Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1983/5 , K.1983/5 Sayılı Karar - 09/11/1983

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1983/5 (PartiKapatma)

Karar Sayısı:1983/5

Karar Günü:9.11.1983

R.G.Tarih-Sayı:21.10.1984-18552

DavayıAçan : Cumhuriyet Başsavcılığı

Davalı: Yeni Düzen Partisi

DavanınKonusu : Tüzüğündeki Kurucular Kurulunun arttırılmasına ilişkin hüküm,Kurucular Kurulunun teşkilinde gösterdiği faaliyet ve programında kadın haklarıkomisyonları ve yardım sandıkları kurulmasına yer vermesi 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 8., geçici 4. ve 5., 91. ve dolayısıyla 90. maddelerineaykırı bulunduğundan aynı Kanunun 101. maddesinin (a) ve (b) bendleri gereğinceYeni Düzen Partisinin kapatılmasına karar verilmesi istenmiştir.

I-İddianame :

CumhuriyetBaşsavcılığının, "Yeni Düzen Partisi"nin kapatılması istemini içerengünsüz, SP-9-5 sayılı iddianamesi, özetle, şöyledir :

Kuruluşbildirisini 1.7.1983 tarihinde İçişleri Bakanlığına vermek suretiyle tüzelkişilik kazanan, kendisinden önce 20.6.1983 tarihinde kurulmuş Yeni DoğuşPartisinin kullandığı (YDP) rumuzlarını kullanan (Yeni Düzen Partisi)nin kurucuüyelerini tamamlamakta gösterdiği faaliyeti ile tüzük ve programının SiyasiPartiler Kanunu'nun aşağıda açıklanacak hükümlerine aykırı bulunduğusaptanmıştır.

Sözüedilen 2820 sayılı Kanunun (90) ıncı maddesinde (Siyasi Partilerin tüzük,program ve faaliyetlerinin Anayasa ve Siyasi Partiler Kanunu hükümlerine aykırıolamayacağı) ifade edildiğinden, tespit olunan kanuna aykırılıklar nedeni ilebu davanın açılması gerekmiştir.

A)Kurucu Üyelerin Tamamlanması Eylemi :

Kuruluşbildirisini 1.7.1983 günü İçişleri Bakanlığına veren ve tüze1 kişilik kazananYeni Düzen Partisi'nin kurucu üyeleri bildirgede de belirtildiği üzere (30)kişiden ibarettir.

Kurucuüyelerden Ziya Güven 7.7.1983 tarihinde kurucu üyelikten istifaen ayrılmış,Vahap Esendağ, Şükrü Arsan, Jale Atlıhan, Süreyya Çetinbinici, Ayhan Dürrüoğlu,Yurtsev Özlü, Turhan Şencan, Hatice Yıldız ve İsmail Yıldız'ın da kurucu üyeolmaları Milli Güvenlik Konseyince 20 Temmuz 1983 gün ve 95 sayılı kararlauygun bulunmamıştır.

Diğerüyeler İçişleri Bakanlığına 26.7.1983 tarihinde verdikleri 24.7.1983 tarihlilistede onyedi kurucu üye ile merkez organlarında görev verilenleri bildirmiş,listenin altındaki not kısmına da Karip Uçar, Rahmi Şengül, Hamdi Tepe, ErolBekler isimleri yazılmıştır.

İçişleriBakanlığının durumun tavzih edilmesini isteyen yazısına bu kez, Yeni DüzenPartisi 4.8.1983 tarihli cevabında, "Veto gören 9 kurucu üyemiz sayısınadenk yeni kurucu üyeyi bildirmemiz talep edilmektedir.... Bakanlıklarınasunulmuş bulunan kurucu üyelerimiz arasından değerlendirme sonucu 9 kişininkimlikleri tekraren açıklanmıştır." denilerek, Selahattin Baltacı, OrhanTürkoğlu, Selahattin Mertler, Karip Uçar, Ali Şahin, Hakkı Atlıhan, YaşarTüter, Mehmet Kayımer ve Tuncer Önderer'in adları bildirilmiştir.

CumhuriyetBaşsavcılığımızın "İçişleri Bakanlığına 26.7.1983 tarihinde verilenbildirgede kurucu üyelerin imzaları olmadığı gibi bu bildirgenin alt tarafındaNot : denilerek dört kişinin adlarının yazılması nedeni anlaşılmamıştır"denilerek bu hususun açıklanması yolundaki isteğine verilen cevapta da"kurucularımızın dokuzu veto edilenlerin yerine tefrik edilmiş olupİçişleri Bakanlığına ayrıca bildirilmiştir. Evrakı tamam diğer kurucuüyelerimiz ise yeni kurucular olarak arz edilmiştir." denilmiş ve aynen"kuruluş bildirisi için imzalar" başlıklı ekindi Yaşar Tüter, OrhanŞentepe, Tuncer Önderer, Selahattin Mertler, Mehmet Morkılıç, Mehmet Kayımer,Hasip Olcay, Hakkı Atlıhan, Ali Şahin, İrfan Aysan, Selahattin Baltacı, Ali Taşve Karip Uçar'ın adları yazılarak altları da imzalatılmak suretiyle düzenlenenbelge gönderilmiştir.

Buarada kuruculardan olup ilk bildirgede adı bulunan Cengiz Sözkan'ın kurucuüyelikten istifa ettiğine dair 26.7.1983 tarihli dilekçesinin örneği İçişleriBakanlığının 3 Ağustos 1983 tarihli yazısı ile Başsavcılığımıza intikaletmiştir.

MilliGüvenlik Konseyi de, 12 Ağustos 1983 tarih ve 114 sayılı kararı ile ikincikurucu listede adı yazılı "Ali Şahin"in kurucu olmasını uygunbulmamıştır.

MilliGüvenlik Konseyinin hangi liste üzerinde ve kimler hakkında inceleme vedeğerlendirme yaptığı Milli Güvenlik Konseyi Genel Sekreterliğinden sorulmuş,alınan 17 Ağustos 1983 tarihli cevabi yazıya ekli listede adları yazılı(Selahattin Baltacı, Orhan Türkoğlu, Selahattin Mertler, Karip Uçar, Ali Şahin,Hakkı Atlıhan, Yaşar Tüter, Mehmet Kayımer ve Tuncer Önderer)in incelemeye vedeğerlendirmeye tabi tutulduğu bildirilmiştir.

Buduruna göre Yeni Düzen Partisi'nin 1.7.1983 tarihli bildirisinde adları yazılıotuz kurucu üyesinden biri istifa etmiş dokuzu da 20.7.1983 tarihli kararlaMilli Güvenlik Konseyince uygun bulunmamış ve bilahare bir kurucu üye dahaistifaen ayrılmış ve Partinin İçişleri Bakanlığına 4.8.1983 tarihli yazısı ilebildirdiği dokuz kurucu üyeden bir adedi de Milli Güvenlik Konseyince 12.8.1983tarihinde uygun bulunmamış ve böylece iki kurucu üyenin istifaen ayrılmışolduğu nazara alındığında, Yeni Düzen Partisi'nin Milli Güvenlik Konseyinininceleme ve değerlendirmesinden geçmiş yirmisekiz kurucu üyesi bulunduğuanlaşılmaktadır.

2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 8. maddesine göre Siyasi Partiler,nitelikleri belirtilen otuz kişi tarafından kurulurlar ve maddede yazılıbildiri ve belgelerin İçişleri Bakanlığına verilmesi ile tüzel kişilik kazanırlar.

Bildiridemaddede yazılı bilgilerden başka "Kurucuların adı, soyadı, doğum yeri vetarihi, meslek veya sanatlarıyla ikâmetgahlarının belirtilmesi ve bu bildirininbütün kurucular tarafından imzalanmış olması" şarttır.

YeniDüzen Partisi'nin 1.7.1983 tarihinde verdiği bildirgeye ekli listede yazılıkurucuları incelenerek değerlendiren Milli Güvenlik Konseyi dokuz kişiyi bugörevler için uygun bulmamıştır.

2820sayılı Kanunun geçici 4. maddesinin ikinci fıkrasında "...hakkında olumsuzkarar alınan kurucu yerine, diğer kurucular tarafından yenileriönerilebilir" denilmektedir.

Buhükmün açık ifadesine göre ikinci kez önerilebileceklerin adedi ancakhaklarında olumsuz karar alınanlar kadar olabilecektir. Başka bir anlatımla,siyasi parti ilk kuruluş bildirisinde beyan ettiği ve bildirdiği kurucu adedinibilahare çoğaltamayacaktır. İstifa edenlerin yerine kanunda yazılı prosedüreuygun olarak yenilerinin önerilebileceği de tabiidir.

Esasen2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun yapısı da kurucu üyelerin bilahareadetlerinin artırılmasına müsait değildir.

Siyasiparti kurucuları, ilk büyük kongrenin tabii üyeleridir. Parti kurucuları ilkbüyük kongreyi, partinin tüzel kişilik kazanmasından başlayarak iki yıl içindetoplamak zorundadırlar. Büyük kongre ilk toplantısını yapıncaya kadar, bukongrenin yetkilerini kurucular kurulu kullanır (md.14). Kanunun geçici 5.maddesinin (c) bendine göre, partilerin geçici il ve ilçe teşkilâtına aitzorunlu organları kurucular kurulu tarafından oluşturulacağı gibi Milletvekiliadayları da doğrudan kurucular kurulu üyelerinin en az üçte iki çoğunluğu tarafındantespit olunacaktır (Değişik geçici mad.6).

Özetlenenbu hükümler kurucuların siyasi partilerdeki etkinlik ve önemini göstermektedir.Bu nedenlerle kurucuların bilahare arttırılabileceği yolunda bir hükme kanundayer verilmediği gibi özellikle geçici 4. maddede açık ve seçik olarak ancak"olumsuz karar alınan kurucu yerine, diğer kurucular tarafından yenileriönerilebilir" hükmüne yer verilmiştir.

Buitibarla Yeni Düzen Partisi tüzüğünün (YDP'nin Kuruluş ve Yönetim Teşkilâtı)bölümünün son cümlesindeki "Kurucular Kurulu sayısını arttırmak kararıalabilir. Yeni üyeler ilgili mercilere üç gün içinde bildirilir." hükmü2820 sayılı Kanunun 8., 14., geçici 4. ve 5. maddelerine, dolayısıyla 90.maddesine aykırı bulunmaktadır.

EsasenYeni Düzen Partisi'nin Milli Güvenlik Konseyinin 20 Temmuz 1983 tarih ve 95sayılı kararından sonra yaptığı işlemler ve partinin en önemli faaliyeti olankurucular kurulunu teşkili de kanuna aykırı bulunmaktadır.

Yukarıdaaçıklandığı gibi parti 26 Temmuz 19833 tarihinde verdiği listeden sonra,İçişleri Bakanlığına dokuz yeni kurucu üye bildirdiğini beyan ettiği haldeBaşsavcılığımıza verdiği cevapta ise kurucu üye adetlerini arttırdıklarınıbildirerek onüç kişiye ait isim ve imza listesi tevdi edilmiştir.

Budurumda Yeni Düzen Partisi'nin yeni kurucularını belirlediğini kabule de olanakyoktur.

Yaptığıbu işlemler sonucu parti kurucu üye olarak kabul ettiği ve Başsavcılığımızabildirdiği "Orhan Şentepe, Mehmet Morkılıç, Hasip Olcay, İrfan Aysan veAli Taş"ı Milli Güvenlik Konseyinin 2820 sayılı Kanunun 4. maddesindekidenetiminden geçirmemiş bulunmaktadır.

Partinin"Kanuna Karşı Hile" teşkil edecek bu faaliyeti, daha önce açıklandığıüzere Siyasi Partiler Kanununun 8. ve özellikle geçici 4. maddesine vedolayısıyla 90. maddesine aykırı bulunmuştur.

B)Yan Kuruluşlar Yasağına Aykırı Davranış :

2820sayılı Siyasi Partiler Kanununun 91. maddesine göre Siyasî Partiler "Kadınkolu, Gençlik kolu ve benzeri şekilde ayrıcalık yaratan yan kuruluşlar meydanagetiremezler".

YeniDüzen Partisi'nin Programının, Türk Kadınları, bölümünün 2. maddesinde"her köyde ve her ilçede Kadın Hakları Komisyonları Teşkilini,yardımlaşmanızı, sesinizi duyurmanızı sağlayacağız. Bu komisyonlar ilseviyesinde de oluşacak, çaresiz ve sıkıntıdaki her üyesine el atarak onlarıferaha çıkaracaktır" denilmekte 3. maddesinde emeklilik fonu tesisedileceği ve 4. maddesinde de "mahalli kadın hakları komisyonlarına aityardım sandıkları çok çaresiz durumdaki hemcinslerine ve yavrularına yardımyapacaktır." denildikten sonra aynen "bunu Devletin de desteklemesitemin edilecektir" hükmüne yer verilmek suretiyle parti tarafındankurulacak kadın hakları komisyonunun ayrıca yardım sandıklarının olacağı,bunların Devletçe değil, parti tarafından kurulmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.

Programdakiyazış ve ifade biçimine göre Yeni Düzen Partisi köy, ilçe ve il seviyesinde(kadın hakları komisyonları) adı altında kuruluşlar kuracak ve ayrıca bukomisyonlara ait yardım sandıkları oluşturacak ve yardım sandıklarınıyapacakları yardımları Devletin desteklemesini temin edecektir.

YeniDüzen Partisi böylece, Siyasi Partiler Kanununun 91. maddesiyle kurulmasıyasaklamış kadın kollarını (kadın hakları komisyonu) adı altında kurmayıprogramında amaçlamış ve bu suretle aynı Kanunun 90. maddesine aykırıdavranmıştır.

Sonuç:

YeniDüzen Partisi'nin tüzüğündeki kurucular kurulunun arttırılmasına ilişkin hüküm,kurucular kurulunun teşkilinde gösterdiği faaliyet ve programında kadın haklarıkomisyonları ve yardım sandıkları kurulmasına yer vermesi 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 8., geçici 4, ve 5., 91. ve dolayısıyla 90. maddelerineaykırı bulunduğundan aynı Kanunun 101. maddesinin (a) ve (b) bentleri gereğinceYeni Düzen Partisinin kapatılmasına karar verilmesi arz ve talep olunur."

II-Davalı Parti savunmasında özetle;

Cumhurbaşkanınıneski siyasi partilerden ayrı, yepyeni siyasi partilerin kurulması gereğincedeğinen sözlerine yer verildikten, Yeni Düzen Partisinin kuruluş nedeninin busözlere bağlanmış olduğu vurgulandıktan Partinin kurulmasını takiben basında veyayın organlarında yer alan haberlerle parti yetkililerince yapılan açıklamalaryazıldıktan sonra, kuruculardan iki kişinin istifa etmesi konusuna değinilerek,istifa dilekçesinin partiye verilmediği ve aslında da istifaların bu dava ileilgili bulunmadığı belirtilmiş ve veto edilen dokuz kişi yerine on kişinin,muhtemel boşalmalara karşı da ayrıca, dört kişinin kurucu gösterildiği;İçişleri Bakanlığının ikazı üzerine yeniden dokuz kişinin bildirilmek suretiyleistemin karşılandığı, Milli Güvenlik Konseyinin kararından anlaşıldığı üzereKanuna aykırılığın söz konusu olamayacağı; Siyasi Partiler Kanununun 9. maddesihükmünün açık olduğu, tüzük ve program hakkında, Cumhuriyet Başsavcılığınca biritirazda bulunulmadığı, esasen otuz günlük sürenin de geçmediği; SiyasiPartiler Kanununun 8. maddesine göre bir partinin en az otuz kişi tarafındankurulabileceği, üst hududun sınırlanmadığı; aynı Kanunun 98. maddesinde,iddianameye esas teşkil edecek olayların araştırılmasında, siyasi partilerin,Cumhuriyet Başsavcılığının isteklerine engeç onbeş gün içinde cevap vermekzorunda olduklarından söz edildiği; Kanunun 100. maddesinin, ancak dördüncükısmındaki hükümlerin ihlali halinde Cumhuriyet Başsavcılığına re'sen kapatmadavası açma yetkisi verdiği, partinin ise böyle bir suç işlemediği, diğermaddelere ve kanunlara aykırı bir hareketlerinin de bulunmadığı, KanunKoyucunun Anayasa Mahkemesinin ihtar kararının gereklerinin yerinegetirilmesini bir süreye bağlamasının partilerin kolayca kapatılmasını önlemeyidüşündüğü; iddianamenin 4. sayfasındaki sondan ikinci paragrafında, vetodansonra kurucular kurulu teşkilinde kanunsuzluk görülmekte ise de partiden buhususta sözlü ve özellikle yazılı istemde bulunmadığı, oysa böyle bir isteminKanunun bu makama yüklediği bir görev olduğu; iddianamenin 5. sayfasının ikinciparagrafı ile takip eden paragrafına gelindiğinde, elbette ki Milli GüvenlikKonseyinin denetiminden geçmeyen üyenin görev alamayacağı, kaldı ki, Konseyin24.7.1983 tarihli yazımıza atıf yapan 114 sayılı kararı ile yalnız Ali Şahin'inkuruculuğunu uygun görmediği o yazımızda on kişilik liste ile evrakıtamamlanmış dört kişinin bildirildiği, hangi kanuna karşı nasıl bir hileyapıldığının asla anlaşılamadığı; Kadın Hakları Komisyonu deyiminin bir iyiniyet ve idealizmin ifadesi olduğu, bu komisyonların kadın haklarıyla hiçbirilişkisi bulunmadığı, Devletin kadınları desteklemesinin temin edileceğineilişkin sözlerin bir hak sağlanmasına yönelik olmayıp, bir hak savunuculuğunamatuf olduğu, ayrıcalığın söz konusu edilemeyeceği, partimizin kadınlarına buolanağın tanınacağı, diğerlerinin bundan mahrum edileceğinin söylenmediği,bütün bunlara rağmen Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi ile kusurumuzamuttali olunduğundan tüm bu bölümün parti programından çıkarılacağı; neticede,iddianamedeki hususları bir ikaz, bir istem kabul edilerek gereklerinin yerinegetirileceği;

belirtilmiştir.

III-Cumhuriyet Başsavcısı esas hakkındaki görüşünde, özetle;

1-Yeni Düzen Partisi'nin, programının, Türk Kadınları bölümünün 2. maddesinde(her köyde ve her ilçede kadın hakları komisyonları teşkilini, yardımlaşmanızı,sesinizi duyurmanızı sağlayacağız. Bu komisyonlar il seviyesinde de oluşacak,çaresiz ve sıkıntıdaki her üyesine el atarak onları feraha çıkaracaktır)denilmekte, 3. maddesinde emeklilik fonu tesis edileceği ve 4. maddesinde de(mahalli kadın hakları komisyonlarına ait yardım sandıkları çok çaresizdurumundaki hemcinslerine ve yavrularına yardım yapacaktır.) denildikten sonraaynen, (bunu Devletin de desteklenmesi temin edilecektir.) hükmüne yer verilmeksuretiyle parti tarafından kurulacak kadın hakları komisyonunun, ayrıca yardımsandıklarının olacağı, bunların Devletçe değil Parti tarafından kurulmasınınamaçlandığı anlaşılmaktadır.

2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 91. maddesi Siyasi Partilerin, kadın kolu,gençlik kolu ve benzeri şekilde ayrıcalık yaratan yan kuruluşlar meydanagetirmelerini yasaklamıştır.

YeniDüzen Partisi'nin yukarıda değinilen programının Türk Kadınları ile ilgilibölümünde, köy, ilçe ve il düzeyinde (Kadın Hakları Komisyonları) adı altındayan kuruluşlar kurulacağı ve bu komisyonlara bağlı yardım sandıklarıoluşturulacağı ifade edilmiştir.

Programdan,bu kuruluşların parti tarafından oluşturulacağı anlaşılmaktadır. Nitekim yardımsandıklarının yapacakları yardımları, Devletin de desteklemesinin teminedileceğinin vurgulanması maksadın ne olduğuna açıklık getirmektedir.

Davalıparti, böylece, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 91. maddesinde yer alan(yan kuruluşlar yasağı) na uymamıştır.

2-Siyasi Partilerin en önemli faaliyetlerinden olan kurucu üyelerin tamamlanmasıile ilgili eylemler, bu eylemler nedeniyle ihlal edilen Kanun maddeleri veistemler davaya ait iddianamemizin (1-5) inci sayfalarında etraflı olarak açıklandığındanaynen tekrarlayarak davalı partinin, bu faaliyetinin Siyasi Partiler Kanununun8. ve geçici 4. maddelerine ve dolayısıy1a 90. maddesine aykırı olduğuyolundaki iddiamızı yineliyoruz.

Sonuç:

YeniDüzen Partisi Programındaki (Kadın Hakları Komisyonları ve Yardım SandıklarıKurulmasına) dair hükümler, Kurucular Kurulunun oluşturulmasında gösterdiğifaaliyet dolayısıyla 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 8, geçici 4. ve 5.,90. ve 91. maddelerine aykırı bulunduğundan aynı Kanunun 101. maddesinin (a) ve(b) bentleri gereğince davalı siyasi partinin kapatılmasına harar verilmesi arzve mütalaa olunur.

IV-Davalı Parti esas hakkındaki savunmasında, özetle;

YeniDüzen Partisi'nin, büyük zorluklarla, özverilerle, ülke ve insanımıza olanbüyük sevgi ve açık yüreklilikle, iyi niyetle yeni dönemde, yeni politikacılarortaya koymak üzere kurulduğu; Cumhuriyet Başsavcılığı önceden bir istemdebulunmadan partinin kapatılmasını istediği, bu hususta Türk Adalet Sistemininyegane sığınakları olduğu ifade edildikten sonra; parti programının başındaözel bir bölümde, Türk kadınlarının ele alındığı, ancak hiçbir şekilde kadınhaklarından bahis edilmediği, Cumhuriyet Başsavcılığının Siyasi PartilerKanununun 9. maddesi uyarınca partimizi ikaz etmesi gerektiği; nitekim muttaliolunur olunmaz alınan kararla kadınlarla ilgili cümlelerin çıkarıldığı; siyasiparti kuranların Anayasa'yı bildikleri ve onun hüküm1erini ihlal etmeyi gözealamayacakları; yeryüzünde ve Türkiye'de hiçbir partinin kadın kollarına aityardım sandıkları bulunmadığı, bu hususun kadınlara yardımın partinin gücüdışında olup Devlet eliyle yapılacağını gösterdiği; veto beklentisine ilavetenpartinin kapatılmasının verdiği kaygıların üyeler üzerindeki baskısı nedeniylegenel merkezden başka parti teşkilatı bulunmadığı; olmayan il ve ilçeteşkilatının, hayali kadın kolları olmayacağı, Cumhuriyet Başsavcılığının bukonudaki mütalaasının geleceğe muzaf yani ihtimale dayandığı; "kurucularkurulu sayısını arttırmak kararı alabilir" konusuna gelince; siyasipartilerin en az otuz Türk Vatandaşı tarafından kurulacağı, elbette kiboşalmalar ve vetolarda yeni üyelerin önerileceği, Milli Güvenlik Konseyinintetkikinden geçmek şartıy1e üye bildirmenin doğal olduğu, Siyasi PartilerKanunu yoruma açık ise bunu yetkililerin kamu oyuna özellikle ilgililereduyurulmasının yetkililerin görevi olduğu, hukuki sorunumuz yoktur diyeteşkilatlanmaya gidileceği sırada, dava ile karşılaşıldığı; vetoluların yerinebildirilen kişilerin fazla olduğu, sayısının azaltılması İçişleri Bakanlığıncaistenince anında düzeltildiği, kaldı ki iddianamenin bir yerinde veto edilenleryerine bildirilen dokuz kişiden sekizinin kabul edildiği yazılı iken beşincisayfanın sonunda kabule olanak görülmediğinin yazılı olduğu, oysa MilliGüvenlik Konseyinin ondört kişilik listeden yalnız Ali Şahin'in uygungörülmediğini yazımıza atıf yapılarak partiye tebliğ edildiği; elbette kidenetimden geçenlerin partide görev almadıkları, kaldı ki, bugüne kadarkimlerin vetodan geçtiklerinin kesin şekilde bildîrilmediği, sadecegeçmeyenlerin bildirildiği; partimizin Milli Güvenlik Konseyinin yazısına göreonüç kişinin vetodan geçtiğine inanıldığı, halbuki iddianamede sekiz kişininvetodan geçtiğinin anlaşıldığı, oysa sicillerin makamlarında bulunduğu, vetokararını aşan partilerin kesin durumunun zuhulen bildirilmediği, yasalaraharfiyen uymuş bir parti olarak iddianamedeki beyanların dışında bulunulduğu;

belirtilmiştir.

V-Davanın Evreleri :

1)Dava, Cumhuriyet Başsavcılığının günsüz, 18.8.1983 gününde kayda geçen SP-9-5sayılı iddianamesi ile açılmış ve iddianame 703 sayı ile Anayasa Mahkemesikaydına geçerek 1983/5 (Parti Kapatılması) esas sayısını almıştır.

2)Mahkeme, Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenmiş bulunan günsüz, 18.8.1983gününde kayda geçen SP-9-5 sayılı iddianamenin onanlı bir örneğinin eklenerek,7.9.1983 gününe kadar savunmasını yazılı olarak Anayasa Mahkemesine vermesigereğinin davalı Yeni Düzen Partisi'ne tebliğine ve işin ivediliği nedeniyletebligatın 7201 sayılı Kanunun 2. maddesi uyarınca memur eliyle yapılmasına26.8.1983 gününde karar vermiştir.

Kararauyan anılan Parti, süresi içinde ilk yazılı savunmasını vermiştir.

3-Mahkeme, kapatma davasına ilişkin dosyayı da inceleyerek esas hakkındakidüşüncesini ivedi olarak bildirmesi için Cumhuriyet Başsavcılığına yazıyazılmasına; Cumhuriyet Başsavcılığının düşüncesi geldikten sonra bir örneğininBaşkanlıkça "Yeni Düzen Partisi" başkanlığına tebliğine ve partidenesas hakkındaki yazılı savunmasının istenmesine ve bu iş için yedi gün süreverilmesine 29.9.1983 gününde karar vermiştir.

Karargereğince, Cumhuriyet Başsavcılığı esas hakkındaki görüşünü 4.10.1983 günlüyazısıyla bildirmiş; Yeni Düzen Partisi de süresi içinde esas hakkındaki yazılısavunmasını vermiştir.

4-Dava, 9.11.1983 gününde karara bağlanarak, sonuçlandırılmıştır.

VI. Esasınİncelenmesi ve Gerekçe :

Dosyadakibütün kağıtlar ve öbür belgeler incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü :

CumhuriyetBaşsavcılığı, iddianamesinde, Yeni Düzen Partisi'nin kurucu üyelerinintamamlanması eylemi ile programında kadın hakları komisyonları ve yardımsandıkları kurulmasına yer vermesinin Siyasi Partiler Kanununun 90. maddesineaykırı olduğunu ileri sürerek, adıgeçen Partinin kapatılmasını istemiştir.

İddianameesas olarak alındığında, esasa ilişkin inceleme ve gerekçe iki bölümdetoplanmıştır. Ancak Cumhuriyet Başsavcılığınca 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu'nun 9. maddesi hükmü dairesinde Yeni Düzen Partisi'ne ihtardabulunulmamış olmasının açılan kapatma davasının görüşülüp karara bağlanmasınaengel olup olmayacağı konusunun, esasa geçilmeden önce, önsorun olarakincelenmesi ve karara bağlanması gerekmektedir.

A)Cumhuriyet Başsavcılığınca Siyasi Partiler Kanununun 9. maddesi hükmüdairesinde bir uyarıda bulunulmamış olması ve bunun sonucu :

22.4.1983günlü, 2820 Sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 9. maddesine göre CumhuriyetBaşsavcılığı, kurulan partilerin tüzük ve programları ile kurucularının hukukîdurumlarının Anayasaya ve kanun hükümlerine uygunluğunu ve ayrıca, verilmesigerekli bilgi ve belgelerin tamam olup olmadığını inceleyecektir. Aynı maddedeCumhuriyet Başsavcılığının bu denetleme görevi ile ilgili yetkisi degösterilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı, tespit ettiği noksanlıklarıngiderilmesini, lüzum göreceği ek bilgi ve belgelerin gönderilmesini yazıylaisteyebilecektir. Bu yetkinin, yaptırımını da, siyasi partilerin kapatılmasınadair hükümlerin uygulanması oluşturmaktadır. Böylece, Cumhuriyet Başsavcılığınınpartilerin kuruluşunu denetleme görevinin içeriği ve sınırı belirlenmişolmaktadır.

Anılanmaddede, kurulan partilerin tüzük ve programları ile kurucuların hukukidurumlarının Anayasa ve Kanun hükümlerine aykırı olması ile bunlardanoksanlıklar tespit edilmesi halleri birbirinden ayrılmış ve bu durumlardeğişik hukuki sonuçlara bağlanmıştır. Şöyle ki, Cumhuriyet Başsavcılığıncatespit edilen noksanlıkların giderilmesi, lüzum görülen ek bilgi ve belgeleringönderilmesi yazıyla istenmedikçe, bu nedene dayanılarak siyasi partilerinkapatılmasına dair hükümlerin uygulanamamasına, yani yazılı istemin davaaçmanın bir önkoşulu niteliğini almış olmasına karşın, kurulan partilerin tüzükve programları ile kurucularının hukukî durumlarının Anayasaya ve kanun hükümlerineaykırı olması dolayısıyla kapatılmaları için dava açılması, 104. madde hükmüayrık olmak üzere, böyle bir önkoşula bağlı tutulmamıştır.

Öteyandan, Kanunun 9. maddesindeki Cumhuriyet Başsavcılığına noksanlıklarıngiderilmesiyle ilgili olarak tanınan yetkinin, Yasaya aykırılıklara da teşmiledilerek bu hususun bir dava koşulu olarak kabul edilmesi, siyasi partilerintüzük ve programlarındaki kimi hükümlerin, Kanunun dördüncü kısmındaki"Siyasi Partilerle İlgili Yasaklar"a açıkça aykırı olmalara hallerindebu koşul, yerine getirilmedikçe, doğrudan 100. ve 101. maddelerdeki nedenlerlekapatma davası açılmasına olanak vermeyeceğini açıkça ortaya koyar ki, budurunun Siyasi Partiler Kanununun kabul ettiği esaslarla çeliştiğindeduraksanamaz.

Birsiyasi parti Yasalara aykırı olarak kurulmuşsa, bunu saptayacak ve gerekleriniyerine getirecek merci, herhalde Anayasa Mahkemesidir.

Bunedenlerle, Cumhuriyet Başsavcılığınca 22.4.1983 günlü, 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu'nun 9. maddesi hükmü dairesinde bir uyarıda bulunulmamışolması, Yeni Düzen Partisi'nin kapatılması için açılan davanın görülüp kararabağlanmasına engel olamayacağına Muammer Turan, Mehmet Çınarlı ve YılmazAliefendioğlu'nun karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla karar verilmiştir.

B)Yukarıda belirtildiği üzere, iddianameye paralel olarak esasa ilişkin incelemeve gerekçe iki bölümde toplanmıştır :

1-Yeni Düzen Partisi'nin tüzüğündeki kurucular kurulunun arttırılmasına ilişkinhükmün Kanuna aykırılığı ve kurucular kurulunun teşkilinde Kanuna karşı hilesayılacak faaliyette bulunulmuş olması savı :

Kuruculartarafından kuruluş bildirisi, tüzük, program ve diğer belgeler 1.7.1983tarihinde İçişleri Bakanlığına verilmek suretiyle Yeni Düzen Partisi tüzelkişilik kazanmıştır.

3Temmuz 1983 tarihinde yapılan görev bölümünde, genel başkan, üç genel başkanyardımcısı; genel sekreter, üç genel sekreter yardımcısı; yedi disiplin kuruluüyesi; onüç merkez karar ve yönetim kurulu üyeliğine seçilenlerin isimleriniaçıklayan liste Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmiştir.

Kurucuüyelerden Ziya Güven 7.7.1983 günlü dilekçe ile İçişleri Bakanlığına başvurarakkurucu üyelikten istifa ettiğini bildirmiştir. İçişleri Bakanlığı bu dilekçeninbir örneğini aynı gün Cumhuriyet Başsavcılığına bir örneğini de Anayasa Mahkemesinegöndermiştir.

MilliGüvenlik Konseyi, Siyasi Partiler Kanunu'nun geçici 4. maddesi uyarınca istifaeden Ziya Güven de dahil 30 kişilik kurucular listesini incelemiş ve bu listedekayıtlı isimlerden 9 kişinin parti kurucusu olmalarının uygun görülmediğine20.7.1983 gününde karar vermiştir.

YeniDüzen Partisi, dosyada kendilerine tebliğ edildiğine ilişkin alındı belgesiolmamakla beraber 24 Temmuz 1983 gününde, "veto edilen 9 kurucumuzunyerine görev alan yeni üyelerimizin kimlikleri aşağıda açıklanmıştır"denilerek on kişinin adı yeni listeye yazılmıştır. Ayrıca görev dağıtımıyapılmış, yeni genel başkan, üç başkan yardımcısı; genel sekreter ve ikiyardımcısı ile yedi disiplin kurulu üyesinin ismi aynı listede açıklanmıştır.

Dilekçeninalt kısmına da "eklenen vesikalar" ve "not" denilmiş ve budört kişinin adı yazılmıştır. İçişleri Bakanlığına verilen bu liste 26 Temmuz1983 tarihinde kayıt fişine geçirilmiştir. İçişleri Bakanlığı aynı gün aldığılistenin bir örneğini Milli Güvenlik Konseyine ve bir örneğini de CumhuriyetBaşsavcılığına göndermiştir. Ayrıca, evvelce Konsey incelemesinden geçmişkişilerden kurucu üye Cengiz Sözkan 26.7.1983 günlü istifa dilekçesini İçişleriBakanlığına PTT kanalıyla göndermiştir. İçişleri Bakanlığı istifa isteğinikapsayan dilekçenin bir örneğini 3 Ağustos 1983 günlü yazı ile Milli GüvenlikKonseyine ve Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir.

MilliGüvenlik Konseyi Siyasî Partice incelemesine sunulan toplam ondört kişilikkurucular ismini kapsayan liste yerine veto edilmiş dokuz kişinin ismine denkbir listenin gönderilmesini 3 Ağustos 1983 günlü yazıyla Yeni Düzen Partisinebildirilmek üzere İçişleri Bakanlığına göndermiştir. Yazı metninde listedüzeltilmediği takdirde başvurunun geçersiz sayılacağı Partiye bildirilmiştir.

AnılanParti 4.8.1983 günlü yazıyla veto edilen dokuz kişinin ismine denk yeni dokuzkişinin ismini kapsayan liseyi İçişleri Bakanlığına göndermiştir. İçişleriBakanlığı bu listeyi 5 Ağustos 1983 gününde Cumhuriyet Başsavcılığınabildirmiştir.

CumhuriyetBaşsavcılığı 3.8.1983 günlü yazıyla, Siyasi Partiden "gönderilen 26.7.1983gününde kayda geçmiş listedeki kişilerin imzalarının bulunmaması nedeniyle imzalarıntamamlattırılmasını ve bu listeye bağlı not kısmında belirlenen isimlerinnedenini" sormuştur.

YeniDüzen Partisi bu yazıya 8.8.1983 gününde cevap vermiş ve cevabında: imzalarıntamamlattırıldığı ve İçişleri Bakanlığına, Milli Güvenlik Konseyince vetoedilen dokuz üye adının yeniden bildirildiği "evrakı tamamlanan diğerkurucu üyelerimiz ise yeni kurucular olarak arz edilmiştir" biçimindeaçıklama yapmıştır.

MilliGüvenlik Konseyi dokuz kişilik listeyi incelemiş, bir kişinin parti kurucuüyesi olamayacağına 12 Ağustos 1983 gün, 114 sayıyla karar vermiştir. Bu durumaynı gün İçişleri Bakanlığına ve Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmiştir.Cumhuriyet Başsavcılığı 17.8.1983 tarihli yazıyla 12 Ağustos 1983 ve 114 sayılıkarara esas olan bu listenin hangi liste olduğunu Milli Güvenlik Konseyindensormuştur. Milli Güvenlik Konseyi 17.8.1983 tarihli cevapla inceleme konusuyapılan listenin evvelce veto edilmiş dokuz kişinin ismine denk olan ve dokuzkişinin ismini kapsayan liste olduğunu, bu listenin bir örneğini de ekleyerekCumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. 12 Ağustos 1983 gün ve 114 sayılı kararCumhuriyet Başsavcılığınca gene 12.8.1983 gününde bir yazıyla Yeni DüzenPartisi'ne bildirilmiştir.

CumhuriyetBaşsavcılığı bütün bu yazışmalar ve yapılan işlemler sonucu, Yeni Düzen Partisitüzüğünün "YDP'nin kuruluş ve yönetim teşkilâtı" bölümünden soncümledeki "kurucular kurulu sayısını arttırmak kararını alabilir. Yeniüyeler ilgili mercilere üç gün içinde bildirilir." hükmünü ve ayrıca MilliGüvenlik Konseyinin 20 Temmuz 1983 günlü ve 95 sayılı kararından sonra Partininkurucular kurulunun teşkilinde kanuna karşı hile sayılacak faaliyetini 2820sayılı Kanunun geçici 8., geçici 4. ve 5. maddelerine dolayısıyla aynı Kanunun90. maddesine aykırı gördüğünden, Kanunun 101. maddesinin (a) ve (b) bentlerigereğince Partinin kapatılmasına karar verilmesini istemiştir.

İddianamenindayanağı olan 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 90. maddesinin birincifıkrasında, "Siyasi Partilerin tüzük, program ve faaliyetleri Anayasa vekanun hükümlerine aykırı olamaz." denilmektedir. Genel nitelikte birilkeyi içeren bu fıkra hükmünün, Kanunun sistematiği bakımından, siyasîpartilerle ilgili yasakları düzenleyen dördüncü kısımda değil, genel esaslarıdüzenleyen birinci kısmında yer alması gerekmektedir. Gerçekten, benzer birilke birinci kısmındaki 3. maddenin ilk tümcesini oluşturmaktadır. Kanundakiyerine rağmen, niteliği ve amacı gözönünde tutulduğunda 90. maddenin birincifıkrası hükmünün, hem kanunun dördüncü kısmında öngörülen "SiyasiPartilerle İlgili Yasaklalar"ı; hem de bu kısım dışında kalan"emredici hükümlerle diğer kanunların siyasi partilerle ilgili emredicihükümlerine" aykırılığı kapsadığı biçiminde anlaşılmalıdır. Aksi haldedördüncü kısım dışında bulunan amir hükümlerden herhangi birine aykırı birişlem veya eylemde bulunan bir siyasi partinin, bu durumu, aynı zamanda SiyasiPartiler Kanunu'nun 90. maddesine de aykırı olacağından, bu yolla 101. maddeuyarınca kapatılması gerekecek; böyle olunca da, bu gibi haller için,Cumhuriyet Başsavcılığınca Anayasa Mahkemesine yazılı başvuruda bulunulmasınıve Anayasa Mahkemesince verilen ihtar kararının gerekleri yerine getirilmediğitakdirde, kapatma davası açılacağını öngören Kanunun 104. maddesi hükmününuygulanmasına yasal olanak bulunmayacaktır.

Bunedenlerle, bir siyasî partinin tüzük, program ve faaliyetleri Siyasi PartilerKanununun dördüncü kısmındaki "Siyasi Partilerle İlgili Yasaklar"aaykırı olursa bu Kanunun 100. ve 101. maddelerine göre Cumhuriyet Başsavcılığıncakapatılma davası açılmalı; Kanunun dördüncü kısmı dışında kalan emredicihükümleriyle diğer kanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümlerineaykırılık halinde de Kanunun 104. maddesine göre Anayasa MahkemesinceCumhuriyet Başsavcılığınca re'sen yazı ile başvurulmalıdır.

CumhuriyetBaşsavcılığı iddianamesinde ve esas hakkındaki görüşünde, davalı PartiTüzüğündeki kurucular kurulunun arttırılmasına ilişkin hüküm ile kurucularkurulunun teşkilinde Kanuna karşı hile sayılacak faaliyetinin Siyasi PartilerKanununun 90. maddesine aykırılığını, 8. maddeyle geçici 4. madde hükümlerininihlali suretiyle oluştuğunu ileri sürmesine ve söz konusu maddelerin anılanKanunun siyasi partiler ile ilgili yasakları hakkındaki dördüncü kısım dışındakalan emredici hükümlerden olmasına göre iddianameye esas alınan olaya Kanunun101. maddesinin (a) ve (b) bentlerinin uygulanmasına olanak görülmemiştir.

Öteyandan, Kanunun dördüncü kısmı dışında ayrı bir kapatma nedeni olan geçici 4.maddenin son fıkrasına aykırı hareket edildiği de iddia edilmemiştir. Kaldı ki,Yeni Düzen Partisi, yukarıda açıklandığı üzere, Milli Güvenlik Konseyininkararının gereklerini yerine getirmiş ve kurucu olmaları uygun görülmeyenlerinpartiyle ilgileri kesilmiş ve hatta yerlerine yenileri önerilmiştir. Bunedenlerle, partinin kapatılması söz konusu olamaz.

2-Yeni Düzen Partisi'nin programında kadın hakları komisyonları ve yardımsandıkları kurulmasına yer verilmesiyle Siyasi Partiler Kanununun yankuruluşlar yasağına aykırı hareket edildiği savı :

YeniDüzen Partisi'nin programındaki "Türk kadınları" ile ilgili bölümünün2., 3., 4., 5. ve 6. maddelerinde; her köyde ve her ilçede kadın haklarıkomisyonları teşkilini, yardımlaşmayı, seslerini duyurmayı sağlayacaklarını bukomisyonların il seviyesinde de oluşturulacağı, çaresiz ve sıkıntıdaki herüyesine; el atılarak onların feraha çıkarılacağı; asgari ücretin % 2'si kadarbir katılma payı ile oluşturulacak "ev kadınları emeklilik fonu" nuntesis edileceği, bu miktarı bile veremeyecek derecede yoksul olanlar teşkiledilecek katılımsız emeklilik işlerine tabi tutulacağı; mahalli kadın haklarıkomisyonlarına ait "yardım sandıkları"nın çok çaresiz durumdakihemcinslerine ve yavrularına acil yardım yapacaklarını, bunu Devletindesteklemesini temin edeceklerini; şehit analarına, şehit dullarına kimseyemuhtaç olmayacak derecede yaşam sürdürmeleri için geniş yardımlar yapılacağını;Türkiye Büyük Millet Meclisinde geniş şekilde temsil edilmelerinin sağlanacağı,kurucular kurulunda da fazla nispette yer verileceği belirtilmiştir.

CumhuriyetBaşsavcılığı, Yeni Düzen Partisi'nin programında köy, ilçe ve il seviyesindeKadın Hakları Komisyonları ve bunlara bağlı yardım sandıkları adı altındakuruluşlar teşkiline yer verilmesinin Siyasi Partiler Kanunun 91. maddesiyleyasaklanmış kadın kollarını, kadın komisyonları adı altında kurmayı amaçladığıve dolayısıyla aynı Kanunun 90. maddesine aykırı davranılmış olduğu iddiasıylaKanunun 101. maddesinin (a) bendi gereğince adı geçen partinin kapatılmasınakarar verilmesini istemiştir.

Davalıparti adına yapılan savunmada: kadın hakları komisyonu deyiminin bir iyi niyetve idealizmin ifadesi olduğu, bu komisyonların kadın haklarıyla hiçbirilişkisinin bulunmadığı, Devletin kadınları desteklemesinin temin edileceğineilişkin sözlerin bir hak sağlanmasına yönelik olmayıp, bir hak savunuculuğunamatuf olduğu, ayrıcalığın söz konusu edilemeyeceği, partimizin kadınlarına buolanağın tanınacağı, diğerlerinin mahrum edileceğinin söylenmediği, bütünbunlara rağmen, Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi ile kusurumuza muttaliolunduğundan tüm bu bölümün parti programından çıkarılacağı; neticede,iddianamedeki hususları bir ikaz, bir istem kabul edilerek gereklerinin yerinegetirileceği belirtilmiştir.

ProgramdakiTürk Kadınları ile ilgili bölümün tümü, gözönünde tutulduğunda, Yeni DüzenPartisi'nin kadınlara verdiği önem vurgulanmak istenmektedir. Köy, ilçe ve ilseviyesinde kurulacağı bildirilen kadın hakları komisyonları ve bunlara bağlıyardım sandıkları sosyal içerikli ve yardımlaşmayı amaçlayan birer kuruluştur.Bu itibarla, anılan kuruluşların Siyasî Partiler Kanununun yan kuruluşlaryasağını düzenleyen 91. maddesindeki Kadın Kolu ve benzeri kuruluşlarniteliğinde sayılamaz.

Ancak,programında köy, ilçe ve il seviyesinde sözü edilen kadın hakları komisyonlarıile bunlara bağlı yardım sandıklarının Siyasî Partiler Kanununun 7. maddesininikinci fıkrasında yasaklanmış olan il ve ilçe teşkilâtı dışında bir kuruluşolduğu da açıktır. Böyle olunca, bunların kurulmasını öngören programmaddelerinin aynı Kanunun dördüncü kısmı dışında kalan emredici kurallaraaykırılık söz konusu olacaktır. Bu nedenle Yeni Düzen Partisi'ninkapatılmasının reddine karar verilmelidir.

Partiprogramındaki bu kuruluşların Siyasî Partiler Kanununun 7. maddesinin ikincifıkrasında kurulması yasaklanmış teşkilât niteliğinde bulunduğu böylece Kanunundördüncü kısmı dışında kalan emredici kurallara aykırılık söz konusu olacağınailişkin görüşe H. Semih Özmert, Selahattin Metin, Mehmet Çınarlı, NecdetDarıcıoğlu ve Yılmaz Aliefendioğlu katılmamışlardır.

VII-Verilmesi gerekli karar :

YeniDüzen Partisi'nin tüzüğündeki kurucular kurulunun arttırılmasına ilişkin hükümile kurucular kurulunun teşkilinde gösterdiği faaliyetinin ve programında kadınhakları komisyonları ve yardım sandıkları kurulmasına yer vermesinin 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun dördüncü kısmı dışında kalan emredicihükümlerine aykırılığı nedeniyle açılmış olan kapatma davasının reddine kadarverilmelidir.

SONUÇ:

1-Yeni Düzen Partisi tüzüğünün "YDP'nin kuruluş ve yönetim teşkilâtı"bölümünün son cümlesindeki "kurucular kurulu sayısını artırmak kararıalabilir. Yeni üyeler ilgili mercilere üç gün içinde bildirilir." hükmü veayrıca Milli Güvenlik Konseyinin 20 Temmuz 1983 günlü, 95 sayılı kararındansonra Partinin Kurucular Kurulunun teşkilinde Kanuna karşı hile teşkil edecekfaaliyeti 2820 sayılı Kanunun 8., geçici 4. ve 5. maddelerine, dolayısıyla aynıKanunun 90. maddesine aykırı bulunduğundan Kanunun 101. maddesinin (a) ve (b)bentleri gereğince Yeni Düzen Partisi'nin kapatılmasına karar verilmesiistenilmektedir.

İstemindayanağını oluşturan Siyasi Partiler Kanunu'nun 90. maddesinin birincifıkrasında yer alan "Siyasi Partilerin tüzük, program ve faaliyetleriAnayasa ve kanun hükümlerine aykırı olamaz." hükmü, söz konusu Kanunundördüncü kısmına giren veya bu kısmın dışında kalan aykırılık biçimindeanlaşılmalıdır. Tüzük, program ve faaliyetler dördüncü kısım hükümlerine aykırıolduğu takdirde 100. ve 101. maddelere göre dava açılmalı; dördüncü kısımdışında kalan emredici hükümlere aykırılığın oluşması halinde de 104. maddedeöngörülen başvuru yapılmalıdır.

YeniDüzen Partisi'nin dava konusu işlem ve eyleminin 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu'nun 90. maddesine aykırılığı aynı Kanunun 8., geçici 4. ve geçici 5.maddeleri hükümlerinin ihlali dolayısıyla oluştuğu iddia edildiğine, ayrıcaCumhuriyet Başsavcılığınca kapatma davasının Siyasi Partiler Kanununun geçici4. maddesinin son fıkrası uyarınca açılmamış olmasına göre, Kanunun dördüncü kısmıdışında kalan emredici kurallara aykırılık söz konusu olacağından, bu nedenle,Yeni Düzen Partisi'nin kapatılması isteminin reddine oybirliğiyle,

2-Yeni Düzen Partisi'nin programında, köy, ilçe ve il seviyesinde kadın haklarıkomisyonları ve bunlara bağlı yardım sandıkları adı altında kuruluşlarteşkiline yer verilmesinin Siyasi Partiler Kanununun 91. maddesiyle kurulmasıyasaklanmış kadın kollarını, kadın hakları komisyonları adı altında kurmayıamaçladığı ve dolayısıyla aynı Kanunun 90. maddesine aykırı davranılmış olduğuiddiasıyla Kanunun 101. maddesinin (a) bendi gereğince Yeni Düzen Partisi'ninkapatılmasına karar verilmesi istenilmiştir.

Partininprogramında kurulması söz konusu edilen Kadın Hakları Komisyonları ve YardımSandıkları 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun yan kuruluşlar yasağınıdüzenleyen 91. maddesindeki Kadın Kolu ve benzeri kuruluşlardan olmadığınaoybirliğiyle,

Programındakibu kuruluşların Siyasi Partiler Kanununun 7. maddesinin ikinci fıkrasında,kurulması yasaklanmış olan teşkilât niteliğinde bulunduğu, böylece aynı Kanunundördüncü kısmı dışında kalan emredici kurallara aykırılık söz konusuolacağından, bu nedenle, Yeni Düzen Partisi'nin kapatılması isteminin reddine:H. Semih Özmert, Selahattin Metin, Mehmet Çınarlı, Necdet Darıcıoğlu ve YılmazAliefendioğlu'nun "Parti programındaki Kadın Hakları Komisyonları veYardım Sandıklarının Partiye bağlı bir kuruluş olmayıp anılan Partininkadınlara sosyal güvence sağlamasını amaçlayan ve ileriye dönük faaliyetleriniifade eden bir program maddesi olması itibariyle Siyasi Partiler Kanununun 7.maddesinin ikinci fıkrasına göre kurulması yasaklanmış bir teşkilât kademesibulunmadığı" yolundaki karşıoylarıyla ve oyçokluğuyla,

3-Kararın kanunî gereği yerine getirilmek üzere Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmesine, ayrıca Yeni Düzen Partisi'ne tebliğine oybirliğiyle,

9.11.1983gününde kesin olarak karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Esassayısı : 1983/5

Kararsayısı : 1983/5

1)7.11.1982 gün ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 69 uncumaddesinde: "Cumhuriyet Başsavcılığı, kurulan partilerin tüzük veprogramlarının ve kurucularının hukukî durumlarının Anayasa ve kanunhükümlerine uygunluğunu, kuruluşlarını takiben ve öncelikle denetler;faaliyetlerini de takip eder" hükmü yer aldığı gibi; 22.4.1983 gün ve 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 9 uncu maddesinde: "CumhuriyetBaşsavcılığı, kurulan partilerin tüzük ve programlarının ve kurucuların hukukîdurumlarının Anayasa ve kanun hükümlerine uygunluğunu ve belgelerinin tamamolup olmadığını kuruluşlarını takiben öncelikle ve ivedilikle inceler. Tespitettiği noksanlıkların giderilmesini, lüzum göreceği ek bilgi ve belgeleringönderilmesini yazı ile ister. Bu yazının tebliğ tarihinden başlıyarak otuz güniçinde noksanlık giderilmediği veya istenen ek bilgi ve belgeler gönderilmediğitakdirde, siyasi partilerin kapatılmasına dair hükümler uygulanır"denilmekte; kanunun bu maddesinin atıfta bulunduğu ve "Siyasi PartilerinKapatılması" başlığını taşıyan "Beşinci Kısım" ise 98 incimaddeden 108 inci maddeye kadarki hükümleri içermektedir.

Buhükümlerden anlaşılacağına göre Cumhuriyet Başsavcılığı, partilerin kuruluşunudenetlerken ve faaliyetlerini takip ederken, ilk önce "tespit ettiğinoksanlıkların giderilmesini yazıyla isteyecek; bu yazının tebliğ tarihindenbaşlayarak otuz gün içinde noksanlık giderilmediği takdirde siyasi partilerinkapatılmasına dair hükümler uygulanacaktır". Buradaki "noksanlık"sözcüğünün kapsamına kanuna aykırılıklar da girmektedir.

Kanunun101. maddesi: "Anayasa Mahkemesince bir siyasi parti hakkında kapatmakararı" verilecek bir kısım "halleri" belirlemekte; fakat bukapatma kararının verilmesi için Cumhuriyet Başsavcılığınca açılacak davanınşart, usul ve yöntemlerini öngörmemekte; bu şart, usul ve yöntemler BeşinciKısmın diğer maddelerinde gösterilmektedir. O maddelerde hatta kanunun hiçbirmaddesinde, 9 uncu maddeye göre, partinin tüzük ve programı üzerinde CumhuriyetBaşsavcılığınca "öncelikle ve ivedilikle" yapılacak inceleme sonundatespit edilecek Anayasa ve kanun hükümlerine uygunsuzlukların giderilmesiniyazı ile isteme ve ancak bu isteğe uyulmadığı takdirde "Siyasi PartilerinKapatılmasına dair hükümlerin uygulanması" yöntemi değiştirilmemekte; 9uncu maddeye uyulmadan ve belirtilen ilk işlemler tamamlanmadan dava açılmasıemredilmemektedir.

Başlıcabu nedenlerle, Cumhuriyet Başsavcılığınca, 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu'nun 9 uncu maddesindeki şart, görev ve yetkilerin yerine getirilmedenaçıldığı anlaşılan işbu davanın bu yönden reddi gerektiği düşüncesiyle kararakarşıyım.

Muammer TURAN

Üye

KARŞIOYYAZISI

Esassayısı : 1983/5

Kararsayısı : 1983/5

 Nesebeple muhalif kaldığımız gerekçeli kararda belirtilmiş bulunduğundan, ayrıcakarşıoy yazısı yazmaya gerek görmüyoruz.