Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2015/71, K.2019/17 Sayılı Karar - 16/10/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2015/71 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2019/17

Karar Tarihi:16/10/2019

R.G.Tarih -Sayısı:6/12/2019-30970

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Milliyetçi Türkiye Partisinin 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26/5/2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Milliyetçi Türkiye Partisi, Genel Merkeze ait KesinHesap Cetveli’ni 7/8/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındaki “…Haziran ayı sonunakadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’navermek zorundadırlar” amir hükmüne uymamıştır.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde 74’üncü madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceğiöngörülmektedir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden Parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasiparti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Milliyetçi TürkiyePartisinin teşkilatlanmış olduğu üç ile ait 2014 yılı kesin hesabınıgöndermediği tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre Parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini Partiyebağış geliri olarak kaydetmek suretiyle Parti tüzel kişiliği adına hesaplaradâhil etmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

12. Bu itibarla Milliyetçi Türkiye Partisinin 2014 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulması dolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren otuz günsüre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolarak nitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. Milliyetçi Türkiye Partisinin, Anayasa Mahkemesineverdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıKanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelere göre Parti 2014 yılında 3 TL gelir elde etmiş ve aynı miktarda gidergerçekleştirmiştir.

15. Parti yetkililerinin sundukları kesin hesapta, GenelMerkez teşkilatına ilişkin çok düşük miktarda gelir ve gider gerçekleştiğibelirtilmiştir. Parti Genel Merkezi faaliyette olduğuna göre bu teşkilata aiten azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.)olması gerekir. Partinin gider olarak göstermiş olduğu tutarla siyasifaaliyetlerini karşılaması mümkün değildir.

16. İbraz ettiği gelir ve gider ile siyasi partifaaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti Genel Merkezine ait kesin hesabındenetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2014 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına karar vermek gerekmiştir.

IV. SONUÇ

Milliyetçi Türkiye Partisinin 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

Siyasi faaliyetlerinin karşılanması mümkün olmayanmiktarda gelir ve gider ibraz edilen Parti Genel Merkez kesin hesabınındenetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2014 yılı hesabının 22/4/1983tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkünolmadığına 16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.