Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2012/64, K.2013/98 Sayılı Karar - 11/06/2013

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2012/64 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/98

Karar Günü:11.6.2013

R.G.Tarih-Sayı:17.07.2013-28710

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Milliyetçi ve Muhafazakar Partinin 2011 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

II- İLK VE ESAS İNCELEME

Milliyetçi ve Muhafazakar Partinin, Anayasa Mahkemesineverdiği 2011 yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan incelemesonuçlarını içeren ve Raportör Selim ERDEM tarafından heyete sunulan ilk veesas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, partinin2011 yılı kesin hesabının incelenmesine ilişkin olarak 20.2.2013 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında;

'Milliyetçi ve Muhafazakar Partinin 2011 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda; 2011 yılı itibariyle genel merkez ile birlikte 72 ildeteşkilatlanan Partinin, 2011 yılı kesin hesabını Anayasa Mahkemesine 5.7.2012tarihinde verdiği ve sadece genel merkeze ilişkin cetvelleri gönderdiği, 72 ilörgütünün ise herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığını bildirdiği tespitedilmiştir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun; 60. maddesinde,siyasi partilerin tutmak zorunda oldukları defterler sayılarak, bu defterlerinteşkilatın bağlı bulunduğu seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenip tasdikedileceği; 61. maddesinde, siyasi partilerin elde edebilecekleri gelirlersıralanarak, siyasi partilerin gelirlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı; 69.maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı; 74. maddesinde,siyasi partilerin kesin hesaplarını Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine vermesinin zorunlu olduğu; 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendinde, siyasi partilerin 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyon liradanotuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği; 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen veistenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadarhapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceğihüküm altına alınmıştır.

Siyasi partilerin teşkilatlandıkları il, ilçe vebeldelerde faaliyetlerini yürütecekleri başkanlıklarının bulunması gerekir.Parti teşkilatlarının faaliyetlerinde kullanacakları bu yerler partilerinkendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet,parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerdefaaliyet gösterilir ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet edentutarın partiye bağış geliri ve karşılığının da kira gideri olarak kaydedilmesigerekir. Böylece, söz konusu bedellerin parti tüzelkişiliği adına hesaplaradâhil edilmesi sağlanmış olacaktır.

Ayrıca, partilerin il, ilçe ve belde başkanlıklarınınhayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye, tutulacakdefterlerin satın alınması vb. bir takım genel yönetim giderlerini yapacağıaçıktır.

2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddesinde yer alan, birsiyasi partinin bütün gelirlerinin ve giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı yönündeki hükme göre, parti yetkililerinin genelyönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerinin partiye bağışgeliri olarak, karşılığının da genel yönetim gideri olarak kaydedilerek partitüzelkişiliği adına hesaplara dâhil edilmesi gerekir.

Partiye, 2011 yılı itibariyle teşkilatlandığı ve gelir vegiderleri bulunmadığı beyan edilen 72 il örgütünün, yapılan bu açıklamalarauygun olarak düzenlenecek kesin hesap cetvelleri ile merkez karar ve yönetimkurulu kararını göndermesi için süre verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Diğertaraftan; Partinin, 30.6.2012 tarihine kadar Anayasa Mahkemesine vermek zorundaolduğu 2011 yılı kesin hesabını, 5.7.2012 tarihinde vermek suretiyle 2820sayılı Kanun'un 74. maddesi ile getirilen kurala uymadığı görülmektedir. Buitibarla, aynı Kanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca,parti sorumluları hakkında yasal işlem yapılabilmesi için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu nedenle;

1-Partinin 2011 yılı kesin hesabını, 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesindeöngörülen sürede Anayasa Mahkemesine vermeyen parti sorumluları hakkında, aynıKanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlemyapılabilmesi için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

2- Partiye, 2011 yılı kesin hesabını yapılan açıklamalarauygun olarak sunmaması nedenlerini açıklaması ve 2820 sayılı Kanun'a uygunolarak düzenlenecek kesin hesap cetvelleri ile merkez karar ve yönetim kurulukararını Anayasa Mahkemesine sunması için bu kararın tebliğinden itibaren 30gün süre verilmesine,

3- Bu süre içerisinde söz konusu belgeleringönderilmemesi durumunda; hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması ve hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak değerlendirilerek, 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağınınPartiye bildirilmesine,'

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

Parti yetkililerinin bu karara ilişkin açıklamalarınıiçeren 24.4.2013 günlü, 1624 sayılı cevap yazısında, Parti il ve ilçeteşkilatlarında kongre yapılmadığı, sadece Kurucular Kurulu bulunduğu,teşkilatların hiçbirinde satın alınmış veya kiralık parti binası bulunmadığı veçalışma yapılmadığı, bu nedenle herhangi bir gelir ve giderin yapılmadığıbelirtilmiştir.

Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutar partiye bağış geliri ve karşılığı da kira gideri olarakkaydedilmelidir.

Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

2.3.2010 tarihinde kurulmuş olan ve 2011 yılı itibariylegenel merkez ile birlikte 72 ilde teşkilatlanmış olan partinin, il örgütlerinin2011 yılında herhangi bir gelir ve giderinin bulunmaması hayatın olağan akışınauygun değildir.

2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 69. maddesinde,bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinde de siyasi partilerin giderlerinin amaçlarınaaykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre,parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak, karşılığını da genel yönetim gideriolarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesigerekir.

Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

2820 sayılı Kanun'un;

73. maddesinde, ''Parti merkezi ve bağlı ilçeleri dekapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar,bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösteren kesin hesaplarınıhazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olankesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanırve birleştirilir'',

74. maddesinde, 'Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler'

Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.',

75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi, kesin hesaplaraait bilgilerin belgelendirilmesini siyasi partilerden her zaman isteyebilir.Anayasa Mahkemesi denetimini evrak üzerinde yapar... Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.',

111.maddesinin birinci fıkrasında da, 'Siyasi partilerin;'

c) 75 inci madde gereğince yapılan inceleme vearaştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgilerivermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası,

'verilir.',

hükümlerine yer verilmiştir.

Siyasi partilerin parti merkezi ve iller teşkilatıtarafından hazırlanan yıllık kesin hesapları, merkez karar ve yönetimkurullarınca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir. Siyasi partilerin,karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlıilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birerörneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine verme yükümlülüğübulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesi, siyasi parti kesin hesaplarınındenetimini, partilerin merkez karar ve yönetim kurullarınca incelenerek kararabağlanıp birleştirilmiş kesin hesaplar üzerinden yapmaktadır. Bu nedenle,siyasi parti kesin hesaplarının denetiminin yapılabilmesi için, parti merkez veil örgütlerinin kesin hesaplarının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarakhazırlanması ve bu kesin hesapların parti merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanması ve birleştirilmesi gerekir.

Parti, il örgütlerinin 2011 yılı kesin hesabının 2820sayılı Kanun çerçevesinde denetiminin yapılmasını sağlayacak düzeyde bilgi vebelge ibraz etmemiştir. Bu haliyle Partinin 2011 yılı kesin hesabının incelenipdenetlenmesi mümkün değildir. Bu nedenle, Parti hesabının 2820 sayılı Kanunhükümleri gereğince kabul edilmemesi ve hesap verilebilir şekilde kayıt vebelge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması,Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, incelemeve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 75.ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerinyapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucunavarılmıştır.

III- SONUÇ

Milliyetçi ve Muhafazakar Partinin 2011 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1- Gelir ve gideriolmadığı beyan edilerek herhangi bir bilgi ve belge ibraz edilmeyen partinin 72il örgütünün hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden, partinin 2011 yılıbirleştirilmiş kesin hesabının 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sunulmadığınave kabul edilmesinin mümkün olmadığına,

2- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

11.6.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy