirtilmiştir.

Mahkememiz, çoğunluk görüşü ise Partinin ibra ettiğigelir ve gider miktarına atıfta bulunarak bu miktarların siyasi faaliyetlerinkarşılanmasına imkan vermeyeceği şeklindeki yorumu ile Yasa’ca uygun görülenhesap denetim sonucunun 2820 sayılı Kanun’a uygun olmadığı kanaatineulaşmıştır.

Siyasi parti mali denetim görevi Anayasa Mahkemesine,Anayasa’nın 69. maddesi ve 2820 sayılı Yasa kapsamında gelir ve giderlerininKanun’a uygunluğunun TESPİTİ yönünden verilmiştir.

Kendisinden bu konuda uzman yardımı alınan Sayıştaydenetçilerinin uygunluk tespitine rağmen, gelir ve giderin azlığını esas alanve soyut ölçü birimi niteliğindeki “az”lık kavramı ile bu dosyaya ilişkinkararımız gerekçesindeki gibi bu rakamlarla siyasi faaliyet yapılamazdolayısıyla Kanun’a uygun değildir yargısına ulaşmak mali denetimin buaşamasında verilen görevin niteliği ile uyuştuğu söylenemeyecektir.

Nitekim, İçtüzüğümüzün 51. maddesinin üçüncü fıkrasındaSayıştayca yapılacak inceleme; kendilerine gönderilen hesapların 2820 sayılıKanun’un 73. ve 74. maddelerine uygun düzenlenip düzenlenmediği ve devirrakamlarının doğru olup olmadığı ile sınırlı bir denetimdir.

Nitekim, hatırlanacak olursa 2820 sayılı Yasa’nın,

73. maddesinde: “Siyasi partilerin, bağlı ilçeleri dekapsamak üzere iller teşkilatı ayrı ayrı gelir tahminlerini ve gidermiktarlarını gösteren bir yıllık bütçe hazırlarlar ve ilgili takvim yılındanönceki Ekim ayı sonuna kadar genel merkeze gönderirler. Bu bütçeler ile aynısüre içinde hazırlanacak genel merkez bütçesi en geç ilgili takvim yılındanönceki Aralık ayı sonuna kadar parti merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenir ve karara bağlanır.

Siyasi partilerin hesapları bilanço esasına göredüzenlenir.

Parti merkezi ve bağlı ilçeleri de kapsamak üzere illerteşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar, bir evvelki yıla aituygulama sonuçlarını gösteren kesin hesaplarını hazırlarlar. İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.

Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.” denmektedir.

74. maddesinde ise: “Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler.” ifadesi yeralmaktadır.

Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.

Hüküm altına alınmış Anayasa Mahkemesinin, denetim hakkıpartinin geliri ve giderlerinin kanuna uygunluğu ile sınırlı olup gelir vegiderinin azlığı veya çokluğu ile ilgili olmadığı anlaşılmaktadır.

Mahkememiz bu kararda denetlenen Partinin gösterilenrakamlarla siyasi faaliyet yapamayacağı, yapmaya yetmeyeceğine ilişkin (nemiktarının yeteceğine ilişkin bir ölçüde bulunamayacağı cihetle) bir gerekçeile gelir ve gideri, bankadan devreden hesabın bir yerindelik yorumu ileKanun’a uygun olmadığı kanaatine varmıştır.

Yukarıda açıklanan yasal nedenler ile Yasa’nın aradığıuygunluğun varlığının Sayıştay denetçilerince de tespitine rağmen mahkemeçoğunluğunca ortaya konulan gelir ve giderin siyasi faaliyeti karşılamayayetmeyeceği şeklindeki soyut gerekçeye dayalı gelir ve gider hesabının Yasa’yauygun olmadığı ve bu nedenle Parti hakkında suç duyurusunda bulunma yönündekikarara katılınmamıştır.

Üye

 Serruh KALELİ