ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2018/1 (Değişikİşler)
Karar Sayısı:2018/9
Karar Tarihi:21/6/2018
R.G.Tarih-Sayısı:16/8/2018-30511
TALEPTE BULUNAN:Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
TALEBİN KONUSU: Türkiye İşçi Partisinin isminin ve rumuzununhükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkinine karar verilmesi talebidir.
I. TALEBİN GEREKÇESİ
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, Anayasa Mahkemesitarafından temelli kapatılan bir partinin isim ve rumuzuyla aynı olduğugerekçesiyle Türkiye İşçi Partisinin isim ve rumuzunun hükümsüzlüğüne ve siyasiparti sicilinden terkinine karar verilmesini talep etmektedir.
II. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞININ İDDİANAMESİ
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesinin ilgilibölümleri şöyledir:
“…
07.11.2017 tarihinde İçişleri Bakanlığına başvurarak‘Türkiye İşçi Partisi’ adıyla tüzel kişilik kazanan partinin, Kurucular Kurulutarafından imza altına alınan parti tüzüğü ve programının Dernekler DaireBaşkanlığının 09.11.2017 tarihli ve 51355057-481.01-E.4693 sayılı yazıları ileBaşsavcılığımıza gönderilmesi üzerine inceleme yapılmış ve parti tüzüğünde 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na aykırı hükümler bulunduğu saptanarak06/12/2017 tarihli ve 2017/3048 sayılı yazımızla tüzüğün 1, 9, 14, 16, 20, 33ve 34. maddelerinin uygun olarak düzeltilerek sonucunun bildirilmesiistenilmiş, adı geçen partinin 11/01/2018 tarihli yazıları ile verdiklericevaptan Kurucular Kurulu tarafından parti tüzüğünün 9, 14, 16, 20, 33 ve 34.maddelerinde düzeltmelerin yapılarak kanuna uygun hale getirildiği, ancaktüzüğün 1. maddesinde düzenlenen parti isim ve kısa adının talep edilen şekildedeğiştirilmeyerek parti ambleminin değiştirilmesi ile yetinildiği, parti isimve kısa adının değiştirilmeyeceğinin belirtildiği anlaşılmış ve aşağıdabelirtilen yasal gerekçelerle adı geçen partinin isim ve kısa adınınhükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkinine karar verilmesinin talepedilmesi zorunluluğu doğmuştur.
…
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 8. maddesinde‘kuruluş bildirisinde siyasi parti adının yazılması’, 96. maddesinindeğişiklikten önceki ve sonraki her iki halinde ’partiler tarafından amblem,bayrak, rozet ve kısaltılmış ismin (rumuzun) hangi sınırlar içerisindekullanılması mümkün olduğu’ hususu, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun26. maddesi ile 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri HakkındaKanun'un 78. maddesinde ‘seçimlerde kullanılan birleşik oy pusulalarında partikısaltılmış adlarının yer alacağı’ hükümleri ile siyasi partiler hakkındauygulanabilecek diğer kanunların 2820 sayılı Kanun'a aykırı olmayan hükümleribirlikte değerlendirildiğinde;
Daha önce kurulan ve Anayasa Mahkemesi'nin 20.07.1971tarihli ve 1971/3 Esas, 1971/3 Karar sayılı ilâmı ile temelli kapatılmasınakarar verilen ‘TİP’ kısa adını kullanan ‘Türkiye İşçi Partisi’ ile aynı ismi vekısa adı kullanan daha sonra kurulan davalı Türkiye İşçi Partisinin isim vekısa adının hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkinine karar verilmesigerektiği düşünülmektedir.
Anayasa Mahkemesinin 20.07.1971 tarihli ve 1971/3 Esas,1971/3 Karar sayılı ilâmı ile temelli kapatılmasına karar verilen ‘TİP’ kısaadlı ‘Türkiye İşçi Partisi’ ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 96.maddesine aykırı olarak aynı ismi ve kısa adı kullanan davalı siyasi partinin‘Türkiye İşçi Partisi’ isminin ve ‘TİP’ kısa adının anılan Kanun'un 104. maddesinin3. fıkrası uyarınca hükümsüzlüğüne ve siyasi partiler sicilinden terkininekarar verilmesi,
Arz ve talep olunur.”
III. PARTİNİN SAVUNMASI
Parti savunmasında Anayasa Mahkemesi kararıyla 1971yılında kapatılan Türkiye İşçi Partisinin 1975 yılında aynı isim ve amblemletekrar kurulduğunu, kurulan bu partinin 1980 askeri darbesiyle birlikte diğersiyasi partiler gibi feshedildiğini ve 19/6/1992 tarihli ve 3821 sayılı,16/10/1981 tarihli ve 2533 sayılı Siyasi Partilerin Feshine Dair Kanunun YürürlüktenKaldırılmasına ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununda Değişiklik Yapılmasınaİlişkin Kanun hükümlerine göre 2010 yılında tekrar kurulduğunu ve 2017 yılındakapanma kararı aldığını belirtmiştir. Parti, söz konusu duruma YargıtayCumhuriyet Başsavcılığının herhangi bir itirazının olmadığını, bunun zımnikabul anlamına geldiğini ve bu durumun da kazanılmış bir hak oluşturduğunubelirtmiş, ayrıca 2820 sayılı Kanun’a 1992 tarihinde eklenen ve AnayasaMahkemesi tarafından temelli kapatılan siyasi partilerin isim, amblem verumuzlarının kullanılmasını yasaklayan düzenlemenin, bu hükümden önce kapatılanpartiler hakkında uygulanmak suretiyle geçmişe yürütülmemesi gerektiğinisavunmasına eklemiştir.
IV. GENEL AÇIKLAMA
1. İsminin ve rumuzunun hükümsüzlüğüne karar verilmesiistenilen Türkiye İşçi Partisi 7/11/2017 tarihinde kuruluş bildirgesi veeklerini İçişleri Bakanlığı’na vermek suretiyle tüzel kişilik kazanmıştır.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, isminin ve rumuzunun Anayasa Mahkemesinin20/7/1971 tarihli ve E.1971/3, K.1971/3 sayılı kararıyla temelli kapatılanTürkiye İşçi Partisi ile aynı olduğu gerekçesiyle, Partiden ismini ve rumuzunudeğiştirmesini istemiştir. Parti Cumhuriyet Başsavcılığının söz konusu talebiniyerine getirmemiştir.
2. Türkiye İşçi Partisi Anayasa Mahkemesi’nin 20/7/1971tarihli ve E.1971/3, K.1971/3 sayılı kararıyla temelli olarak kapatılmıştır.Gerek 1961 Anayasasında gerekse 648 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nda bir engelolmamasından dolayı 1975 yılında aynı isimle yeni bir parti kurulmuştur.Kurulan bu parti, 16/10/1981 tarihli ve 2533 sayılı Siyasi Partilerin FeshineDair Kanun’un 1. maddesinde yer alan “12 Eylül 1980 tarihine kadar kurulmuşolan ve faaliyetleri Milli Güvenlik Konseyinin 7 Numaralı Bildirisi ileyasaklanmış bulunan bütün Siyasi Partiler; tüm merkez, il, ilçe ve diğer şubeteşkilatları, kadın ve gençlik kolları, temsilcilik, lokal ve diğer adlarlakurulan her türlü yardımcı kuruluş ve yan organları ile birliktefeshedilmişlerdir.” hükmü gereğince diğer siyasi partilerle birliktefeshedilmiştir. 19/6/1992 tarihli ve 3821 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle 2533sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmış ve 2. maddesiyle de 2533 sayılı Kanun’lakapatılmış olan siyasi partiler ile Anayasa Mahkemesi dışındaki mahkeme veyakurullarca kapatılan siyasi partilerin yeniden açılabilmesine imkantanınmıştır.
3. 3821 sayılı Kanun’un 6.maddesinin son fıkrasında “BuKanunun, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde, kapatılan siyasipartinin devamına veya malvarlığının bir siyasi partiye devrine ilişkin birkarar alınmazsa, parti kendini feshetmiş sayılır ve malvarlığı üzerindekiHazine mülkiyeti devam eder. Bu durumda feshedilmiş sayılan siyasi partinin ad,rumuz, amblem, rozet ve benzeri işaretleri herhangi bir siyasi parti tarafındankullanılabilir.” hükmüne yer verilmiştir. Kanun’un yürürlüğe girdiğitarihten itibaren 6 ay içerisinde Türkiye İşçi Partisi’nin devamına ilişkin birkarar alınmamış ancak 2010 yılında aynı isimle yeni bir parti kurulmuştur. Kurulanbu Parti 2017 yılında kapanma kararı almak suretiyle fesholmuştur.
4. 3821 sayılı Kanun’un 8. maddesiyle de Milli GüvenlikKonseyi tarafından çıkarılan 2533 sayılı Kanun’la kapatılan siyasi partilerintekrar kurulmasına imkan tanınmakla birlikte 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 96. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında yapılandeğişikliklerle Anayasa Mahkemesi tarafından temelli kapatılan siyasipartilerin isimlerinin aynen veya karışıklığa mahal verecek şekilde başkasiyasi partilerce kullanılması yasaklanmıştır.
V. ESASIN İNCELENMESİ
5. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesi,Türkiye İşçi Partisinin savunması, Raportör Sadettin CEYHAN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, ilgili Anayasa ve yasa kuralları,bunların gerekçeleri ile diğer belgeler okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
6. 2820 sayılı Kanun’un “Kullanılmayacak parti adlarıve işaretler” başlıklı 96. maddesinde: “Anayasa Mahkemesince temellikapatılan veya siyasi parti siciline kayıtlı bulunan siyasi partilerinisimleri, amblemleri, rumuzları, rozetleri ve benzeri işaretleri aynen veyailtibasa mahal verecek şekilde başka bir siyasi partice kullanılmayacağı gibi,daha önce kurulmuş Türk devletlerine ait topluma mal olmuş bayrak, amblem veflamalar da siyasi partilerce kullanılmaz./ Kurulacak siyasî partiler,Anayasa Mahkemesince kapatılan siyasî partilerin devamı olduklarını beyanedemez ve böyle bir iddiada bulunamazlar” denilmekte, “Diğer sebeplerlebaşvuru” başlıklı 104. maddesinin son fıkrasında ise “TüzüklerindeAnayasa Mahkemesince temelli kapatılan veya siyasi parti siciline kayıtlıbulunan siyasi partilerin isimleri, amblemleri ve rumuzlarını aynen veyailtibasa mahal verecek şekilde kabul eden veya kullanan siyasi parti aleyhineAnayasa Mahkemesine, Cumhuriyet Başsavcılığınca resen veya ilgili siyasi partitarafından doğrudan yazı ile başvurulur. Anayasa Mahkemesi başvuru tarihindenitibaren en geç otuz gün içinde isim, amblem ve rumuzlarla ilgili olarak siyasiparti siciline kayıt önceliğine göre yapacağı incelemede bu Kanunun 96 ncımaddesinin birinci fıkrasına aykırılık görürse, aykırılık teşkil eden isim,amblem ve rumuzların hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkinine kararverir.” hükmüne yer verilmektedir.
9. Türk siyasi hayatında Türkiye İşçi Partisi adıylakurulan birden çok parti bulunmakta olup 1961 yılında kurulan ilk parti AnayasaMahkemesi’nin 20/7/1971 tarihli ve E.1971/3 (Parti Kapatılması), K.1971/3sayılı kararıyla kapatılmış; ikincisi 1975 yılında kurulmuş ve 2533 sayılıSiyasi Partilerin Feshine Dair Kanun’la feshedilmiş; 2010 yılında kurulanüçüncüsü de Partinin 19/2/2017 tarihinde yapılan Olağan Genel Kurultayındakapanma kararı almış ve 7/11/2017 yılında kurularak halen faaliyetlerine devameden dördüncüsü hakkında ise incelenmekte olan başvuruda bulunulmuştur.
10. Siyasi partilerin Anayasa Mahkemesince temellikapatılan siyasi parti isimlerini kullanamayacağı ve bu partilerin devamıolduklarını beyan edemeyeceğine ilişkin kural, 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 96. maddesinde 3821 sayılı Kanun’un 8. maddesiyle yapılandeğişiklikle getirilmiş ve 3/7/1992 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anılantarihten önce bu yönde bir yasağın bulunmaması nedeniyle 1971 yılında AnayasaMahkemesince kapatılan Türkiye İşçi Partisi adıyla 1975 yılında yeni bir partikurulmuş ve bu parti 16/10/1981 tarihli ve 2533 sayılı Siyasi PartilerinFeshine Dair Kanun gereğince diğer partilerle birlikte feshedilmiştir.
11. Dolayısıyla Türkiye İşçi Partisi 2533 sayılı Kanun’lafeshedilmiş bir partidir. 3821 sayılı Kanun da Milli Güvenlik Konseyitarafından çıkarılan 2533 sayılı Kanun’la kapatılan siyasi partilerin tekrarkurulmasına, belirtilen süre içerisinde kurulmayan partilerin ise isim, rumuzve amblemlerinin başka partiler tarafından kullanılmasına müsaade etmektedir.3821 sayılı Kanun’un vermiş olduğu söz konusu açık izin ortadayken 2017 yılındakurulan Türkiye İşçi Partisinin, 2533 sayılı Kanun’la feshedilmiş bir partiolan Türkiye İşçi Partisinin ismini ve rumuzunu kullanmasında bir engelbulunmamaktadır.
12. Bu açıklamalar doğrultusunda Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı’nın Türkiye İşçi Partisinin isminin ve rumuzunun iltibasa yolaçtığı gerekçesiyle hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden terkinine kararverilmesi talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Türkiye İşçi Partisinin isminin ve rumuzununhükümsüzlüğüne ve siyasi partiler sicilinden terkinine karar verilmesitalebinin REDDİNE, 21/6/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ