ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2009/53 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2013/102
Karar Günü:25.9.2013
R.G.Tarih-Sayı:26.10.2013-28803
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Yeni Parti 2008 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
Yeni Parti, 19.5.2012 tarihinde Ankara'da yapılanolağanüstü kongresinde, bütün hak ve alacaklarıyla birlikte diğer bir siyasiparti olan Hak ve Eşitlik Partisi (HEPAR) ile birleşme kararı almıştır. Hak veEşitlik Partisi Merkez Yönetim Kurulunun 20.5.2012 gün ve 2012/6 sayılıkararıyla da birleşme talebi kabul edilmiştir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca HaşimKILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Fettah OTO, Serdar ÖZGÜLDÜR, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ,Alparslan ALTAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN veCelal Mümtaz AKINCI'nın katılımlarıyla 16.12.2010 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
'Yeni Parti'nin 2008 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- 7.5.2010 günlü, 5982 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun uyarınca,2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunile ilgili gerekli düzenlemeler yapılmadan, Mahkeme'nin çalışıpçalışamayacağına ilişkin ön meselenin incelenmesi sonucunda; Mahkeme'ninçalışmasına bir engel bulunmadığına, Fulya KANTARCIOĞLU, Mehmet ERTEN, FettahOTO, Zehra Ayla PERKTAŞ ile Celal Mümtaz AKINCI'nın, gerekçesi 2010/68 esassayılı dosyada belirtilen karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Parti kesin hesaplarını yasal süre içinde ve tamolarak vermeyen parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Yasa'nın 111/b maddesiuyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına,
3- 2008 yılı kesin hesaplarının incelenip kabul edildiğive birleştirildiğine ilişkin parti yetkili organı kararının gönderilmesi içinParti'ye 30 gün süre verilmesine,
4- 2008 yılı genel merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan defterler, iller kesin hesabı, birleşik kesin hesap ile taşınmaz maledinimini gösteriri listenin Anayasa Mahkemesi'ne verilmesi için Parti'ye 30gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLE'karar verilmiştir.
Parti yetkililerince sunulan 2008 yılı kesin hesaplarınınkabul edildiğine dair 14.3.2009 gün ve 7 nolu Başkanlık Divanı kararındatoplantıya katılanların imzaları bulunmadığından, kesin hesapların Tüzük'euygun şekilde kabul edildiğine dair imzalı kararının gönderilmesi 14.2.2013 günve 158 - 474 sayılı yazı ile istenmiştir.
Partiyetkilisi, ''28.12.2008 yılında yapılan kurultay öncesi kesin hesabınkabulüne dair Başkanlık Divanı kararı ile Kurultayda dönemin ibrası ve kesinhesabın kabulüne ilişkin kararlara ulaşılamamıştır.' şeklinde cevapvermiştir. Parti yetkilisince kesin hesabın kabul edildiğine dair imzalı kararsunulmamıştır.
2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun;
'Merkezkarar, yönetim ve icra organları' başlıklı 16. maddesi, 'Siyasipartilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilenisim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük kongrece seçilecek merkez organlarının herbirinin üye sayısı 15'ten az olamaz.',
73.maddesinin üçüncü fıkrası, 'İller teşkilatından gönderilenler ve partimerkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanır ve birleştirilir.' ve dördüncü fıkrası'Siyasi partilerin bütçeleri, bilançoları, gelir ve gider cetvelleri ile kesinhesaplarının nasıl düzenleneceği partilerin iç yönetmeliklerinde gösterilir.',
74.maddesi, 'Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesince yapılır.Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerininKanuni uygunluğunu denetler.
Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.',
111.maddesinin (b) bendi, 'Siyasi partilerin 74 üncü madde hükümlerine aykırıhareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeşmilyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verilir.'
şeklindedüzenlenmiş ve Parti Tüzüğü'nün 'Büyük Kongrenin Görev ve Yetkileri'başlıklı 32. maddesinde, partinin gelir ve gider hesabını kabul büyük kongreningörev ve yetkileri olarak sayılmış; 39. maddesinin (b) fıkrasında, büyükkongrede görüşülecek çalışma raporu, gelir gider cetvelleri ile bilanço vekesin hesap raporunun Merkez Karar Yönetim Kurulunca büyük kongreye sunulacağı,59. maddesinde, Parti Genel Merkezine iller teşkilatınca gönderilmiş ve PartiGenel Merkezine ait olan kesin hesapları birleştirilerek önceki yıla aithesapların Nisan ayı sonuna kadar tamamlanacağı, Parti Merkez Teşkilatı kesinhesaplarının büyük kongrede, illerin, ilçelerin ve beldelerin kesin hesaplarıkendi kongrelerinde karara bağlanacağı, kesin hesabın kongrece kabul edilmesi ileibra edilmiş olacağı, Genel Başkan'ın, karar bağlanarak birleştirilmiş bulunankesin hesabı ile iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı bir örneğiniHaziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için CumhuriyetBaşsavcılığına gönderileceği belirtilmiştir.
2820 sayılıKanun'un 73. maddesinde, kesin hesapları karara bağlamanın Merkez Karar veYönetim Kurulunca olacağı belirtilmesine karşın, Kanun'da Merkez Karar veYönetim Kurulunun ne şekilde oluşacağına dair bir düzenleme yapılmamış, aksineorganların oluşumu parti tüzüğüne bırakılmıştır. Parti tüzüğünde de organlarınoluşum ve görevleri belirtilmiştir.
Kesinhesabı onaylamanın tüzükte öngörülen şekilde yapılması ve yeterli imzanınolması gerekir. Kesin hesabın tüzükte istenen şekilde onaylandığına dair imzalıkarar bulunmamaktadır.
Kesin hesapların incelenip kabul edildiğine vebirleştirildiğine ilişkin Tüzük'e uygun kararın olmaması hesabın tam olarak2820 sayılı Kanun'un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir. Böylece,Yeni Parti 2008 yılı kesin hesabının Parti Genel Başkanı tarafından Haziran ayısonuna kadar Anayasa Mahkemesi Başkanlığına sunulması gerektiği yönündekianılan madde ile getirilen kurala uyulmamıştır.
Kesinhesapların incelenip onaylandığına ilişkin tüzüğe uygun olarak alınmış kararolmadığından 2820 sayılı Kanun'un 74. ve 111.maddesinin (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
YeniPartinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2008 yılı kesin hesap çizelgeleri iledayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren Raportör Zekeriya AYDIN tarafından hazırlanan esas inceleme raporu,Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun'un ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının 352.267,27 YTL ve giderleri toplamının 684.811,97YTL olduğu anlaşılmaktadır.
Yeni Parti 2008 yılında kurulduğundan dolayı sadece GenelMerkez Kesin Hesabı sunulmuştur.
A- Partinin Savunması
Parti sorumlusu olarak Sayman O. Sener AKKAYNAK sorulanhususlara aşağıdaki şekilde cevap vermiştir.
'19.05.2012ve 20.05.2012 tarihlerinde yapılan olağanüstü kurultaylarla Yeni Parti ile Hakve Eşitlik Partisi, 'Hak ve Eşitlik Partisi' çatısı altında birleşme kararıalmışlar ve böylece Yeni Parti siyasal yaşamdan çekilmiştir. Yeni Parti,kuruluşu ile resmi başvurusunu Haziran 2008 tarihinde yapmış, ancak fiili kurumve kadrolarının oluşması için 28.12.2008 tarihinde Büyük Kurultay yaparakörgütlenmeye başlamıştır. Böylece genel olarak parti faaliyetleri 2009 takvimyılı itibariyle başlamış ve 2012 tarihinde sona ermiştir.
Kuruluşaşamasında yer alan kuruculardan oluşan yönetim (Başkanlık Divanı) 28.12.2008tarihinde yapılan kurultayla yerini yeni seçilen yönetime devretmiş ve dahasonra 26.06.2011 tarihinde yapılan kurultayla da ikinci bir yönetim dönemi başlamıştır.Böylece 2008 takvim yılı tek başına kurucular, 2009 - 2010 takvim yılları ve2011 -2012 takvim yılları hesapları farklı yönetim ve saymanlıklar tarafındanyürütülmüş olmaktadır.
İlgiyazıları ile istenen 2008 yılına ilişkin belge ve bilgilere bugün tam olarakulaşma olanağı bulunmamaktadır. 28.12.2008 yılında yapılan kurultay öncesikesin hesabın kabulüne dair Başkanlık Divanı kararı ile Kurultayda döneminibrası ve kesin hesabın kabulüne ilişkin kararlara ulaşılamamıştır.
Partibinasının kira sözleşmesi ve bu sözleşmeden doğan muhtasar beyannameninverilmesindeki gecikmesinden kaynaklanan 'pişmanlık zammı', zaten kişiselözverilerle sadece üyelerden alınan bağış ve yardımlarla karşılanan giderleriçin zamanında kaynak yaratılamamış olmasından kaynaklanmıştır.
'UnuttuğumBedenim' kitapları eğitim amaçlı olup parti siyaset okuluna katılan gönüllüleredağıtılmak üzere -emaneten- alınmıştır. Ancak bu kitaplara herhangi bir ücretödenmemiş, bağış niteliğinde Partiye hibe edilmişlerdir. Kitap bedelleriningider olarak gösterilmesinden kastın sadece karşılıklı gelir ve gider kaydıolarak düşünülmüş olmasından kaynaklanmaktadır.
YuriçiKargo firmasına ait 6,68 TL.lik faturanın da yanlışlıkla mükerrer kaydedildiğidüşünülmektedir. Ancak Pena Reklam Tic. Ltd.Şti.ne ödenmiş görünen yüksekmeblağlı fatura-muhtemelen- 28.12.2008 tarihinde kapalı spor salonunda yapılanKurultay'a ait salon kirası bedelidir. Ödemenin yapılış şekli ve zamanı tamolarak bilinmemektedir.'
B- Genel MerkezGelirlerinin İncelenmesi
Parti Genel Merkezinin 2008 yılı gelirleri olan352.267,27 YTL'nin tamamı bağışlardan oluşmaktadır.
Genel Merkezin 2008 yılı defter kayıtları ile gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygunolarak sağlanmadığı sonucuna varılmıştır.
Partinin işletme defterinin gelir kısmında belirtilentutarların niteliğinin ne olduğu anlaşılamadığı gibi, söz konusu gelirlerleilgili makbuz veya dekont da bulunmamaktadır. Parti geliri olarak kaydedilentutarlara ilişkin gelir makbuzlarının gönderilmesi istenmiştir.
Parti sorumlusu bu konu ile ilgili her hangi bir belgesunmamıştır. 2008 yılı gelirleri arasında yer alan 352.267,27 YTL'nin gelirmakbuzu veya banka dekontu gibi belgeye dayanması gerekir.
2820 sayılı Kanun'un 'Gelirlerin Sağlanmasında Usul'başlıklı 61. maddesinde, 'Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirinsağlandığı kimsenin adı, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı,soyadı ve imzası, makbuzda ve dip koçanlarında yer alır.', 76. maddesininüçüncü fıkrasında da 'Bu Kanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslaraaykırı olarak bir siyasi partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığıanlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir.'denildiğinden, Partinin 2008 yılı içinde elde ettiği ve belgelendiremediği 352.267,27YTL'nin Hazineye gelir yazılması gerekir.
C- Genel Merkez Giderlerinin İncelenmesi
Parti GenelMerkezinin 2008 yılı giderleri 684.811,97 YTL olarak gösterilmiştir.
Bunun865,23 YTL'si temsil ve ağırlama giderleri, 29.882,64 YTL'si kırtasiye ve büro giderleri,1.356,16 YTL'si haberleşme giderleri, 31.790 YTL'si seyahat giderleri, 80.000YTL'si kira giderleri, 225 YTL'si bakım onarım giderleri, 9.463,75 YTL'siısınma, aydınlatma ve temizlik giderleri, 22.234,35 YTL'si vergi sigorta notergiderleri, 31.854,80 YTL'si demirbaş giderleri, 332.544,70 YTL'si hizmet veorganizasyon giderleri, 110.115,74 YTL'si Genel Kurul giderleri ve 34.479,60YTL'si ilan reklam giderlerinden oluşmaktadır.
Parti GenelMerkezinin 2008 yılı defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılanincelemede, aşağıda belirtilen konular dışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun'auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2820 sayılıKanun'un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre beş bin liraya kadar olan (2008yılı için 52,37 YTL) harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsikedilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli vekanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir.
2820 sayılıKanun'un 70. maddesinde, 'Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasiparti tüzelkişiliği adına yapılır.'; 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.' ve 76. maddesinde de 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir.' hükümleri yer almıştır.
25.2.2011 günlü, 27857 mükerrer sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Diğer Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'a 18.4.2013 gün ve28622 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan 6456 sayılı Kamu Finansmanı ve BorçYönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 54. maddesiyle 2820sayılı Kanun'a eklenen geçici madde 19 ile, 6111 sayılı Kanun'un 74. maddesindeyapılan değişikliklerin anılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla Anayasa Mahkemesi tarafından sonuçlandırılmamış denetimler hakkındada uygulanacağı belirtilmiştir.
1- Aşağıdakitabloda ismi belirtilen 'Unuttuğum Bedenim' adlı kitap giderlerininParti bütçesinden karşılanma nedeni sorulmuştur.
Yevmiye tarih ve no
Kitabın adı
Miktar
Firma, Fatura tarih ve no
Tutar
10.9.2008/15
Unuttuğum Bedenim adlı kitap
500
Yurt Kitap Dağıtım Ltd.Şti. 10.9.2008/012609
4.000
12.9.2008/18
Unuttuğum Bedenim adlı kitap
500
Yurt Kitap Dağıtım Ltd.Şti. 12.9.2008/012610
4.000
15.9.2008/19
Unuttuğum Bedenim adlı kitap
500
Yurt Kitap Dağıtım Ltd.Şti. 15.9.2008/012611
4.000
Partisorumlusu, 'Unuttuğum Bedenim kitapları eğitim amaçlı olup parti siyasetokuluna katılan gönüllülere dağıtılmak üzere -emaneten- alınmıştır. Ancak bukitaplara herhangi bir ücret ödenmemiş, bağış niteliğinde Partiye hibeedilmişlerdir. Kitap bedellerinin gider olarak gösterilmesinden kastın sadecekarşılıklı gelir ve gider kaydı olarak düşünülmüş olmasındankaynaklanmaktadır.' şeklinde cevap vermişlerdir.
'Unuttuğum Bedenim' adlı kitapla ilgilifaturalar, firmanın parayı tahsil ettiğine dair tahsilat makbuzları, işletmedefterine gider yazılması ve bağış olduğuna dair kaydın olmaması birliktedeğerlendirildiğinde savunmada söylenene itibar edilmemiştir.
'Unuttuğum Bedenim' adlı kitaptan toplamda 1.500 adetalınması Parti tarafından karşılanacak yönetim gideri olmadığı gibi, bu giderinParti'nin siyasi faaliyetleri içinde değerlendirilmesi de mümkünbulunmadığından 12.000 YTL'nin Hazineye gelir kaydedilmesi gerekir.
2- 13.12.2008 günve 87 nolu yevmiyede Yurtiçi Kargonun 321229 nolu faturası 6,68 YTL gideryazılmasına karşın, 13.12.2008 gün ve 88 nolu yevmiyede de Yurtiçi Kargonun321229 nolu faturası 6,68 YTL tekrar gider yazılmıştır. Mükerrer gider yazılmanedeni sorulmuştur.
Parti sorumlusu, 'Yurtiçi kargo firmasına ait 6,68TL.lik faturanın da yanlışlıkla mükerrer kaydedildiği düşünülmektedir.' şeklindecevap vermiştir.
Mükerrergider yazılan 6,68 YTL'nin Hazineye gelir kaydedilmesi gerekir.
3- Parti görevlileriningelir vergisi stopajına ait beyannamenin geç verilmesinden dolayı oluşan 1.500YTL pişmanlık zammının Parti bütçesinden ödenme nedeni sorulmuştur.
Partisorumlusu, 'Parti binasının kira sözleşmesi ve bu sözleşmeden doğan muhtasarbeyannamenin verilmesindeki gecikmesinden kaynaklanan 'pişmanlık zammı', zatenkişisel özverilerle sadece üyelerden alınan bağış ve yardımlarla karşılanangiderler için zamanında kaynak yaratılamamış olmasından kaynaklanmıştır.'şeklinde cevap vermiştir.
Parti yetkilileri kanuni yükümlülüklerin zamanındayapılması için gerekli tedbirleri almaları gerekir. Parti görevlilerininyükümlülükleri zamanında yapmamaları sonucu oluşan pişmanlık zammından partitüzel kişiliğini sorumlu tutma imkânı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında olduğu açıktır. Bu nedenle 1.500 YTL'nin Hazineye gelirkaydedilmesi gerekir.
D- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin 2008 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, değeri yüz Yeni Türk Lirasını aşan 31.854,80 YTL tutarındakitaşınır mal ediniminin Kanun'a uygun olduğu anlaşılmaktadır.
IV- SONUÇ
Yeni Parti 2008 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- Partinin 2008yılı kesin hesabında gösterilen 684.811,97 YTL gider ile 332.544,70 YTL borcunHazineye irad kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgeleregöre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- 2820 sayılıKanun'un 70. maddesine aykırı olarak Partinin amaçlarına uygun olmayan ve Partitüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 13.506,68YTL ile kesin hesapta gösterildiği halde belgelendirilmeyen ve Kanun'a aykırıelde edilen 352.267,27 YTL gelir olmak üzere toplam 365.773,95 YTL karşılığıParti malvarlığının, 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 76. maddeleri gereğinceHazineye gelir kaydedilmesine,
3- Kesinhesaplarının incelenip onaylandığına ilişkin Tüzüğe uygun olarak alınmışkararın olmaması nedeniyle 2820 sayılı Kanun'un 74. ve 111. maddesinin (b)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
25.9.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Zühtü ARSLAN