Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2013/11, K.2016/42 Sayılı Karar - 22/12/2016

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2013/11 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2016/42

Karar Tarihi:22.12.2016

R.G.Tarih-Sayısı:17.1.2017-29951

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Milliyetçi ve Muhafazakâr Parti 2012 yılıkesin hesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarıncaHaşim KILIÇ, Serruh KALELİ, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU,Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, Zühtü ARSLAN ve M. EminKUZ’un katılımlarıyla 11.2.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındada “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi Parti’nin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabınMerkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı vebirleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 19.2.2013 tarihlive C.02.0.CBS.0.01.02.04/218 sayılı yazılarına ekli listede Milliyetçi veMuhafazakâr Parti’nin Genel Merkez dışında 73 il ve bağlı ilçede örgütlendiğibelirtilmesine rağmen, 2012 yılı içerisinde bu örgütlere ait her hangi birgelir ve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek, 2012 yılı kesin hesaplarınıngönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

5. Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edileceği;70. maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre,parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliğiadına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

9. Bu itibarla, Milliyetçi ve Muhafazakâr Partinin 2012yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkezeait kesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine;

- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine,

- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

10. Milliyetçi ve Muhafazakâr Parti’nin 2012 yılı kesinhesabına ilişkin Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

11. Milliyetçi ve Muhafazakâr Parti göndermiş olduğu 2012yılı Genel Merkez kesin hesabına göre yıl içerisinde 79,17 TL gelir elde etmiş,70,5 TL ise gider gerçekleştirmiştir. Parti Genel Merkez gelir gider defterleriile il ve bağlı ilçe örgütlerine ait kesin hesapları ise göndermemiştir.

12. Siyasi partilerin faaliyetleriniyürüttükleri genel merkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların ya kendimülkü veya kira olması gerekir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasifaaliyette bulunuluyor ise (Genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

13. Parti yetkililerinin sundukları kesinhesapta, Genel Merkez ve il örgütlerine ilişkin çok düşük miktarda gelir vegider gerçekleştiği belirtilmiştir. Parti Genel Merkezi ve il örgütlerifaaliyette olduğuna göre, bu teşkilatlara ait en azından yönetim giderlerinin(kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.) olması gerekir. Partinin giderolarak göstermiş olduğu tutarla siyasi faaliyetlerini karşılaması mümkündeğildir. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gideroluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un 69.maddesindeki bir siyasi Partinin bütün gelirlerinin o siyasi Partinin tüzelkişiliğinin adına elde edileceği ile aynı Kanun’un 70. maddesindeki bir siyasiParti’nin bütün giderlerinin o siyasi Parti’nin tüzel kişiliğinin adınayapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

14. Mahkemeye hesap verilebilir şekildekayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gideroluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin (c) fıkrasına istinaden gerekli işlemlerinyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

15. Diğer taraftan, ibraz ettiği gelir vegider ile siyasi parti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti GenelMerkez hesabının ve herhangi bir bilgi ve belge sunulmayan il örgütlerine aitkesin hesabın, denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2012 yılı hesabının2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına karar vermekgerekmiştir.

IV-SONUÇ

Milliyetçi ve Muhafazakâr Partinin 2012yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

1- Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

2- Siyasi faaliyetlerinin karşılanmasımümkün olmayan miktarda gelir ve gider ibraz edilen Parti Genel Merkezinin veherhangi bir bilgi ve belge sunulmayan il örgütlerine ait kesin hesapların,denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2012 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,

22.12.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.