Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2019/69, K.2019/45 Sayılı Karar - 04/12/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2019/69 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2019/45

Karar Tarihi:4/12/2019

R.G.Tarih-Sayısı:12/2/2020-31037

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin 2018 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2018 yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılaninceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulanilk inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde İller teşkilatından gönderilenler veparti merkezine ait olan kesinhesapların, merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesininikinci fıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek ilörgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesinhesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı,birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Kanun’un “Merkez karar, yönetim ve icra organları”başlıklı 16. maddesinin birinci fıkrası “Siyasi partilerin merkez karar,yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıdakurulur. Büyük Kongrece seçilecek merkez organlarının herbirinin üye sayısı15’den az olamaz.” şeklinde düzenlenmiştir.

4. Kanun’un 73. maddesinde kesin hesapları kararabağlamanın merkez karar ve yönetim kurulunca olacağı belirtilmesine karşın,Kanun’da merkez karar ve yönetim kurulunun ne şekilde oluşacağına dair birdüzenleme yapılmamış, aksine organların oluşumu parti tüzüğüne bırakılmıştır.Parti Tüzüğü’nde de organların oluşumu belirtilmiştir.

5. Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisi Tüzüğü’nün (PartiTüzüğü)13. maddesinde, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun Büyük Kurultaytarafından seçilen 20 asıl üye ve Genel Başkandan oluştuğu, toplantı yetersayısının salt çoğunluk olduğu, kararların ise toplantıya katılanların saltçoğunluğu ile alınacağı belirtilmiştir.

6. Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisi tarafından AnayasaMahkemesine 2/7/2019 tarihinde sunulan kesin hesap dosyası ekinde yer alanMerkez Karar ve Yönetim Kurulu kararında, Kanun’un 73. maddesi gereğince ilörgütlerince gönderilen kesin hesaplar ile genel merkez kesin hesabının kararabağlandığı belirtilmiş ve 15/1/2019 tarihli karar üç üye tarafından imzalanmıştır.

7. Parti Tüzüğü’nün 13. maddesi uyarınca ilgili kararınen az yedi kişi ile alınması gerekirken üç kişi ile alınmış olması, kesinhesapların incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkin PartiTüzüğü’ne uygun kararın bulunmadığını ve dolayısıyla hesabın Kanun’un 74.maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir.

8. Öte yandan Parti, Genel Merkez kesin hesap cetvelini2/7/2019 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla Kanun’un 74.maddesindeki “…Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi içinYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar.” amir hükmüne deuymamıştır.

9. Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendinde siyasi partilerin 74. madde hükümlerine aykırı hareket edensorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyonliradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği öngörülmektedir.

10. Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket edenParti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (b)bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

11. Parti göndermiş olduğu 2018 yılı Genel Merkez kesinhesabına göre yıl içinde 741,96 TL gelir elde etmiş ve aynı miktarda gidergerçekleştirmiştir. Ayrıca Parti, teşkilatlandığı iki il örgütüne ait kesinhesabı sunmamıştır.

12. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların kendi mülkü veya kira olmasıgerekmektedir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyettebulunuluyor ise (genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğubinalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiyebağış olarak kaydedilmesi gerekir.

13. Parti yetkililerinin sundukları kesin hesapta, GenelMerkeze ait çok düşük miktarda gelir ve gider gerçekleştiği belirtilmiş;teşkilat kurulmuş olan iki il örgütüne ilişkin herhangi bir gelir ve gider degösterilmemiştir. Parti Genel Merkezi ve il örgütleri faaliyette olduğuna görebu teşkilatlara ait en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik,telefon, kırtasiye vb.) bulunması gerekir. Partinin gider olarak göstermişolduğu tutarla siyasi faaliyetlerini karşılaması mümkün değildir.

14. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda Kanun’un 69.maddesinde yer alan bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinintüzel kişiliği adına elde edileceği ve 70. maddesinde bulunan bir siyasipartinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına yapılacağıhükümlerine aykırı davranılmıştır.

15. Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

16. Diğer taraftan ibraz ettiği gelir ve gider ile siyasiparti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti Genel Merkez hesabının veherhangi bir gelir ve gider bildirilmeyen il örgütlerine ait kesin hesabındenetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2018 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesi mümkün değildir.

III. SONUÇ

Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin 2018 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

A.Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen sürede verilmemesi nedeniyle Partisorumluları hakkında 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 111. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlemyapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

B. GenelMerkez kesin hesabının incelenip onaylandığına ilişkin Parti Tüzüğü’ne uygunalınmış kararın bulunmaması nedeniyle 2820 sayılı Kanun’un 74. ve 111. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

C. Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,

Ç. Parti GenelMerkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2018 yılıhesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,

4/12/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.