ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:1993/7 (Siyasî Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:1998/9
KararGünü:16.3.1998
R.G.Tarih-Sayı:05.06.1998-23363
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Refah Partisi Genel Merkezi ile 76 il vebunlara bağlı ilçe örgütleri 1992 yılı kesinhesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca, Yekta Güngör ÖZDEN, Güven DİNÇER, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N.SEZER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Lütfi F. TUNCEL ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 17.7.1997 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında, Refah Partisi'nin 1992 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1992 yılı kesinhesap çizelgeleri ile muhasebe defterleri, gelir ve giderbelgeleri üzerinde yapılan karşılaştırma ve inceleme sonuçlarını içeren esasinceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Yasa ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nınilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Denetimin maddî öğelerini oluşturan defterve belgelerde; Refah Partisi'nin 1992 yılı gelirleri ve giderleri birbirinedenk biçimde, Genel Merkez'in gelir ve giderleri 9.962.622.214.- TL., 76 ilörgütünün gelir ve giderleri 10.162.219.019.- TL. olmak üzere toplam20.124.841.233.- TL. olarak gösterilmiştir.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Refah Partisi Genel Merkezi'nin 1992yılı gelirleri, defterde, genel merkez kesinhesabında ve birleşik kesinhesapta9.962.622.214.- TL. olarak gösterilmiştir.
Bu miktarın 39.309.111.- TL.sı geçenyıldan devreden nakit, 9.637.831.400.- TL.sı Hazine yardımı, 258.135.500.-TL.sı bağışlar, 22.154.788.- TL.sı sair gelirler, 5.191.415.- TL.sı yasalkesintilerdir.
1991 yılı kesinhesap cetvelinde GenelMerkez nakit devri olarak görünen 39.434.111.- TL.nın 1992 yılı kesinhesapcetvelinde 39.309.111.- TL. olarak yer almasının nedeni, 1990 yılından gelen125.000.- TL.lık hatanın, 19.7.1992 gün ve 131 sayılı M.K.Y.K. kararı iledüzeltilmesidir.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
a) Belgesiz Gelir
2820 sayılı Yasa'nın; 69. maddesinde,siyasî partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirlerinin, partimerkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında alınacağı,sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı, soyadı veadresinin, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzasının makbuzda vedipkoçanlarda yer alacağı, belirtilmiş, 75. maddesinde de, 'Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasî partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazine'ye gelir kaydedilmesine karar verir' denilmekte, 76. maddesininüçüncü fıkrasında da, 'Bu Kanunun 69. maddesinde belirtilen esaslara aykırıolarak bir siyasî partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığıanlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irad kaydedilir'kuralına yer verilmiştir.
1992 yılında Bankalar Hesabı hiçkullanılmamıştır. Ancak, 63 yevmiye numarası ile yapılan işlemde, 22.154.788.-TL. Sair Gelirler Hesabına gelir yazılırken (Gene Kasaya giriş yapılmaklabirlikte) Mahsup Fişine 'T.C. Ziraat Bankası A.Ayrancı Faiz' açıklamasıyapılmıştır.
Anayasa Mahkemesi'ne banka hesaplarınailişkin herhangi bir belge (Hesap özeti veya ekstre) gönderilmediği, bunailişkin gelir makbuzu da düzenlenmediği görülmüştür.
Bu nedenlerle, 22.154.788.- TL.nin 2820sayılı Yasa'nın 75. e 76. maddeleri uyarınca Hazine'ye gelir yazılmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.
b) Muhasebe Kayıtlarının Eleştirisi
Yukarıda ayrıntıları yazılı Genel Merkezgelirlerinin tümü Kasa Hesabına giriş kaydedilmiş, ödemelerin de tümü KasaHesabından yapılmış görünmektedir.
Parti tarafından Kasa defteritutulmadığından, muhasebe kayıtlarında Kasa Hesabında görünen parti parasınınfiilen nerede tutulduğu anlaşılamamakta ve nakit hareketleri izlenememektedir.
Muhasebe kayıtlarının gerçek durumuyansıtması gerektiğinden, bankalardaki paranın Banka Hesabında, kasadakiparanın da Kasa Hesabında gösterilmesi zorunluluğunun Parti'ye bildirilmesiuygun görülmüştür.
2- İl Örgütleri Gelirleri :
Refah Partisi'nin 1992 yılındabildirdiği 76 il örgütünce sağlanan gelirler toplamı 10.162.219.019.- TL.dır.
Bunun 1.978.651.594.- TL.sı giriş ve üyeaidatı, 47.200.000.- TL.sı milletvekili aidatı, 8.993.000.- TL.sı milletvekiliözel aidat geliri, 552.573.421.- TL.sı bayrak, flama, rozet vb. satışı,7.210.000.- TL.sı yayın satışı, 69.980.000.- TL.sı konferans, sergi vb.faaliyet gelirleri, 257.006.578.- TL.sı sair gelirler, 4.000.000.- TL.sı Partimalvarlığı, 6.670.942.323.- TL.sı bağışlar, 175.770.000.- TL.sı genel merkezyardımı, 144.235.000.- TL.sı ilçeden ilçelere, ilçelerden illere yardım,245.622.223.- TL.sı geçen yıldan devir, 34.880.- TL.sı da yasal kesintilerdir.
İl örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gösterilengelirlerin, 2820 sayılı Yasa'da belirtilen kaynaklardan sağlandığı anlaşılmış,MKYK kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Refah Partisi Genel Merkezi'nin 1992yılı giderleri kesinhesapta 2.229.711.764.- TL.dır.
Bunun 134.760.150.- TL.sı personelgiderleri, 160.336.542.- TL.sı seyahat giderleri, 504.000.- TL.sı bayrak,flama, rozet vb. giderleri, 226.965.019.- TL.sı yayın giderleri, 34.071.000.-TL.sı konferans, sergi vb. faaliyet giderleri, 924.371.752.- TL.sı seçimgiderleri, 2.326.186.- TL.sı sair giderler, 66.534.900.- TL.sı demirbaş eşyagiderleri, 175.770.000.- TL.sı ilçeden ilçelere, ilçelerden illere gönderilenyardımdır.
Sağlanan 9.962.622.214.- TL.lık gelirleyapılan 2.229.711.764.- TL.lık gider arasındaki farkı oluşturan 7.732.910.450.-TL. tutarındaki nakit 1993 yılına devretmiştir. Devreden nakit Kasa Hesabındagörünmektedir.
Genel Merkez'in defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakiharcamaların, eldeki bilgi ve belgelere göre, 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
a) Parti'ye Ait Olmayan Giderler
aa) Telefon Giderleri
Yapılan incelemede, Genel Merkez binasıdışında başka adreslerde görünen ve Parti adına kayıtlı olmayan aşağıda yazılıtelefon faturalarının Parti tarafından ödendiği görülmüştür.
Yev. No
Telefon No
Adres
Dönemi
Tutarı
30
2878282
1 Cad. 24.Sok. No. 5 Balgat
Mayıs 1992
47. 000
36
'
'
Haziran 1992
265. 000
38
'
'
Temmuz 1992
385. 000
43
'
'
Ağustos 1992
718. 000
50
'
'
Eylül 1992
126. 000
53
'
'
Ekim 1992
405. 000
65
'
'
Kasım 1992
745. 000
6
4671977
Güvenlik Cad. Güven Sok. 28/8
Aralık 1991
244. 000
10
'
'
Ocak 1992
510. 000
14
'
'
Şubat 1992
432. 900
21
'
'
Mart 1992
590. 800
26
'
'
Nisan 1992
874. 600
30
'
'
Mayıs 1992
822. 000
36
'
'
Haziran 1992
619. 000
39
'
'
Temmuz 1992
352. 000
43
'
'
Ağustos 1992
66. 000
50
'
'
Eylül 1992
482. 000
56
'
'
Ekim 1992
424. 000
65
'
'
Kasım 1992
32. 000
9
4286201
Güvenevler Güvenlik Cad. No.28/8
Ocak 1992
527. 200
13
'
'
Şubat 1992
747. 800
21
'
'
Mart 1992
612. 400
23
'
'
Nisan 1992
393. 400
29
'
'
Mayıs 1992
476. 000
36
'
'
Haziran 1992
591. 000
38
'
'
Temmuz 1992
595. 000
43
'
'
Ağustos 1992
67. 000
48
'
'
Eylül 1992
724. 000
53
'
'
Ekim 1992
293. 000
65
'
'
Kasım 1992
387. 000
Toplam
13. 554.100
bb) Parti'ye Ait Olmayan OtolarınMasrafları
Demirbaş eşya defterinde 1992 yılındaParti adına kayıtlı oto bulunmadığı halde, hiç bir açıklama yapılmadan, aşağıdabelirtilen faturalara dayanılarak bazı otolara ilişkin tamir, yedek parça,bakım, lastik vb. gibi masrafların parti gideri olarak kaydedildiğisaptanmıştır.
Yev. No
Faturayı Düzenleyen
Tarih - No
Tutarı
26
Oğuzhan Otomotiv Maslak-İstanbul
30.5.1992
442. 400
26
Keskinler Mercedes-Benz Servisi Maslak-İstanbul
30.5.1992
150. 000
26
Özdemir Ersoz Servisi Y.Sanayi-Ankara
31.5.1992
700. 000
26
Koluman Motorlu Araçlar Tic. ve San. A.Ş. Güneydoğu Anadolu Bölge Müdürlüğü
26.5.1992
910. 000
26
Oto Günal-Adapazarı
23.5.1992
250. 000
26
Yavaşca Tic.-Menemen
11.5.1992
800. 000
28
Oto Canay-Adapazarı
1.6.1992
1.000.000
28
Oto Sanlı-Trabzon
4.6.1992
56. 000
28
'
4.6.1992
275. 520
38
Yükselen Tic.-Çaycuma
13.8.1992
332. 498
42
Çetinkaya Oto Yed. Par. ve Lastik Taah.ve Tic. AŞ Ankara
11.9.1992
2.200.000
42
Bulvar Tic. - Ankara
11.9.1992
2.200.000
61
Cantürk Motor Yenileme Yeniçağa
17.12.1992
392. 000
Toplam
9.708.418
Anayasa Mahkemesi malî denetimi evrak üzerindeyaptığından, kesinhesaplara ait bilgilerin dayanağı olan tüm belgelerineksiksiz ve duraksamaya yol açmayacak şekilde hazırlanarak verilmesigerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde, birsiyasî partinin bütün giderlerinin o siyasî partinin tüzelkişiliği adınayapılacağı öngörülmektedir.
Bu nedenle, kimi otolar için yapılan vetersine bir açıklama da yapılmadığından doğal olarak sahiplerine ait olmasıgereken masraflar ile genel merkez binası dışında kullanılan ve başkası adınakayıtlı telefonların giderlerinin Parti gideri olarak kabulüne olanak yoktur.
Yukarıda ayrıntıları belirtilen giderbelgeleri toplamı 23.262.518.- TL.nın, 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesinindördüncü fıkrası uyarınca Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.
b) Belgesi Bulunmayan Giderler
Yapılan incelemede, 7, 11, 15, 20, 27,31, 35, 40, 44, 51, 58 ve 64 yevmiye numaralarıyla personel gideri olarakkaydedilen toplam 134.760.150.- TL.nın belgesinin bulunmadığı görülmüştür.
2820 sayılı Yasa'nın 'Giderlerin yapılmasındausul' başlıklı 70. maddesinde, beşbin liraya kadar harcamaların makbuz veyafatura gibi bir belge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden,bu miktarı aşan harcamaların fatura veya makbuz gibi bir belge ilebelgelendirilmesi zorunludur. Aynı Yasa'nın 76. maddesinin son fıkrasında da,belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarıncaparti malvarlığının, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazine'ye irad kaydedileceğibelirtilmiştir.
Bu nedenle, 2820 sayılı Yasa'nın 76.maddesi uyarınca belgelendirilmeyen toplam 134.760.150.- TL.lık gider karşılığıParti malvarlığının Hazine'ye gelir yazılması uygun görülmüştür.
c) Muhasebe Kayıtlarının Eleştirisi
Siyasî parti malî işlemlerinin 2820sayılı Yasa'ya uygun olup olmadığının tespiti için, Anayasa Mahkemesi'nesunulan defter ve belgelerin denetime elverişli olması gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesininbeşinci fıkrasında, parti adına elde edilen gelirlerin alındığının ve yapılangiderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığının ilgili defterlere sıra ileve belgeleri de belirtilerek geçirileceği öngörülmektedir.
Refah Partisi 1992 yılı hesabına ilişkinbelgelerde ve muhasebe kayıtlarında, işlem hakkında açıklama yapılmadığı,yalnızca gider belgeleri tutarının deftere geçirildiği görülmektedir.
Bu konunun Parti'ye bildirilmesi uygungörülmüştür.
2- İl Örgütleri Giderleri
Refah Partisi'nin 1992 yılında 76 ilörgütünün giderleri toplamı 9.740.295.181.- TL.dır.
Bunun 3.406.810.596.- TL.sı büro genelgiderleri, 547.939.604.- TL.sı personel giderleri, 508.339.714.- TL.sı seyahatgiderleri, 92.365.882.- TL.sı bayrak, flama, rozet vb. giderleri, 486.385.693.-TL.sı yayın giderleri, 888.947.811.- TL.sı konferans, sergi vb. faaliyetgiderleri, 2.741.254.971.- TL.sı seçim giderleri, 824.101.893.- TL.sı sairgiderler, 99.914.017.- TL.sı demirbaş eşya giderleri, 144.235.000.- TL.sıilçeden ilçelere, ilçelerden illere gönderilen yardımdır.
Sağlanan 10.162.219.019.- TL.lıkgelirle, 9.740.295.181.- TL.lık gider arasındaki farkı oluşturan 421.923.838.-TL., il örgütlerinin nakit devri olarak 1993 yılına devretmiştir.
İl örgütleri kesinhesap çizelgeleriningider bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gösterilen giderlerin MKYKkararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların, 2820 sayılı Yasa'yauygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Refah Partisi 1992 yılı hesabınınincelenmesi sonucunda ;
1- Belgesi bulunmayan 22.154.788.-TL.lık gelirin, 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazine'yegelir yazılmasına,
2- Parti gideri olarak kabulü mümkünolmayan ve Parti tüzelkişiliği adına düzenlenmemiş belgelere dayanılarak giderkaydedilen 23.262.518.- TL.nın 2820 sayılı Yasa'nın 75. maddesi uyarıncaHazine'ye gelir yazılmasına,
3- Belgesi bulunmayan 134.760.150.-TL.lık gider karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesiuyarınca Hazine'ye gelir yazılmasına,
4- Bankadaki paranın Banka Hesabındagösterilmesi, buradan kasaya para aktarımının muhasebe kayıtlarına yansıtılmasıgerektiğine,
5- Anayasa Mahkemesi'ne sunulan defterve belgelerin denetime elverişli olması gerektiğinden, yalnızca belgetutarlarının deftere geçirilmesiyle yetinilmeyerek, gelir-gider belgeleri ilemuhasebe kayıtlarının, 2820 sayılı Yasa'nın 60. maddesinde belirtildiği üzere açıklamaiçerir şekilde düzenlenmesinin zorunlu olduğuna,
6- Yukarıdaki konular dışında kalan,genel merkez ve iller örgütü gelirleri ile giderlerinin, eldeki belge vebilgilere göre, doğru ve Yasa'ya uygun olduğuna,
Güven DİNÇER'in 'Kapatılmış siyasî partininhesapları incelenemez' yolundaki karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 16.3.1998 günündekarar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK