ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:1992/2 (SiyasîParti-Kapatma)
Karar Sayısı:1994/1
Karar Günü:10.2.1994
R.G.Tarih-Sayı:10.04.1994-21901
DAVACI: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
DAVALI: Yeşiller Partisi
DAVANINKONUSU : Anayasa Mahkemesi'nin 15.10.1991 gün ve Esas 1991/5, Karar 1991/6sayılı ihtar kararının Parti'ye tebliğinden başlayarak yasal süresi içinde,2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 73. ve 74. maddelerindeki yükümlülüğü,gerçeği yansıtır ve eksiksiz biçimde yerine getirmeyen Yeşiller Partisi'ninaynı Yasa'nın 104. maddesi gereğince kapatılmasına karar verilmesi istemidir.
I-İDDİANAME
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 7.12.1992 günlü, SP.24.Hz.1991/83 sayılıiddianamesinde aynen:
"A-Konuya İlişkin Yasal Düzenleme
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 73/3 maddesi, "parti merkezi ve bağlıilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayısonuna kadar, bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösteren kesinhesaplarınıhazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olankesinhesaplar, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanır vebirleştirilirler", 74. maddesi "... karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesinhesaplarının onaylı bir örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesi'ne ve bilgi için Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermekzorundadırlar." hükmünü içermektedir.
AynıYasa'nın 104. maddesinde, "Bir siyasî Parti'nin, bu Kanun'un dördüncükısmında yer alan maddeler hükümleri dışında kalan emredici hükümleriyle diğerkanunların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halindebulunması sebebiyle, o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne CumhuriyetBaşsavcılığı'nca resen yazı ile başvurulur.
AnayasaMahkemesi, söz konusu hükümlere aykırılık görürse bu aykırılığın giderilmesiiçin ilgili siyasî parti hakkında ihtar kararı verir. Bu karar, o siyasî PartiGenel Başkanlığı'na yazılı olarak bildirilir. Bu yazının tebliği tarihindenitibaren altı ay içinde aykırılık giderilmediği takdirde, Cumhuriyet BaşsavcısıAnayasa Mahkemesi'ne bu siyasî partinin kapatılması için resen dava açar."hükmüne yer verilmiştir.
B-Olayın Gelişimi ve İstemin Gerekçesi
b)Sözü edilen örgütlerin hesaplarını da kapsayacak biçimde düzenlenmesi gerekenbirleşik kesinhesabı,
c)Anayasa Mahkemesi'ne verilen iki ayrı içerikli genel merkez kesinhesabındanbirinde gelirler 2.339.700.- TL., giderler 2.260.576.-TL. ve 1989 yılınadevreden nakit mevcudunun 79.124.- lira gösterilmesine karşın, diğerinde genelmerkez gelir ve giderlerinin birbirine denk biçimde 2.160.731.-TL. olduğunun vegelecek yıla devreden nakit mevcudu bulunmadığının bildirilmesi karşısında,gerçek durumu gösteren genel merkez hesabını,
d)Genel Merkez ile iller örgütü hesaplarının birleştirilerek kabulüne ilişkin,Parti'nin yetkili organınca alınması gereken kararı,
vermediği"anlaşılmıştır.
Yasa'yaaykırılığı, tanınan sürelere rağmen gidermeyen davalı siyasî partiye, 2820sayılı Yasa'nın 104. maddesi gereğince ihtar kararı verilmesi için CumhuriyetBaşsavcılığımızca yapılan başvuru üzerine Yüksek Mahkemenizce verilen15.10.1991 gün ve E.1991/5 (S.P.İhtar), K. 1991/6 sayılı ihtar kararı, parti adınatebligatı almaya yetkili Merkez Yönetim Kurulu üyesi Ertuğrul Şenoğlu imzasına19.2.1992 tarihinde tebliğ edildiği halde altı aylık yasal süre içinde Yasa'yaaykırılık giderilmemiştir.
Malîdenetiminin düzenli bir biçimde yapılmasına olanak sağlamak durumunda olandavalı Siyasî Parti'nin, Yasa'nın buyurucu hükümlerine uymadığı saptanmıştır.
Sonuç:
Yukarıdaaçıklanan nedenlerle, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 73. ve 74.maddeleri buyurucu hükümlerine ve Yüce Mah kemenizin 15.10.1991 gün, E.1991/5(Siyasî Parti-İhtar) ve K.1991/6 sayılı kararına rağmen 1988 yılı kesinhesabınıYasa'ya uygun bir biçimde düzenleyerek vermeyen davalı siyasî Parti'nin anılanYasa'nın 104. maddesi uyarınca kapatılmasına karar verilmesini arz ve talepederim" denilmiştir.
II-DAVALI PARTİNİN ÖN SAVUNMASI
YeşillerPartisi'nin 17.2.1993 günlü ön savunmasında ise aynen :
"Hukukunüstünlüğüne inanan Yeşiller Partisi, 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 73.ve 74. maddelerindeki yükümlülüğünü, Yüksek Mahkemenizin 15.10.1991 gün veE.1991/6 sayılı ihtar kararının tebliğinden itibaren Tüzüğümüzün ve SiyasîPartiler Yasası'nın ona verdiği yetkiler dahilinde eksiksiz yerine getirmiştir.
1-15.10.1991 tarihli ihtar kararınızın tebliğinden tam bir gün sonra, 16.10.1991tarih 1/10/Pİ sayıyla ve Genel Başkan seçildikten tam bir (1) ay sonra bütün ilve ilçelerden 1990, 1991 ve daha önceki yıllarda varsa eksik kesinhesaplarıyollamaları yönünde yazışma yapılmıştır.
2-Kesinhesapların bir iki ilçenin ısrarlı yollamaması veya eksik yollamasıüzerine 9.12.1991 tarih 2/12/Pİ sayılı yazışmayla il ve ilçeler tekraruyarılmış, Malî Sorumlu Suat Pınar'ın 26.12.1992 tarihli tafsilatlı veayrıntılı açıklamasına da cevap alınamamıştır. İl ve İlçe yetkilileri ne istifaetmiş ne de gelir-gider hesaplarını yollamışlardır. İstifa eden Fethiye ilçesidışındadır.
3-Gelmeyen hesapların eski Genel Başkan'ın dosyalarının arasında olacağıdüşüncesiyle 6.3.1992 tarih 18/3/Pi sayılı yazıyla hem genel Başkana hem deyollamamakta ısrar eden bütün il ve ilçelere APS olarak tekrar uyarıyapılmıştır. Gerekli yanıt alınmamıştır.
4-Sayın Anayasa Mahkemesi Başkanlığı, bir partinin kongrede onaylanmış tüzüğü,kongrelerce ibra edilmiş eski yönetimlerin tekrar Büyük Kongre tarafındansuçlanabileceğini düşünüyorum. Ülkemizin saygı ve hukukun üstünlüğünü ilkeedinmiş Cumhuriyet Savcılarının suçlamalarını ne kadar haklı buluyorsam kendiçabalarımın ve yönetim kademesindeki son seçimle gelmiş partili arkadaşlarımınçabalarını da o kadar saygın yerinde ve titizlikle son ana kadar yerinegetirdiğine inanıyorum.
Eskiyönetimler tarafından adresleri bile yazışmayla tesbit edilmemiş kayıtlarıyapılmamış il ve ilçelerin yerlerinin tesbitinin bile ne kadar zaman aldığınıtakdir edersiniz. Sorumluluğumuzun idraki ile MYK'nu Parti Tüzüğümüzün Md. 10"Yılda en az iki kez olağan toplanır" hükmüyle, 26.6.1992 tarihindeikinci toplantıyı bütün bu olumsuzlukları tartışmak üzere Bursa'da toplantıyaçağırdım. Yine madde 10 gereğince o anki mevcut saltçoğunlukla üç (3) kişidenoluşan Malî Komisyon kurulması kararı alınmıştır. Bütün il ve ilçelerleellerindeki adres ve imkanlarla telefon ve giderek incelemeye çalışan MalîKomisyon sonunda kanunî hakları olan "İstifa"yı Genel Başkanavermişler ve istifa tarafımızdan kabul edilmiştir. Gerekçe olarak "Hukukisorumluluğu büyük olan bu vazifeyi istesek de yerine getiremeyebiliriz. Çünkükarşımızda duyarsız kalan il ve ilçelerle adresleri tesbit edilemeyen ilçelerbulunmaktadır."
Malîişlerden sorumlu Suat Pınar Noterlik kanalıyla istifasını yollamıştır. (45518sayı 9 Aralık 1992) Kadıköy İkinci Noterliğinden 17 Aralık 1992 tarih ve 57513sayılı yazıyla istifasının kabulünün yanında varsa eski ve yeni bütün evraklarıniki imzalı tutanakla Genel Başkanlığa iletmesi istenmiş, cevap verilmemiş,evraklar teslim edilmemiştir. Suat Pınar Malî İşlerden sorumlu olduğu dönemdeeski yönetimin kendilerine gerekli evrakları resmi olarak verilmediğigerekçesiyle, ilk seçildiği tarihte Noterden protesto çektiğini bildirmiştir.
Bununüzerine Parti'nin hesaplarını mesleki intizam içinde yapması için ücretliolarak eski yönetimler tarafından çalıştırılan Muhasebeci 1965 doğumlu KenanAk'a durumun aciliyeti nedeniyle 24 Aralık 1992 tarih 60194 sayılı noterlikyazısıyla elindeki ve bu güne kadar gelen, gelir-gider hesaplarını, derhal veacilen Anayasa Mahkemesi'ne verebilmesi için yetki verilmiştir.
SayınAnayasa Mahkemesi Başkanlığı,
Seçildiğimgünden bu güne kadar, olağan ve iki olağanüstü kongrelerde ibra edilmiş eskibaşkan ve MYK üyelerinden, 30.1.1993 son MYK toplantısına kadar, MYK'na, banave Ankara irtibat bürosuna gerekli evraklar verilmemiş ve gerekli açıklamayapılmamıştır.
Hukukunüstünlüğüne inanan yönetimimiz, gerekli bütün çabalara ve bütün maddizorluklara rağmen vazifesini yerine getirmiş olmanın huzuruyla bu cevabi yazıyıyolluyorum. Savunmanın mantığı bu yolladığım üç sayfanın içindedir.
30.1.1993tarihinde toplanan MYK 2. olağan kongre kararı almıştır. Kongre kararınınyanında gelir-gider hesaplarını yollamayan il ve ilçelerin MYK ile ilişkisininkesilmesinin kararını alarak bir anlamda o ilçeleri "fesh" etmiştir.SPY'nın verdiği yetkiye dayanarak il ve ilçeler hakkında suç duyurusuyapılmıştır.
SayınAnayasa Mahkemesi Başkanlığı, Türkiye Cumhuriyeti'nin yetkili mercileritarafından ve yerel savcılıklardan ve il ve ilçe seçim kurullarından fesihedilen ilçelerden adresleri ve neden gelir-gider hesaplarını yollamadıklarınınyönündeki yazılı taleplerimin yaptığım suç duyurusu sonuç verinceye kadar veHaziran ayında yapılacak olağan ikinci Yeşiller Partisi Kongresine partinineski yöneticileri hakkında vereceği karara kadar, Demokrasi'nin vazgeçilmezkurumlarından biri olan Türk Siyasî hayatına renk ve önemli mesajlar verenYeşiller Partisi'nin kapatılması yönünde vereceğiniz kararın, haksızlıklar veyaralar açmamasını ve siyasî partiler tarihimizde olumsuz ve bütün iyi niyetineve çabasına rağmen çağdaş vatanseverlik örneği veren bir parti de maalesefkapatılmıştır dip notuna, ülkemizin muhatap olmamasını diliyor, hukukunüstünlüğüne ve demokrasiye ve vicdanımın sesine inanarak ümitvar olmaya devamederken saygılarımı, ilginizden dolayı teşekkürlerimi sunuyorum"denilmektedir.
III-YARGITAY BAŞSAVCILIĞININ ESAS HAKKINDAKİ GÖRÜŞÜ
Önsavunmada ileri sürülen hususlara karşı Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 3.3.1993günlü esas hakkında görüşü aynen şöyledir:
"A-Dava Konusuyla İlgili Yasal Düzenleme
2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 73/3. maddesi, "Parti merkezi ve bağlıilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılını izleyen Nisan ayısonuna kadar, bir evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösterenkesinhesaplarını hazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve partimerkezine ait olan kesinhesaplar, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu'ncaincelenerek karara bağlanır ve birleştirilir. "74. maddesi" SiyasîPartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunankesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatınınkesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesi'ne ve bilgi için Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermekzorundadırlar." hükmünü içermektedir.
AynıYasa'nın 104. maddesinde, "bir siyasî partinin, bu Kanunun dördüncükısmında yer alan maddeler hükümleri dışında kalan emredici hükümleriyle diğerkanunların siyasî partilerle ilgili emredici hükümlerine aykırılık halindebulunması sebebiyle, o parti aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne CumhuriyetBaşsavcılığı'nca resen yazı ile başvurulur.
AnayasaMahkemesi, söz konusu hükümlere ayrılık görürse bu aykırılığın giderilmesi içinilgili siyasî parti hakkında ihtar kararı verir. Bu karar, o siyasî parti genelbaşkanlığına yazılı olarak bildirilir. Bu yazının tebliği tarihinden itibarenaltı ay içinde aykırılık giderilmediği takdirde, Cumhuriyet Başsavcısı AnayasaMahkemesi'ne bu siyasî partinin kapatılması için resen dava açar." hükmüneyer verilmiştir.
B-Yasal Düzenleme Karşısında Davalı Siyasî Partinin Konumu
AnayasaMahkemesi'nce; Yeşiller Partisi'nin 1988 yılı kesinhesabının esastanincelenmesi sırasında; "Ankara, İstanbul, Bursa, İzmir, İçel, Balıkesir,Altalya illeriyle bu illerin kimi ilçelerine, ayrıca Bodrum ve Marmarisilçelerine genel merkezden alındı belgelerinin gönderildiği saptanmış olduğundan;adı geçen Parti'den 1988 yılında hangi il ve ilçelerde örgüt kurulduğunun veözellikle yukarıda belirtilen il ve ilçelerde örgüt kurulup kurulmadığının,kurulmuşsa kuruluş tarihlerinin sorulmasına, örgüt kurulmuşsa bağlı ilçelerinide kapsayan iller örgütü kesinhesabı ile birlikte birleştirilmiş kesinhesabınen kısa zamanda Anayasa Mahkemesi'ne gönderilmesinin istenmesine"13.3.1990 gün ve 1989/10 (Siyasî Parti Malî Denetim) sayı ile karar verilmiş,bu karar gereğinin yerine getirilmesi için 12.6.1990 gün ve 1989/10 (S.P.M.D.)sayılı kararla adı geçen partiye otuz gün süre tanınmış, buna rağmen karargereğinin yerine getirilmemesi üzerine, "1988 yılında taşra örgütübulunduğu halde yalnız genel merkez hesabını Anayasa Mahkemesi'ne gönderen, ikikez süre verilerek istenmesine karşın taşra örgütü hakkında gerekli bilgilerive örgüt kurulan iller kesinhesap çizelgeleri ile birleştirilmiş kesinhesapçizelgelerini vermeyen Yeşiller Partisi hakkında 2820 sayılı Yasa gereğinceişlem yapılmak üzere Cumhuriyet Başsavcılığı'na duyuruda bulunulmasına..."11.9.1990 gün ve 1989/10 (S.P.M.D.) sayı ile karar verilmiştir.
AnayasaMahkemesi'nin anılan kararlarında değinilen eksikliklerin giderilmesiCumhuriyet Başsavcılığımızca davalı siyasî partiden 25.9.1990 gün ve SP.Muh.1990/65sayılı yazı ile istenmiştir.
Bunarağmen, Yüksek Mahkemenizin 29.5.1991 gün ve 1989/10 (S.P.M.D.) sayılıkararında belirtildiği üzere, davalı siyasî partinin;
"a)Balıkesir ili Burhaniye ilçesinde, İzmir ve İstanbul illerinde 1988 yılında örgütkurulmasına karşın bunlara ilişkin çizelgelerle, İçel ilinin onaylıçizelgesini,
b)Sözü edilen örgütlerin hesaplarını da kapsayacak biçimde düzenlenmesi gerekenbirleşik kesinhesabı,
c)Anayasa Mahkemesi'ne verilen iki ayrı içerikli genel merkez kesinhesabındanbirinde gelirler 2.339.700.-TL., giderler 2.260.576,.-TL. ve 1989 yılınadevreden nakit mevcudunun 79.124.-lira gösterilmesine karşın diğerinde genelmerkez gelir ve giderlerinin birbirine denk biçimde 2.160.731.-TL. olduğunun vegelecek yıla devreden nakit mevcudu bulunmadığının bildirilmesi karşısında,gerçek durumu gösteren genel merkez hesabını,
d)Genel Merkez ile iller örgütü hesaplarının birleştirilerek kabulüne ilişkin,Parti'nin yetkili organınca alınması gereken kararı, vermediği" anlaşılmıştır.
Yasa'yaaykırılığı, tanınan sürelere rağmen gidermeyen davalı Siyasî Parti'ye 2820sayılı Yasa'nın 104. maddesi gereğince ihtar kararı verilmesi isteğiyleCumhuriyet Başsavcılığımızca yapılan başvuru üzerine Yüksek Mahkemenizceverilen 15.10.1991 gün ve E.1991/5 (S.P.İhtar), K.1991/6 sayılı ihtar kararı,parti adına tebligatı almaya yetkili MYK üyesi Ertuğrul Şenoğlu imzasına19.2.1992 tarihinde tebliğ edildiği halde altı aylık yasal süre içinde ve halenYasa'ya aykırılık giderilmemiştir.
C-Hukukî Değerlendirme
İhtarkararının tebliğinden sonra, Parti Genel Başkanlığı'nca ihtara konu olaneksikliklerin giderilmesi yolunda ilgili il ve ilçe teşkilatlarıyla yazışmayapılmış olması, Yasa'nın buyurucu hükümlerinin yerine getirildiği anlamınıtaşımaz. Yazışma yapılan il ve ilçe örgütlerinden olumlu yanıt ve bilgialınamaması, davalı partinin iç sorunu olup bir aksaklık varsa, Yasa'nınverdiği yetki çerçevesinde gerekli önlemlerin zamanında alınması, partininyetkili organlarına düşen bir görevdir.
Malîdenetiminin düzenli bir biçimde yapılmasına olanak sağlamak durumunda olandavalı siyasî partinin Yasa'nın buyurucu hükümlerini, aradan geçen süreyerağmen yerine getirmediği saptanmıştır.
Sonuç:Yukarıda yasal dayanakları ve gerekçesi açıklandığı üzere, 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'nun 73. ve 74. maddeleri buyurucu hükümlerine ve YüksekMahkemenizin 15.10.1991 gün E.1991/5 (Siyasî Parti-İhtar) ve K.1991/6 sayılıkararına rağmen 1988 yılı kesinhesabını, yasaya uygun bir biçimde düzenleyerekvermeyen davalı Siyasî Parti'nin anılan Yasa'nın 104. maddesi gereğincekapatılmasına karar verilmesini arz ve talep ederim." denilmektedir.
IV-DAVALI SİYASİ PARTİNİN ESAS HAKKINDAKİ SAVUNMASI
CumhuriyetBaşsavcılığı'nın esas hakkındaki görüşlerine karşı davalı Yeşiller Partisi'nin24.3.1993 günlü savunma yazısında özetle:
Kendilerinegönderilen yazı üzerine "oluşturdukları evrak toplama ve tasnifkomisyonunun verdiği belgeler sonucunda 1988 yılı gelir gider hesabınınekte" sunulduğu,
1988yılında Beşiktaş ve Bodrum ilçelerinin yolladığı onaylı belgelerden,gelir-gider hesabının olmadığının saptandığı,
FeshedilenMersin ili ve Bakırköy ilçeleriyle yapılan yazışmaların en kısa zamandasonuçlanacağı ve gelir-giderleri varsa ek bütçe olarak en kısa zamanda yollanacağı,
Atanmışancak yasal işlemleri tamamlanmamış olan; İzmir, Ankara, Bursa ve Balıkesirilleriyle Burhaniye ilçesinin MYK tarafından onanmış 1988 yılı gelir-giderbirleşik hesaplarının ekte olduğu,
1990yılı bütçesinin, Mart ayının vergi sıkışıklığı ve bayram tatili olmasınedeniyle, iki haftalık bir gecikmeyle gönderileceği,
Hukukunüstünlüğüne inanan Yeşiller Partisi'nin geçmişe yönelik tüm biçim hatalarınıdüzeltmeye kararlı olduğu, Yüce Mahkemenin adaletli davranacağına emin olarakkendilerine sözlü bir savunma hakkı verilmesini istedikleri,
belirtilmiştir.
V-DAVALI PARTİ TEMSİLCİSİNİN SÖZLÜ AÇIKLAMASI VE EK SAVUNMASI
AnayasaMahkemesi'nin 27.4.1993 günlü, 1992/2 sayılı kararı uyarınca, Yeşiller PartisiGenel Başkanı Aydın AYAS 21.5.1993 günü, partisi adına sözlü açıklamalardabulunmuştur.
1991yılından beri Yeşiller Partisi Genel Başkanı olduğunu belirten Aydın AYASaçıklamalarında:
YeşillerPartisi'nin ülkedeki inanılmaz doğal çevre ve politik kirliliği gidermekamacıyla 1988 yılında kurulduğunu, partilerinin bireyin özgürlüğünün sınırsızolmasını isterken, maddeten ve manen gelişen insanların toplumun ilerlemesineyol açacağını savunduğunu ve bireysel yaratıcılığın en büyük zenginlik olduğunainandığını, somut olarak bireye dayanmayan hiçbir siyasal, ekonomik ya dasosyal sistemin başarılı olamıyacağını deklare ederek alternatif bir siyasalhareket olma çabasını verdiğini ve vermeye çalıştığını belirttikten sonraaynen:
"Partimizinhedefi, ülkemizin insanları ve onun gelecek nesillerine ekolojik, ekonomik vesosyal bakımdan gelişmiş toplumların yaşam ortamını hazırlamak olarakbelirlenmiştir. 1988 yılında bireyin özgürlüklerini yok sayan vedemokratikleşmeyi geciktirici girişimlerin zaman içinde demokrasiyi kaldıracağıinancı, özgür bireylerin birlikte bir çatı altında Yeşiller Partisi olarakmücadele vermesini gerektirmiştir.
Bugüzel ideallerle bir araya gelen fedakâr insanlar, öz gürlüklerin sınırsızolmasını isterken, insanların kendi davranış ve sorumluluklarının bilincindeolmalarını da talep etmiştir. Bireysel ve toplumsal ahlak ve erdemleringelişmesi için de sabırlı ve dikkatli davranmaya çalışırken bazen de zamanbulamadığı için şekil hatası yaptığını -bunu samimiyetimizle ve sizinsamimiyetinize inanarak söylüyorum- kesin olarak farkına varamadık, şekilhatası yaptığımızın kesin olarak farkına varamadık. Çünkü son derece sorumlulukduyan arkadaşlarımız vardı. Bir an evvel eylem yapmaları ve kamuoyuoluşturmaları gerektiğine inanıyorlardı. Hepsi paraları ceplerinden verdiler,tutanaklar hepsi benim elimde. Bir kuruşluk bir kaçık ve kayıp yoktur. İlk üçay içerisinde mutemet olan arkadaşın bir ufak hesap yanlışlığından dolayı21.000.- liralık bir kayıp tahmin ediyoruz var; onun da cezasını çekmeyehazırız; ama hiçbir suistimal ve yanlışlık yoktur ve hepsinin çok iyi niyetliçalıştığına inanıyorum.
ÇünküYeşiller Partisi üyelerinin acelesi vardı. Demokrasi ve yüce değerler tahripedilirken doğal çevremizde inanılmaz bir hızla yok olmaktaydı. Demokrasininvazgeçilmez kurumlarından biri olan Türk siyasî hayatına renk katan ve başkaalternatifi bulunmayan partimizin son yönetim kurulunun önceki dönemlere ait1988 ve 1990 bütçelelerini vermesine rağmen size bir şey daha göstermekistiyorum. Dün en son size ek bütçe olarak sunacağımız şeyi açamadım daha, bize1990 bütçesini Antalya dün yollayabilmiş. Bu tabiî büyük bir ihtimalle yapılanşekil hatasının nedenlerinden bir tanesidir ve siz, 1990 yılının bütçesini 1993yılında Genel Merkeze yolluyorsunuz diye bana da sorabilirsiniz, Antalya'ya da sorabilirsiniz;ama dün hafta sonu gidip almak mecburiyetinde kaldım bana geleceğini bildiğimiçin.
Biz,1990 bütçelerini, bize göre çok kısa bir sürede vermek şansını bulabildik. Bubütçeyi vermemize rağmen bir şekil hatasından ötürü kapatılması halinde yanipartimizin, yaptığı şekil hatasından dolayı kapatılması nedeniyle -ama şuna dainanıyoruz ki, hukukun üstünlüğüne de inanıyoruz, hukukun bir normlar, ilkelerbirlikteliği olduğuna inanıyoruz, normları da şekillerin belirlediğineinanıyoruz, fakat Türk siyasî hayatındaki Siyasî Partiler Yasası'nınki,-Meclisteki bütün partilerin değiştirilmesini istediği Siyasî PartilerYasası'nın bizlerin fantazilerini, bizlerin ülkemize yararlı olabilecekdüşüncelerini bir anlamda sınırladığına da inanıyoruz. Böyle bir nedendendolayı kapatılması halinde dünya çevre hareketinin içinde doğması muhtemelyanlış anlaşılmalara ve tartışmalara ülkemizin muhatap olabileceğini gözönünealıyoruz ve üzülüyoruz. Yani böyle bir olaya muhatap olmaması gerekirdi ülkemizdiyoruz.
YüceMahkemenizden bu davaya karşı şekil hatamızı yaptığımızı da bilerek bir jürigibi bakmasını, talep hakkını kendimizde buluyoruz. Hukukun üstünlüğüneinanarak Yüce Mahkemenize saygılarımı sunuyorum.
Varsasorularınızı, memnuniyetle açıklamak isterim." demiştir.
Yöneltilensorulara; sözlü açıklamaya Ertuğrul ŞENOĞLU'nun kendisine bilgi vermesi üzerinegeldiğini, Genel Başkan olduktan sonra Anayasa Mahkemesi'nin ihtar kararını danazara alarak partilerinin 1988 ve 1990 yılları hesaplarının biran önce verilmesiiçin tüm il ve ilçelere yazı yazdığını, bu yazılardan bir kaçına hesaplarıyolladıkları yönünde yanıtlar gelince eski yönetimden bunları istediklerini,fakat parti iç yapısındaki muhalefet nedeniyle eski yönetimin ellerindekievrakları kendilerine vermekten çekindiğini, ancak eski yönetimdekiarkadaşlarının da dürüst olduklarını, kesin olarak görevlerini kötüyekullanmıyacaklarını bildikleri için sabırlı davrandıklarını, bu arada tasnifkomisyonu kurduklarını ve bu tasnifler sırasında Bursa ilinin tutanaklarınıbulduklarını, ne var ki muhasebecinin defterlerini, kayıtlarını alamadıklarını,kuruluş aşamasındaki bu heyacanla dosyaların ve tutanakların yerlerininkarışması nedeniyle zaman kayıplarının olduğunu ve 1988 hesaplarınıtamamlayarak yolladıklarını,
1990yılı bütçesinin de aynı biçimde olduğunu, sonuçta kendilerinin evraklarıtopladıklarını, ancak biçim hatası yapmamak için titizlikle çalıştıklarındanbugünkü gecikmelerin olduğunu, gecikmenin siyasî partilerin içerisinde var olaniç dinamiklerden kaynaklandığı kanısında olduğunu,
PartiGenel Merkezi'nin irtibat adresi olarak Ankara-Yüksel Caddesini "YükselCaddesi 44/6-Kızılay-Ankara" belirtiklerini, kendisinin diş hekimliğiyaptığını, Rıhtım Caddesinin de "Rıhtım Caddesi Nemlizade sokak No.4 Kadıköy-İstanbul"Celal Ertuğ'la kendisinin klinik olarak çalıştırdıkları yer olduğunu, bunun birodasını da Partinin İstanbul irtibat bürosu olarak kullandıklarını, partilerinmaddî sorunlarla karşı karşıya olması nedeniyle, göreve gelmelerinden sonra yeniantetli kağıtlar bastıramadıklarını ve eski başlıklı kağıtları kullandıklarını,
Şuandaki geçerli adresleri olan "Başar sokak 2/16 Moda-İstanbul"un, hemkendi özel konutunun, hem de parti genel merkezinin adresi olduğunu,
Parti'ninilk Genel Başkanı olan Prof. Dr. Celal Ertuğ'un partinin kuruluş tarihi olan8.6.1988 tarihi itibariyle herhangibir yüksek öğretim kurumunda öğretimgörevlisi olarak çalışmadığını,
Kendisininserbest dişçi olarak çalıştığını, kendisinin nüfus kayıt örneği, savcılık temizkağıdı gibi kimi belgeleri tamamlayamadığı için Siyasî Partiler Yasası'nın 33.maddesi uyarınca ilgili mercilere şu anda başvurmadığını, partilerin yapısıgereği genelde birçoğu ev kadını olan hanımların partilerine geldiğini,bunların hukukî prosedürü bilmediklerini, Siyasî Partiler Yasası'na göreyapılacaklar konusunda kendilerinden bilgi istediklerini, kendilerineşubelerden gelen evrakta eksiklikler bulunduğunu, tamamlanmasını istediklerini,bunun da zaman kaybına neden olduğunu, sorunların maddî olanaksızlıktankaynaklandığını, ancak kendilerinin üzerlerine düşen görevi yapmanın huzuruiçerisinde olduklarını ve kapatılmaya katlanamayacaklarını,
Biçimselaykırılığın farkında ama iyi niyetli olduklarını, biçimsel koşulları yerinegetirememelerinin bir kasıttan değil, tamamen olanaksızlıklardankaynaklandığını,
Üyelerininçoğunun bayan olması gibi nedenlerle yazışmaları ve bürokratik işlemlerigecikmeyle yerine getirebildiklerini,
Kendisiparti dışında bir kişi olsa ve Yeşiller Partisi'nin 1992 yılı bütçesini 300 binlira eksiğiyle tamamladığını görse, o parti hesabına üzüleceğini, daha büyükdestek verme ihtiyacını duyacağını, içinde olunca işlerin acı olduğunu, gönüllübir birlikteliği yaşatmaya çalıştıklarını, çağdaş bir birey kavramını vegüvenilir bir bireye toplumun ne kadar ihtiyacı olduğunu, pratikte ve teorideuygulamaya sokmaya çalıştıklarını, bunun kolay bir iş olmadığını, kendilerininbunun içinde yaşadıklarını, insanların kalbini kırmamak, onurunu kırmamak gibibir takım sorumluluklarının olduğunu ve bunları yerine getirmek gerektiğini,
Dışardanpartilerine kimin nasıl baktığının kendisini ilgilendirmediğini, ancak kendisiparti içinde olmasa ve dışardan baksaydı partilerindeki çocuklara bir altınmadalya verip, onları takdir edeceğini,
Yaptıklarıişi çok sevdiklerini ve biçim aykırılıklarının da bilincinde olarak eğeryasaklı duruma düşmezlerse, bundan böyle Eko-liberal bir siyasî hareketiniçinde olmak istediklerini, bu siyasî hareketin ülkede liberal çağdaşlıkla,çağdaş çerveciliğin uyum sağlıyabileceği bir konsepti içerdiğini ve doğal kimiprosedürlerin içerisinde ne kadar zaman kaybedileceği yolundaki deneyimlerisonucunda biraz daha profesyonel çalışma içerisinde olunması, kesinlikle biçimhatası yapılmaması, biçim hatasının hukukun esasını oluşturduğu, bilincineulaştıklarını, kendisinin Yeşiller Partisi'ne girmeden önce mahkeme kapısıbilmeyen bir insan olduğunu,
anlatmıştır.
DavalıParti'nin 21.5.1993 günlü ek savunmasında da, daha önceki savunması ve sözlüaçıklamalarında olduğu gibi özetle:
YeşillerPartisi'nin ülkenin inanılmaz doğal, çevre ve politik kirliliğini gidermek için1988 yılında kurulduğu,
Bireyselve toplumsal ahlâk ve erdemlerin gelişmesi için sabırla ve dikkatle çalışırken,bazen zaman bulunamadığı için biçim hatası yapıldığının farkına bilevarılamadığı,
Türksiyasî hayatına renk katan ve başka alternatifi bulunmayan partilerinin sonyönetim kurulu olarak önceki dönemlere ait 1988 ve 1990 bütçelerini vermelerinekarşın bir biçim hatasından ötürü kapatılmaları durumunda, dünya çevre hareketiiçerisinde yanlış anlamalara ve tartışmalara neden olunabileceğinin gözününealınarak Yüce Mahkemenin davaya bir jüri gibi bakmasını istedikleri,
Hukukunüstünlüğüne inandıkları,
Belirtilmiştir.
VI-DAVANIN EVRELERİ
1-Anayasa Mahkemesi 15.10.1991 gün ve E.1991/5 (Siyasî Parti-İhtar), K.1991/6sayılı kararı ile; 11.9.1990 günlü, 1989/10 sayılı kararına karşın 1988 yılıkesinhesabını, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 73. ve 74. maddelerineuygun olarak Anayasa Mahkemesi'ne vermeyen Yeşiller Partisi'ne aynı Yasa'nın104. maddesi gereğince ihtar verilmesine ve karar örneklerinin adıgeçenpartinin genel merkezine de tebliğ edilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine karar vermiştir.
2-Verilen İhtar kararı, Yargıtay Cuumhuriyet Başsavcılığı'nca 19.2.1992'de partiadına tebellûğa yetkili Yeşiller Partisi Merkez Karar Yönetim Kurulu üyesiErtuğrul ŞENOĞLU'na tebliğ edilmiştir.
3-İhtar kararında belirtilen eksikliklerin davalı partice yerine getirilmemesiüzerine durum, Anayasa Mahkemesi'nce 17.11.1992 günlü, 1589 sayılı yazı ileYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na bildirilmiştir.
4-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 7.12.1992 günlü, SP.24.Hz.1993/83 sayılıiddianamesi ile Anayasa Mahkemesi'nden, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın73. ve 74. maddelerindeki yükümlülüğü, Anayasa Mahkemesi'nin 15.10.1991 gün veEsas 1991/5, Karar 1991/6 sayılı ihtar kararının tebliğinden itibaren, yasal süresiiçinde, gerçeği yansıtır biçimde ve eksiksiz olarak yerine getirmeyen YeşillerPartisi'nin, aynı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca kapatılmasına kararverilmesini istemiştir.
5-Davanın açılması üzerine Anayasa Mahkemesi'nce 19.1.1993 gününde alınan 1992/2(S.P.Kapatma) sayılı kararında aynen:
"1-Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca düzenlenen, Yeşiller Partisi'ninkapatılması istemli 7.12.1992 günlü, SP.24.Hz.1991/83 sayılı İddianamesi'ninonanlı bir örneğinin, almalarından başlayarak otuz günlük süre içinde, gerekligörülürse dosyayı da inceleyip hazırlayacakları ön savunmayı yazılı olarakAnayasa Mahkemesi'ne göndermeleri için adı geçen Parti Genel Başkanlığı'natebliğine,
2-Verilen süre içinde ön savunma gönderilmediği takdirde savunma yapmaktan kaçınmışsayılacaklarının yazılacak tezkere de belirtilmesine,
3-Ön savunma geldiğinde esas hakkında düşüncelerini bildirmek üzere onanlı birörneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,
4-Esas hakkındaki düşüncenin onanlı bir örneğinin, ilgili Parti'ye tebliğiyleyine otuz gün içinde inceleyip hazırlayacakları savunmalarının istenmesine,
5-Verilen süre içinde savunma gönderilmediği takdirde savunma yapmaktan kaçınmışsayılacaklarının yazılacak tezkerede belirtilmesine,
6-Anılan Parti'ye gerekli tebliğ işlemlerinin yaptırılması için karar örneğininYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,
19.1.1993gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi."
denilmiştir.
6-Anayasa Mahkemesi'nin 19.1.1993 günlü, Esas 1992/2 (Siyasî Parti-Kapatma) sayılıkararı ve Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 7.12.1992 günlü, SP.24.Hz.1991/83 sayılıİddianamesi, davalı Siyasî Parti'nin yetkilisi Ertuğrul ŞENOĞLU'na 18.2.1993'detebliğ edilmiştir.
7-Davalı Siyasî Parti 17.2.1993 günü Anayasa Mahkemesi Başkanlığı'na ön savunmasınıvermiştir.
8-Anayasa Mahkemesi'nin 19.2.1993 gün ve 261 sayılı yazısı üzerine, YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 3.3.1993 gün ve SP.24.Hz.1991/83 sayılı esashakkındaki görüşü 4.3.1993'de parti yetkilisi Ertuğrul ŞENOĞLU'na tebliğedilmiştir.
9-Yeşiller Partisi Başkanlığı'nca Anayasa Mahkemesi Başkanlığı'na 29.3.1993'desunulan 24.3.1993 günlü savunma yazısında, gerekli açıklamalar yapıldıktansonra sözlü açıklama isteminde bulunulmuştur.
10-Anayasa Mahkemesi'nce, davalı Yeşiller Partisi'nin sözlü açıklamalarının21.5.1993 gününde dinlenilmesine, 27.4.1993 günü oybirliğiyle karar verilerekçağrı gönderilmiştir.
11-21.5.1993 günü, Anayasa Mahkemesi'nde davalı Siyasî Parti Genel Başkanı AydınAYAS'ın sözlü açıklamaları dinlenilmiştir.
12-Yeşiller Partisi 21.5.1993'de ayrıca ek savunma dilekçesini de AnayasaMahkemesi'ne vermiştir.
VII-DEĞERLENDİRME
1-Genel Açıklama
Anayasa'nın68. maddesinin ikinci fıkrasında "Siyasî Partiler, demokratik siyasîhayatın vazgeçilmez unsurlarıdır." ilkesine yer verildikten sonra üçüncüfıkrasında da "Siyasî Partiler önceden izin almadan kurulurlar ve Anayasave kanun hükümleri içinde faaliyetlerini sürdürürler." denilmektedir.
SiyasîPartilere ilişkin Anayasa kuralları gözden geçirilirse Anayasakoyucunun bukonuya özel bir önem ve değer vermiş olduğu görülür. Ancak, siyasî PartilerAnayasa'da kamu kurumları olarak nitelenmemiştir.
Siyasalpartilerin kuruluş ve çalışmalarının özgürlük içinde olması ilkedir. SiyasîPartiler, belli siyasal düşünce ve erekler çerçevesinde birleşen yurttaşlarınözgürce kurdukları ve özgürce katılıp ayrıldıkları kuruluşlardır. Kamoyununözgürce oluşmasında öbür kurumlardan değişik bir ağırlığı bulunan siyasalpartiler, yurttaşların istem ve özlemlerinin gerçekleşmesine çalışan kuruluşlarolarak siyasal katılımı somutlaştıran hukuksal yapılardır. Demokrasinin simgesisayılan, olmazsa olmaz koşulu olarak nitelenen siyasal partiler, özgürlük vehukuksallığın ulusal araçları durumundadır.
Devletyönetimindeki etkinlikleri ve Ulusal iradenin gerçekleşmesinde başlıca araçoluşları nedeniyle, Anayasakoyucu, siyasal partileri öteki tüzelkişilerdenfarklı görerek kapatılma nedenlerini Anayasa'nın 69. maddesinin son fıkrasındaözel biçimde düzenlemiştir.
Anayasa'nınanılan buyurucu kuralı uyarınca 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası çıkarılmış;siyasî partilerin kuruluşlarından başlayarak çalışmaları, denetimleri,kapatılmaları konularında, belirli bir sistem içerisinde, çok ayrıntılıkurallar getirilmiştir. Getirilen sistemde, Anayasa'da yer alan yasaklarauymayan siyasal partilerin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nca izleneceği vegerektiğinde Anayasa Mahkemesi'nde kapatılmaları için dava açılacağıöngörülmüştür.
Siyasalpartilerin uyacakları esasların Anayasa'da yer alması, çalışmalarının Anayasave yasa kurallarına uygunluğunun özel biçimde denetlenmesi, onların olağan birdernek sayılmadıklarını, demokratik yaşamın vazgeçilmez öğesi olduklarınıdoğrulamaktadır. Siyasal partilerin, devlet örgütü ve kamu hizmetleriyle yoğunilişki içinde olmaları, onların her istediğini yapabilecekleri anlamına gelmez.Siyasal partilerin baskı ve engellerden uzak kalmasını sağlamaya yönelikkurulma ve çalışma özgürlüğü, Anayasa ve bu alanı düzenleyen yasalarlasınırlıdır. Bu belirleme aynı zamanda demokratik hukuk devleti olmanın da birgereğidir. Nitekim Anayasa'nın ikinci maddesinde "TürkiyeCumhuriyeti...demokratik... bir hukuk Devletidir." denilmektedir.
2-Anayasa ve Siyasî Partiler Yasası'nın İlgili Kuralları
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nca davalı Siyasî Parti'nin, 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 73. ve 74. maddelerindeki yükümlülüğü, AnayasaMahkemesi'nin ihtar kararına rağmen yerine getirmemesi nedeniyle aynı Yasa'nın104. maddesi uyarınca kapatılması istenilmiştir.
Siyasîpartilerin uyacakları esaslar Anayasa'nın 69. maddesinde belirlenmiştir. 69.maddenin dördüncü fıkrasında "Siyasî partilerin malî denetimi AnayasaMahkemesi'nce yapılır.", son fıkrasında "Siyasî partilerin kuruluş vefaaliyetleri, denetleme ve kapatılmaları yukarıdaki esaslar dairesinde kanunladüzenlenir." denilmiştir.
Siyasîpartilerle ilgili esasları düzenleyen 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın:
Partibütçeleri ve kesinhesabı düzenleyen 73. maddesinde:
"Siyasîpartilerin, bağlı ilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı ayrı ayrı gelirtahminlerini ve gider miktarlarını gösteren bir yıllık bütçe hazırlarlar veilgili takvim yılından önceki Ekim ayı sonuna kadar genel merkeze gönderirler.Bu bütçeler ile aynı süre içinde hazırlanacak genel merkez bütçesi en geç ilgilitakvim yılından önceki Aralık ayı sonuna kadar Parti Merkez Karar ve YönetimKurulunca incelenir ve karara bağlanır.
Siyasîpartilerin hesapları bilanço esasına göre düzenlenir.
Partimerkezi ve bağlı ilçeleri de kapsamak üzere iller teşkilatı her bütçe yılınıizleyen Nisan ayı sonuna kadar, evvelki yıla ait uygulama sonuçlarını gösterenkesinhesaplarını hazırlarlar. İller teşkilatından gönderilenler ve partimerkezine ait olan kesinhesaplar, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerekkarara bağlanır ve birleştirilir.
Siyasîpartilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gider cetvelleri ilekesinhesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin içyönetmeliklerindegösterilir."
AnayasaMahkemesi'nce yapılacak malî denetim -kesinhesabın gönderilmesini düzenleyen 74.maddesinde:
"Siyasîpartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunankesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatınınkesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine ve bilgi için Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar.",
Diğernedenlerle dava açılmasını düzenleyen 104. maddesinde de:
"Birsiyasî partinin, bu Kanunun dördüncü kısmında yer alan maddeler hükümleridışında kalan emredici hükümleriyle diğer kanunların siyasî partilerle ilgiliemredici hükümlerine aykırılık halinde bulunması sebebiyle, o parti aleyhineAnayasa Mahkemesine Cumhuriyet Başsavcılığınca resen yazı ile başvurulur.
AnayasaMahkemesi, söz konusu hükümlere aykırılık görürse bu aykırılığın giderilmesiiçin ilgili siyasî parti hakkında ihtar kararı verir. Bu karar, o siyasî partigenel başkanlığına yazılı olarak bildirilir. Bu yazının tebliği tarihindenitibaren altı ay içinde aykırılık giderilmediği takdirde, Cumhuriyet BaşsavcısıAnayasa Mahkemesine bu siyasî partinin kapatılması için re'sen dava açar."denilmektedir.
Buarada Anayasa'nın 10. maddesinin "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbirkişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devletorganları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesineuygun olarak hareket etmek zorundadırlar." içeriğinin de gözönündebulundurulması gerekir.
3-Davalı Partinin Durumu :
DavalıYeşiller Partisi, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 73. ve 74. maddeleriuyarınca vermesi gereken 1988 yılı kesinhesabını süresinde verememiştir.
Öncelikle,davalı partiye Anayasa Mahkemesi'nin kararı uyarınca, 1988 yılında taşra örgütübulunduğu halde yalnız Genel Merkez hesabını Anayasa Mahkemesi'ne gönderdiği,iki kez süre verilerek istenmesine karşın taşra örgütü hakkında gereklibilgileri ve örgüt kurulan iller kesinhesap çizelgeleri ile birleştirilmişkesinhesap çizelgelerini vermediği için, Cumhuriyet Başsavcılığı'nca gerekliduyuru yapılmıştır. Gerekli işlemlerin yerine getirilmemesi üzerine, YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın istemi üzerine Anayasa Mahkemesi'nce YeşillerPartisi hakkında 2820 sayılı Yasa'nın 104. maddesi uyarınca ihtar kararıverilmiştir.
İhtarkararının tebliğinden başlayarak altı aylık sürenin geçmesine karşın gereklidüzeltmelerin yapılmaması üzerine de, Cumhuriyet Başsavcılığı'nca AnayasaMahkemesi'ne Yeşiller Partisi'nin kapatılması için dava açılmıştır.
Görüldüğügibi davalı siyasî Parti yetkilileri, Siyasî Partiler Yasası'nın 73. ve 74.maddeleri uyarınca Yasa'nın kendilerine yüklediği yükümlülükleri ve yapmalarıgereken işleri yapmamış ve aynı Yasa'nın 104. maddesine göre de partilerineihtarda bulunulmasına neden olmuşlardır.
İhtarkararına karşın Yasa'nın ilgili kurallarının gereğini yerine getirmeyenYeşiller Partisi yetkilileri, savunma yazılarında ve sözlü açıklamalarında dakonuya açıklık getirememiş ve yasal süresi içerisinde istenilen bilgileri vebelgeleri, gerçeği yansıtır bir biçimde ve eksiksiz olarak Anayasa Mahkemesi'neverdiklerini söyleyememişlerdir. Üstelik davalı Parti'nin ön savunmasında,Parti Merkez Karar ve Yönetim Kurulu tarafından bu iş için kurulan komisyonüyelerinin, "hukukî sorumluluğu büyük olan bu vazifeyi istesek de yerinegetiremiyebiliriz. Çünkü karşımızda duyarsız kalan il ve ilçelerle, adresleritesbit edilemeyen ilçeler bulunmaktadır." diyerek istifalarını GenelBaşkana verdikleri anlatılarak, Parti'nin içine düştüğü durum açıklıkla dilegetirilmiş, dava nedeni dolaylı biçimde doğrulanmıştır.
Kuşkusuz,Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi gözardı edilerek kimi partiler içinşöyle, kimi partiler için böyle karar verilmesi olanak dışı olduğu gibi, SiyasîParti Genel Başkanı'nın sözlü açıklamalarında ileri sürüldüğü biçimde, davayabir jüri gibi bakarak Yasa'nın kimi kurallarını uygulayıp, kimi kurallarınıuygulamamak ve buna göre karar vermek de olanaksızdır.
Demokratiksiyasal yaşamın vazgeçilmez öğeleri olarak kabul edilen siyasî partilerin,Anayasa'da kendilerine verilen bu değere uygun olarak, görevlerini de SiyasîPartiler Yasası'na uygun ve eksiksiz olarak yerine getirmeleri gerekir. DavalıParti bu yükümlülüğe uymamıştır ve bunda direnmiştir. Yasal zorunluluklara vekoşullara uymamanın doğal sonucunu yine yasal yaptırım ortaya koyar.
Bunedenlerle, 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 73. ve 74. maddeleri ileAnayasa Mahkemesi'nin 15.10.1991 günlü, Esas 1991/5 (Siyasî Parti-İhtar), Karar1991/6 sayılı ihtar kararına karşın 1988 yılı kesinhesabını vermeyen YeşillerPartisi'nin anılan Yasa'nın 104. maddesi gereğince kapatılması gerekir.
GüvenDİNÇER bu görüşe katılmamıştır.
VIII-SONUÇ
YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'nın 7.12.1992 günlü, SP.24.Hz.1991/83 sayılıİddianamesi'yle, Yeşiller Partisi'nin 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın104. maddesi gereğince kapatılmasına karar verilmesi istenilmekle gereğigörülüşüp düşünüldü:
1.2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 73. ve 74. maddeleri ile AnayasaMahkemesi'nin 15.10.1991 günlü, E.1991/5 (Siyasî Parti-İhtar), K.1991/6 sayılıihtar kararına karşın 1988 yılı kesinhesabını vermeyen Yeşiller Partisi'ninanılan Yasa'nın 104. maddesi gereğince KAPATILMASINA, Güven DİNÇER'in karşıoyuve OYÇOKLUĞUYLA,
2.Davalı Parti'nin tüm mallarının 2820 sayılı Yasa'nın 107. maddesi uyarıncaHazine'ye geçmesine, OYBİRLİĞİYLE,
3.Gereğinin yerine getirilmesi için karar örneğinin, 2820 sayılı Yasa'nın 107.maddesine göre Başbakanlığa ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'nagönderilmesine, OYBİRLİĞİYLE,
10.2.1994gününde karar verildi.
Başkan
Yekta Güngör ÖZDEN
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
İhsan PEKEL
Üye
Selçuk TÜZÜN
Üye
Ahmet N.SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
KARŞIOYYAZISI
EsasSayısı : 1992/2 (Siyasî Parti-Kapatma)
KararSayısı : 1994/1
SiyasîPartilere yönelik kurallar Anayasa'nın "Siyasî Haklar ve Ödevler"leilgili Dördüncü Bölümünde yer alan 68. ve 69. madde lerde düzenlenmiştir.
SiyasîPartilerin düzenlendiği 68. ve 69. maddeler, bu maddelerin Anayasa'da yeraldığı bölüm ve özellikle 68. maddenin ikinci fıkrasında yer alan (Siyasîpartiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır.) kuralı, siyasîpartilerin Anayasa'da "anayasal bir kurum" olarak benimsendiğini vedüzenlediğini göstermektedir.
Anayasalmüesseseler hakkında uygulanacak yaptırımlar ancak anayasalarda düzenlenebilirve yer alabilir. Başka bir deyişle siyasî partilerin varlığı ve sona ermesi ileilgili kurallar "Anayasal alan" içindedir.
Anayasa'dakapatma nedeni olabilecek temel kurallar 69. maddenin birinci ve dokuzuncufıkralarında düzenlenmiştir. Bu kurallara göre; siyasî partiler tüzük veprogramları dışında faaliyette bulunamazlar, Anayasa'nın 14. maddesindekisınırlamalar dışına çıkamazlar, yabancı devletlerden, uluslararasıkuruluşlardan, yabancı ülkelerdeki dernek ve gruplardan herhangi bir suretleaynî ve nakdî yardım alamazlar ve bunlardan emir alamazlar ve bunlarınTürkiye'nin bağımsızlığı ve ülke bütünlüğü alehindeki karar ve faaliyetlerinekatılamazlar. Bu hükümlere aykırı hareket eden siyasî partiler temellikapatılırlar.
Siyasîpartilerin tüzük ve programlarının yapısı ise Anayasa'nın 68. maddesinindördüncü ve beşinci fıkralarında belirlenmiştir. Buna göre;
"Siyasîpartilerin tüzük ve programları, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmezbütünlüğüne, insan haklarına, millet egemenliğine, demokratik ve lâikCumhuriyet ilkelerine aykırı olamaz."
"Sınıfveya zümre egemenliğini veya herhangi bir diktatörlüğü savunmayı veyerleştirmeyi amaçlayan siyasî partiler kurulamaz."
Siyasîpartilerin kapatılma nedenleri Anayasa'nın 14., 68/3,4 ve 69/1,9 maddelerindekikurallarla sınırlıdır. Ancak, bu kurallara aykırılık siyasî partilerinkapatılmasına neden olur.
Siyasîpartilerle ilgili olarak yapılan ayrıntılı anayasal düzenlemeye göreteşkilatlanma ve malî yönetimle ilgili olarak çeşitli yasaları ihlal ve ihmaleden durumlar siyasî partilerin kapatılmasını değil bunlara başka müeyyideleruygulanmasını gerektirir. Bir teşkilatlanma, yönetim ve muhasebe hatası venoksanı yüzünden bir siyasî parti kapatılamaz. Çünkü siyasî parti kapatmanedenleri Anayasa'da, sayılarak belirlenmiştir. Bu kapatma nedenlerine eknedenler yasalarla Anayasa'ya eklenemez.
Siyasîpartilerin kapatılmasıyla ilgili olarak yasalarla yapılan ek düzenlemelerAnayasa'nın ilgili kuralları ile çelişki ve aykırılık doğurduğu taktirdeAnayasa Mahkemesi yerine göre Anayasa'ya uygunluk denetimi yoluyla bu kurallarıiptal ederek veya bu kuralları ihmal ederek Anayasa kurallarına göre hükümtesis etmek zorundadır.
OlaydaSiyasî Partiler Yasası ile klasik bir Anayasa'ya aykırılıkla karşı karşıyadeğiliz. Yalnız Anayasa ile düzenlenebilecek bir alana Anayasa'nın 68 ve 69.maddelerine adeta Siyasî Partiler Yasası ile ilaveler yapılmıştır. SiyasîPartiler Yasası ile konulan ve parti hesaplarına dayanan siyasî parti kapatmamüeyyidesinin olayda uygulanmayarak yalnızca Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerinuygulanması gerekir. Yeşiller Partisi, Anayasa'nın 14., 68. ve 69. maddelerineaykırı bir davranışta bulunmadığından kapatılmaz.
Bunedenlerle kapatma kararına karşıyım.
Güven DİNÇER
Başkanvekili