Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2015/20, K.2018/10 Sayılı Karar - 04/01/2018

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2015/20 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2018/10

Karar Tarihi:4.1.2018

R.G. Tarih – Sayı:15.3.2018 –30361

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Türkiye Müdafaa-i Hukuk Partisi 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26.5.2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında;

2. Türkiye Müdafaa-i Hukuk Partisi 2014 yılı kesinhesabının ilk incelemesi sonucunda;

- Dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bunlarınkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

3. Türkiye Müdafaa-i Hukuk Partisinin, AnayasaMahkemesine verdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve SayıştayBaşkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyetesunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

4. Türkiye Müdafaa-i Hukuk Partisi göndermiş olduğu 2014yılı Genel Merkez kesin hesabına göre yıl içerisinde 366,00 TL gelir eldeetmiş, 366,00 TL de gider gerçekleştirmiştir.

5. Siyasi partiler, genel merkez, il ve ilçebaşkanlıklarının faaliyetlerini yürüttükleri taşınmazların maliki olabileceğigibi kiracısı da olabilir. Şayet parti yetkililerine ait taşınmazlarda siyasifaaliyette bulunuluyor ise (genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyettebulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarınpartiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

6. Parti yetkililerinin sundukları kesin hesapta, GenelMerkez teşkilatına ilişkin çok düşük miktarda gelir ve gider gerçekleştiğibelirtilmiştir. Parti Genel Merkezi faaliyette olduğuna göre, bu teşkilata aiten azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon, kırtasiye vb.)olması gerekir. Partinin gider olarak göstermiş olduğu tutarla siyasifaaliyetlerini karşılaması mümkün değildir. Yönetim giderlerinin hesaplardagörülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Budurumda, 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesindeki bir siyasi partinin bütüngelirlerinin o siyasi Partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği ile aynıKanun’un 70. maddesindeki bir siyasi Partinin bütün giderlerinin o siyasiPartinin tüzel kişiliği adına yapılacağı hükmüne aykırı davranılmıştır.

7. Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılıKanun’un 111. maddesinin (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

8. Diğer taraftan, ibraz ettiği gelir ve gider ile siyasiparti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti Genel Merkezine ait kesinhesabın denetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2014 yılı hesabının 2820sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına karar vermekgerekmiştir.

Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır.

IV. SONUÇ

Türkiye Müdafaa-i Hukuk Partisinin 2014 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

1. Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması ile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun’un111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

2. Siyasi faaliyetlerinin karşılanması mümkün olmayanmiktarda gelir ve gider ibraz edilen Parti Genel Merkez kesin hesabınındenetimi gerçekleştirilemediğinden, Partinin 2014 yılı hesabının 2820 sayılıKanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,

Serruh KALELİ’nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

4.1.2018 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY

İnceleme konusu Türkiye Müdafaa-i Hukuk Partisinin 2014kesin hesap yılı mali denetimi sırasında Partinin herhangi bir il ve ilçedeörgütünün bulunmadığı belirlendiğinden sadece Genel Merkezinin kesin hesapincelemesi yapılmıştır.

Genel Merkezinin birleşik kesin hesapları 6216 sayılı Yasa’nın55. maddesi ikinci fıkrası ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 52. maddesininbirinci fıkrası gereği incelenmek üzere Sayıştay Başkanlığına gönderilmektedir.

Sayıştay uzman denetçileri tarafından tarafımıza sunulanraporda ilgili partinin 2014 yılı kesin hesabı incelenmesi sonucunda Partininhesaplarının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’na uygun olduğu belirtilmiştir.

Mahkememiz, çoğunluk görüşü ise Partinin ibra ettiği gelirve gider miktarına atıfta bulunarak bu miktarların siyasi faaliyetlerinkarşılanmasına imkan vermeyeceği şeklindeki yorumu ile yasaca uygun görülenhesap denetim sonucunun 2820 sayılı Kanun’a uygun olmadığı kanaatineulaşmıştır.

Siyasi parti mali denetim görevi Anayasa Mahkemesine,Anayasa’nın 69. maddesi ve 2820 sayılı Yasa kapsamında gelir ve giderlerinin Kanun’auygunluğunun TESPİTİ yönünden verilmiştir.

Kendisinden bu konuda uzman yardımı alınan Sayıştaydenetçilerinin uygunluk tespitine rağmen, gelir ve giderin azlığını esas alanve soyut ölçü birimi niteliğindeki “az”lık kavramı ile bu dosyaya ilişkinkararımız gerekçesindeki gibi bu rakamlarla siyasi faaliyet yapılamazdolayısıyla Kanun’a uygun değildir yargısına ulaşmak mali denetimin bu aşamasındaverilen görevin niteliği ile uyuştuğu söylenemeyecektir.

Nitekim, İçtüzüğümüzün 51. maddesinin üçüncü fıkrasındaSayıştayca yapılacak inceleme; kendilerine gönderilen hesapların 2820 sayılı Kanun’un73. ve 74. maddelerine uygun düzenlenip düzenlenmediği ve devir rakamlarınındoğru olup olmadığı ile sınırlı bir denetimdir.

Nitekim, hatırlanacak olursa 2820 sayılı Yasa’nın,

73. maddesinde: “Siyasi partilerin, bağlı ilçeleri dekapsamak üzere iller teşkilatı ayrı ayrı gelir tahminlerini ve gider miktarlarınıgösteren bir yıllık bütçe hazırlarlar ve ilgili takvim yılından önceki Ekim ayısonuna kadar genel merkeze gönderirler. Bu bütçeler ile aynı süre içindehazırlanacak genel merkez bütçesi en geç ilgili takvim yılından önceki Aralıkayı sonuna kadar parti merkez karar ve yönetim kurulunca incelenir ve kararabağlanır.

 Siyasi partilerin hesapları bilanço esasına göredüzenlenir.

Parti Merkezi ve bağlı ilçeleri de kapsamak üzere illerteşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayı sonuna kadar, bir evvelki yıla aituygulama sonuçlarını gösteren kesin hesaplarını hazırlarlar. İllerteşkilatından gönderilenler ve Parti Merkezine ait olan kesin hesaplar, MerkezKarar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.

Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gidercetvelleri ile kesin hesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerinde gösterilir.” denmektedir.

74. maddesinde ise: “Siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Mahkemesince yapılır. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin maledinimleri ile gelir ve giderlerinin Kanuni uygunluğunu denetler.” ifadesi yeralmaktadır.

Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziranayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.

Hüküm altına alınmış Anayasa Mahkemesinin, denetim hakkıpartinin geliri ve giderlerinin kanuna uygunluğu ile sınırlı olup gelir vegiderinin azlığı veya çokluğu ile ilgili olmadığı anlaşılmaktadır.

Mahkememiz bu kararda denetlenen partinin gösterilenrakamlarla siyasi faaliyet yapamayacağı, yapmaya yetmeyeceğine ilişkin (nemiktarının yeteceğine ilişkin bir ölçüde bulunamayacağı cihetle) bir gerekçeile gelir ve gideri, bankadan devreden hesabın bir yerindelik yorumu ile Kanun’auygun olmadığı kanaatine varmıştır.

Yukarıda açıklanan yasal nedenler ile Yasa’nın aradığıuygunluğun varlığının Sayıştay denetçilerince de tespitine rağmen mahkemeçoğunluğunca ortaya konulan gelir ve giderin siyasi faaliyeti karşılamayayetmeyeceği şeklindeki soyut gerekçeye dayalı gelir ve gider hesabının yasayauygun olmadığı ve bu nedenle Parti hakkında suç duyurusunda bulunma yönündekikarara katılınmamıştır.

Üye

 Serruh KALELİ