Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.1994/1, K.1994/3 Sayılı Karar - 13/09/1994

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:1994/1 (SiyasîParti - Kapatma)

Karar Sayısı:1994/3

Karar Günü:13.9.1994

R.G.Tarih-Sayı:15.02.1995-22203

DAVACI: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı

DAVALI: Demokrat Parti

DAVANINKONUSU : 14.6.1993 günlü, 1993/1-1 sayılı ihtar kararına konu olan aykırılığıgidermeyen Demokrat Parti'nin 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kapatılması istemidir.

I-CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI'NIN İDDİANAMESİ ve ESAS HAKKINDAKİ GÖRÜŞÜ

A-Kapatma İsteminin Gerekçesi

YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 10.3.1994 günlü SP.47.Hz.1993/23 sayılıİddianame'si aynen şöyledir:

"19.6.1992gün ve 3821 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden sonra;

7.1.1946günü kurulup, Ankara 4. Asliye Hukuk Hâkimliği'nin 29.9.1960 gün ve 1960/570Esas, 1960/784 karar sayılı ilâmı ile kapatılan Demokrat Parti'nin 29.11.1992tarihinde,

22.1.1975günü, 23.12.1974 gün ve 1834 sayılı Yasa uyarınca kurulup, 16.10.1981 gün ve2533 sayılı Yasa ile kapatılan Demokrat Parti'nin ise 12.12.1992 tarihinde,

Kongreleriniyaparak aynı adı taşıyan birbirinden farklı iki siyasî partinin yeniden açılıptüzel kişilik kazandıkları parti sicil dosyalarına intikal eden belgelerinincelenmesinden anlaşılmış,

2820sayılı Siyasî Partiler Yasasının 9. maddesi uyarınca davalı siyasî partiye,önce 12.1.1993 gün ve 1993/7 sayılı yazı gönderilmiş, 3.2.1993 gün ve sayısızkarşılık yazıları dikkate alınarak bu kez 11.2.1993 gün ve 199/7 sayılı yazıile, aynı adı taşıyan diğer siyasî partiden ayırt edilmelerine olanak verecekbiçimde parti adının düzenlenmesi ve yazımızın tebliğinden itibaren 30 güniçinde sonucundan bilgi verilmesi istenmiş, istemin öngörülen sürede yerinegetirilmemesi halinde bu konuda Anayasa Mahkemesi'ne ihtar davası açılacağı daifade edilmişti.

Yazımız18.2.1993 günü davalı siyasî partiye tebliğ edilmesine rağmen öngörülen süredegereğinin yerine getirilmemesi üzerine bu kez Cumhuriyet Başsavcılığımızca;

A-Siyasî Partilerin, Anayasa ve yasalara uygun olarak, milletvekili ve mahallîidareler seçimleri yolu ile tüzük ve prog­ ramlarında belirtilen görüşleridoğrultusunda çalışmaları ve açık propagandaları ile millî iradenin oluşmasınısağlayarak demokratik bir devlet ve toplum düzeni için ülkenin çağdaş medeniyetseviyesine ulaşması amacını güden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzereteşkilatlanan, amaçlarına ulaşmak için de birbirleri ile yarış içinde olankuruluşlar olduğu;

Busiyasî kuruluşların, Anayasa ve yasalara uygun tarzda kurulup teşkilatlanmalarıve faaliyette bulunmalarının denetim ve gözetiminin, Anayasanın 69. ve SiyasîPartiler Yasasının 9. maddeleri uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığımıza verildiği,

Anayasave Siyasî Partiler Yasasının Cumhuriyet Başsavcılığımıza yüklediği bu görevinyerine getirilmesi için de Siyasî Partiler Yasasının 10. maddesinde öngörülenparti sicil dosyaları oluşturulduğu ve bu dosyalardaki bilgi ve belgelerdenyararlanılmak sureti ile siyasî partilerin ülke genelinde denetim vegözetimlerinin sağlandığı,

Sicildosyalarının oluşturulmaları ve siyasî partilerin denetim ve faaliyetlerinintakibi sırasında, aynı adı taşıdıkları için birbirinden ayırt edilemeyen bu ikisiyasî partiyle ilgili işlemlerin karıştırılması ve bunun sonucu olarakgiderilmesi mümkün olmayan aksaklıkların çıkması, hatta yasal olmayansonuçların doğmasının kaçınılmaz olduğu,

Aynıdüşünce ile, Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri HakkındakiMilletvekili ve Mahallî İdareler Seçimi Hakkındaki yasaların benimsediği ilkeve esasların uygulanması, seçimlerin hatasız yürütülerek sonuçlarının tesbit veilânı sırasında meydana gelebilecek karışıkların da gözardı edilemiyeceği,

B-2820 sayılı Siyasî Partiler Yasasının 3821 sayılı Yasa ile değişik 96. maddesi,

"AnayasaMahkemesi'nce temelli kapatılan veya siyasî parti siciline kayıtlı bulunansiyasî partilerin isimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri ve benzeriişaretleri başka bir siyasî partice kullanılamayacağı gibi, daha önce kurulmuşTürk devletlerine ait topluma mal olmuş bayrak, amblem ve flâmalar da siyasîpartilerce kullanılamaz.

Kurulacaksiyasî partiler, Anayasa Mahkemesi'nce kapatılan siyasî partilerin devamıolduklarını beyan edemez ve böylece bir iddiada bulunamazlar." hükmünü,

3821sayılı Yasa'nın 6. maddesinin birinci fıkrası da,

"Kapatılansiyasî partilerin devamına karar verilmesi durumunda, bu siyasî partilere aitad, rumuz, amblem, rozet ve benzeri işaretler kullanılarak başka bir siyasîparti kurulamaz..." hükmünü içerdikleri;

7.1.1946günü kurulan Demokrat Parti'nin, davalı Parti'den önce kurulup, 3821 sayılıYasa uyarınca 29.11.1992 günü kongresini yaparak yine davalı Parti'den öncepartinin devamına karar aldığı, 3821 sayılı Yasa'nın genel esaslarının AnayasaMahkemesi dışında başka mahkeme veya kurullarca kapatılan siyasî partilerindevamına karar alınması halinde ilk kuruluşlarından itibaren tüzelkişiliklerinin devam edeceği yolunda olduğu, davalı partinin hem ilkkuruluşunu, hem de 3821 sayılı Yasa uyarınca yeniden açılışını, diğer DemokratParti'den sonra yapıp aynı adı almakla, daha önce siyasî parti siciline kayıtlıbulunan, aynı zamanda da kapatılmışken devamına karar alınan siyasî partininadını kullanmakta, dolayısı ile de 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 96.ve 3821 sayılı yasanın 6. maddesini ihlal ettiği,

ifadeedilerek,

5.4.1993gün ve SP.47.Hz.1993/23 sayı ile davalı siyasî partiye Siyasî PartilerKanunu'nun 104. maddesi uyarınca parti adının düzenlenmesi hususunda ihtarkararı verilmesi istenilmiş; Yüce Mahkemenizin 14.6.1993 gün ve 1993/1-1(Siyasî Parti İhtar) sayılı kararı ile yasaya aykırılığın giderilmesi için,davalı Demokrat Parti'ye İhtarda bulunulmuş, karar 26.7.1993 günü adı geçenpartiye usulen tebliğ edilmiştir.

Tebliğtarihinden itibaren 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesinin ikinci fıkrasındaki 6aylık sürenin geçmesine rağmen, davalı siyasî partice ihtar konusu aykırılığıngiderildiği bildirilmemiş,

Birkez daha davalı partiye 14.2.1994 gün ve SP.Muh.1994/68 sayılı yazımızla ihtarkonusu aykırılığın giderilip, giderilmediğinin yazımızın tebliğinden itibaren10 gün içinde bildirilmesi istenilmiş, yazımız 15.2.1994 günü tebliğ edildiğihalde tanınan sürede yanıt alınamamış ve ihtar konusu aykırılığın sürdürüldüğüsaptanmıştır.

Sonuç:

AnayasaMahkemesi'nin 14.6.1993 gün ve 1993/1-1 sayılı kararı ile 3821 sayılı Yasa'nın1., 2., 4. ve 6. maddelerine aykırı durumun düzeltilmesi için, Siyasî PartilerYasasının 104/2. maddesinde kendisine tanınan sürede ihtar konusu aykırılığıgidermeyerek sürdüren, 12.12.1992 günü yeniden açılarak tüzel kişiliğinin devamınakarar alan Demokrat Parti'nin, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasasının 104.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kapatılmasına karar verilmesi arz ve talepolunur."

B-Esas Hakkındaki Görüş

CumhuriyetBaşsavcılığı 18.5.1994 günlü, Esas Hakkındaki Görüş'ünde: İddianame'ye uygunbiçimde önce dava konusuyla ilgili yasal düzenlemelerin neler olduğu üzerindedurduktan sonra, yasal düzenlemeler karşısında davalı Siyasî Parti'nin konumunuele almış; yapılan ihtara rağmen, öngörülen sürede aykırılığı gidermediğini veÖn Savunma'sının yasal dayanaktan yoksun olduğunu belirterek Demokrat Parti'nin2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 104. maddesi ikinci fıkrası uyarıncakapatılması istemini yinelemiştir.

II-DAVANIN EVRELERİ

AnayasaMahkemesi davayla ilgili olarak 29.3.1994 gününde yaptığı toplantıda şukararları almıştır:

1-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca düzenlenen, Demokrat Parti'nin kapatılmasıistemli 10.3.1994 günlü, SP.47.Hz.1993/23 sayılı İddianame'nin onanlı birörneğinin almalarından başlayarak otuz günlük bir süre içinde, gerekligörülürse dosyayı da inceleyip hazırlayacakları ön savunmayı yazılı olarakAnayasa Mahkemesi'ne göndermeleri için adı geçen Parti Genel Başkanlığı'natebliğine,

2-Verilen süre içinde ön savunma gönderilmediği takdirde savunma yapmak istememişsayılacaklarının yazılacak tezkerede belirtilmesine,

3-Ön savunma geldiğinde esas hakkında düşüncelerini bildirmek üzere onanlı birörneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,

4-Esas hakkındaki düşüncenin onanlı bir örneğinin, ilgili Parti'ye tebliğiyleyine otuz gün içinde inceleyip hazırlayacakları savunmalarının istenmesine,

5-Verilen süre içinde savunma gönderilmediği takdirde savunma yapmak istememişsayılacaklarının yazılacak tezkerede belirtilmesine,

6-Anılan Parti'ye gerekli tebliğ işlemlerinin yaptırılması için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi.

III-DAVALI PARTİNİN SAVUNMASI

DavalıParti'nin 2.5.1994 günlü savunması aynen şöyledir:

"YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı' nın Demokrat Parti adını değiştirmemiz hususundakiyazısına süresi içinde Avukatımız M. Ali Bulut tarafından cevap verilmesinerağmen itirazlarımız dikkate alınmayarak partimize ihtar verdirtilmiştir.

DemokratParti'nin adının yeniden düzenlenmesinin istenmesi, Hukukun genel hükümlerine,Anayasaya, Usul ve Yasaya aykırı olduğundan yerine getirilmesi mümkün değildir.

Şöyleki:

1-7/1/1946 tarihinde kurulan Demokrat Parti, 29/9/1960 tarihinde kapatılmıştır.23/12/1974 tarih ve 1834 sayılı Yasa ile Demokrat Parti ad ve amblemininyeniden kullanabilmesine müsaade edilmesi üzerine Demokrat Parti üye vedelegelerinden bir grup Neja­ ti Turgut Başkanlığında bir araya gelerek22/Ocak/1975 tarihinde, aynı amblem, ad ve rumuzla yeniden DEMOKRAT PARTİkurulmuştur.

2-16/10/1981 tarihinde 2533 sayılı Yasa ile Demokrat Parti ikinci defakapatılmıştır. Kapatıldığı tarihe kadar faaliyetlerini yasalar çerçevesindesürdürmüş, büyük kongresini yapmış ve hiç bir merci, şahıs veya kurumdanitirazla karşılaşmamıştır. Tam 6 yıl 9 ay Demokrat Parti adıyla faaliyetgöstermiştir.

3-19/6/1992 tarihinde 3821 sayılı Yasa'yla, Çankaya ilçe seçim kuruluna müracaatederek yeniden Nejati Turgut Başkanlığında kurulmuş ve 12/12/1994 tarihindeyaptığı kongreyle Demokrat Parti'nin devamına karar verilmiştir.

4-Demokrat Parti adıyla 3821 sayılı Yasa'dan istifade ederek yeniden parti kurmakNejati Turgut ve arkadaşları tarafından kurulan partinin üye ve delegelerininmükteseb hakkı olup başkaları tarafından kullanılamaz. Bu hak 23/12/1974'li1834 sayılı kanundan yararlanmak suretiyle kurulan ve 1981'de kapatılıncayakadar bir itirazla karşılaşmayan Demokrat Parti'nindir. Nejati Turgut vearkadaşlarının, 7/1/1946'da kurulup 29/9/1960'ta kapatılan Demokrat Parti'nindevamı olma, ad, amblem ve alâmetlerini kullanma hakkı HAKKI MÜKTESEB olmuştur.Mükteseb Hak: Herhangi bir kurum ve kuruluşça geri alınamadığı gibi kanunladahi alınamaz. Demokratik Hukuk Devleti ilkeleri bunu zorunlu kılar.

5-Aslında 3821 sayılı yasa açık olarak Demokrat Parti'yi yeniden kurma hakkınasadece Nejati Turgut ve arkadaşlarına vermiştir. 3821 sayılı Yasa'nın 3.maddesi:... Feshedilen Siyasî Parti'nin son merkez karar ve yönetim kurulu veyaGenel İdare Kurulu üyeleri... ile bir toplantı yürütme kurulu oluşturulur. Bukurul, Siyasî Parti'nin 16/10/1981 tarihinde geçerli olan tüzük veyönetmelikleri ile son büyük kongre veya kurultay üyelerinin adlarını,soyadlarını.... gösterir bir üye listesini düzenleyerek Çankaya 1 numaralı ilçeseçim kurulu Başkanına verir" hükmünü getirmiştir. Bizim dışımızda kurulanve şu anda Demokrat Parti adıyla devam eden diğer Parti'nin Çankaya İlçe SeçimKurulu'na verebileceği 16/10/1981 tarihinde geçerli bir tüzük ve programıyoktur. Dolayısıyla adı geçen Parti'nin yeniden kuruluş için müracaatlarındaeksik evrak olduğundan kabul edilmeleri mümkün olmaması gerekir.

6-Eksik evrak vererek kuruluşu kabul edilen bir partinin kuruluşu yasalolmadığından genel kongresini bizden önce yapmış olması Demokrat Parti adınınonlar tarafından kullanılması hakkını vermez. Bu hak kanun tarafından bize yaniNejati Turgut ve arkadaşları tarafından kurulan Demokrat Parti'ye âittir.Kapatılması gereken Demokrat Parti ise Hayrettin Erkmen ve arkadaşlarıtarafından kurulan ve şu anda Aydın Menderes'in Genel Başkanlığını yaptığıDemokrat Parti'dir.

Sonuç:Arz ve izah edilen sebepler karşısında:

1-Demokrat Parti adını, amblemini, rumuz ve alâmetlerini kullanma hakkı,

NejatiTurgut ve Arkadaşlarına yani bize aittir. Bu isimle başka kişilere yetkiverilmesi kanunsuz bir işlemdir. Dolayısıyla Cumhuriyet Başsavcılığı tarafındanadımızın değiştirilmesi istemi haksız olup, Partimizin kapatılması istemiyleAnayasa Mahkemesine dava açılması da yanlıştır.

2-Şu anda Aydın Menderes'in Genel Başkanlığını yapmakta olduğu Demokrat Partininkuruluşu yasal olmadığı gibi faaliyetleri de yasal değildir. Kapatılmasıgereken Demokrat Parti de bu Demokrat Parti olup kapatma davasının onlaraleyhine açılması gerekmektedir.

Gereğiniarz ve talep ederiz."

Davalıpartiye son savunması için gerekli tebliğat yapılmasına karşın Parti birsavunmada bulunmamıştır.

IV-İLGİLİ YASA METİNLERİ

1-2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 3821 sayılı Yasa ile değişik 96.maddesi:

"AnayasaMahkemesi'nce temelli kapatılan veya siyasî parti siciline kayıtlı bulunansiyasî partilerin isimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri ve benzerişaretleri başka bir siyasî partice kullanılamayacağı gibi, daha önce kurulmuşTürk devletlerine ait topluma mal olmuş bayrak, amblem ve flâmalar da siyasîpartilerce kullanılamaz.

Kurulacaksiyasî partiler, Anayasa Mahkemesi'nce kapatılan siyasî partilerin devamıolduklarını beyan edemez ve böyle bir iddiada bulunamazlar."

2-3821 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:

"Kapatılansiyasî partilerin devamına karar verilmesi durumunda, bu siyasî partilere aitad, rumuz, amblem, rozet ve benzeri işaretler kullanılarak başka bir siyasîparti kurulamaz."

3-Yine 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesi şöyledir:

"Birsiyasî partinin, bu kanunun dördüncü kısmında yer alan maddeler hükümleridışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasî partilerle ilgiliemredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle, o parti aleyhineAnayasa Mahkemesi'ne Cumhuriyet Başsavcılığı'nca resen yazı ile başvurulur.

AnayasaMahkemesi, söz konusu hükümlere aykırılık görürse bu aykırılığın giderilmesiiçin ilgili siyasî parti hakkında ihtar kararı verir. Bu karar, o siyasî partigenel başkanlığına yazılı olarak bildirilir. Bu yazının tebliği tarihindenitibaren altı ay içinde aykırılık giderilmediği takdirde, Cumhuriyet BaşsavcısıAnayasa Mahkemesi'ne bu siyasî Parti'nin kapatılması için resen dâvâ açar"

V-İNCELEME

19.6.1992günlü, 3281 sayılı Kanun'un 1., 2., 4., 6. maddeleri gereğince sözü edilenDemokrat Parti adı "1946 da kurulup 1960 yılında mahkeme kararı ilekapatılan Demokrat Parti" tarafından kullanılabileceğinden,"22.1.1975 de kurulup 16.10.1981 günlü, 2533 sayılı Kanun'la feshedilen ve3821 sayılı Kanun uyarınca 12.12.1992 de kongresini yaparak yeniden açılanDemokrat Parti" tarafından kullanılamayacağı Anayasa Mahkemesi'nin14.6.1993 günlü, 1993/1-1 sayılı kararı ile Siyasî Partiler Yasası'nın 104. maddesigereğince adı geçen Parti'ye ihtar edilmiştir.

Buihtar kararı 26.7.1993 gününde Cumhuriyet Başsavcılığı'nca tebliğ edildiğihalde, aradan geçen altı ay içinde davalı Parti ihtar gereklerini yerinegetirip "Demokrat Parti" adını değiştirmemiştir.

CumhuriyetBaşsavcılığı, ihtar kararının tebliğine karşın, süresi içerisinde yasayaaykırılığı gedirmediğinden, adı geçen Parti'nin 2820 sayılı Yasa'nın 104.maddesi uyarınca kapatılmasını istemiştir.

AnayasaMahkemesi'nin 13.9.1994 gün ve Esas 1994/5, Karar 1994/6 sayılı ihtar kararıdavalı Parti'ye 26.7.1993 günü tebliğ edilmiş, ancak 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 104/2. maddesinde öngörülen altı aylık süre içindeaykırılığın giderilmediği saptanmıştır.

Bunedenlerle, 14.6.1993 günlü, 1993/1-1 sayılı ihtar kararının tebliğine karşın,yasada öngörülen süre içinde aykırılığı gidermeyen davalı Parti'nin 2820 sayılıSiyasî Partiler Yasası'nın 104/2. maddesi gereğince kapatılmasına kararverilmesi gerekir.

VI-SONUÇ

YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 10.3.1994 günlü, SP.47 Hz.1993/23 sayılıİddianamesi'nde 19.6.1992 günlü, 3821 sayılı Yasa'nın 1., 2., 4. ve 6.maddeleri gereğince "Demokrat Parti" ismi 1946 yılında kurulan ve1960 yılında mahkeme kararı ile kapatılan Demokrat Parti tarafından kullanılabileceğinden,1975 yılında kurulup 16.10.1981 günlü, 2533 sayılı Yasa ile feshedilen Partitarafından bu ismin kullanılması nedeniyle Anayasa Mahkemesi'nce verilen ihtararağmen, Yasa'ya aykırı durumunun düzeltilmesi için 2820 sayılı Siyasî PartilerYasası'nın 104/2. maddesi gereğince kendisine tanınan sürede ihtar konusuaykırılığı gidermeyerek sürdüren bu Parti'nin kapatılmasına karar verilmesiistenmekle gereği görüşülüp düşünüldü:

1.Davalı Parti'nin 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın

104/2.maddesi gereğince KAPATILMASINA,

2.Davalı Parti'nin tüm mallarının 2820 sayılı Yasa'nın 107. maddesi gereğinceHazine'ye geçmesine,

3.Gereğinin Bakanlar Kurulu'nca yerine getirilmesi için karar örneğinin, 2820sayılı Yasa'nın 107. maddesine göre Başbakanlığa ve Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı'na gönderilmesine,

13.9.1994gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.