ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2009/45 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2011/15
Karar Günü:13.7.2011
Resmi Gazete:23.7.2011 -28003
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Adalet ve Kalkınma Partisi'nin 2008 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Adalet ve Kalkınma Partisi'nin 2008 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda 'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine' 10.3.2010 gününde oybirliğiyle karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2008 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeAdalet ve Kalkınma Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2008 yılıgelirlerinin 103.722.566,61 YTL, borçlarının 11.159.294,61 YTL., giderlerinin102.697.288,06 YTL., alacaklarının 836.537,91 YTL, 2009 yılına devreden nakitmevcudunun 11.348.035,25 YTL olduğu, gelir ve borç rakamlarının toplamı ile gider,alacak ve nakit devir rakamları toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 68.792.445,05 YTL olarakgösterilmiştir.
Bunun 4.859.044,43 YTL.sı 2007 yılından devreden alacaklar,6.271.942,28 YTL.sı 2009 yılına devreden borçlar, 1.256.670,31 YTL.sı 2007yılından devreden nakit mevcudu, 7.457.026,90 YTL.sı bağış ve yardım gelirleri,150.000.- YTL.sı milletvekili aidat gelirleri, 617.074,48 YTL.sı satışgelirleri, 2.042.745,93 YTL.sı malvarlığı gelirleri, 452.384,72 YTL.sı sairgelirler ve 45.685.556.- YTL.sı Devletçe yapılan yardımlardan oluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin gelirleri 46.089.416,17 YTL olarakgösterilmiştir.
Bunun 378.821,96 YTL.sı 2007 yılından devreden alacaklar,4.887.352,33 YTL.sı 2009 yılına devreden borçlar, 4.685.445,59 YTL.sı 2007yılından devreden nakit mevcudu, 135.148,70 YTL.sı üye giriş aidat gelirleri,1.455.481,41 YTL.sı üye yıllık aidat gelirleri, 11.629.577.- YTL.sımilletvekili aday adaylığı özel aidat gelirleri, 7.850.- YTL.sı milletvekiliaidat gelirleri, 264.340,30 YTL.sı satış gelirleri, 4.985,65 YTL.sı faaliyetgelirleri, 130.535,60 YTL.sı malvarlığı gelirleri, 12.221.085,03 YTL.sı bağışve yardım gelirleri, 1.099.713,17 YTL.sı sair gelirler ve 9.189.079,43 YTL.sıgenel merkez yardımlarından oluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümüüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin Merkez Karar ve Yönetim Kurulukararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek, 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 68.727.415,28 YTL olarakgösterilmiştir.
Bunun 28.888.278,22 YTL.sı 2007 yılından devredenborçlar, 397.899,62 YTL.sı 2009 yılına devreden alacaklar, 5.570.595,45 YTL.sıpersonel giderleri, 260.223,08 YTL.sı kira giderleri, 1.449.225,81 YTL.sıhaberleşme giderleri, 2.319.147,82 YTL.sı ısıtma, aydınlatma ve temizlikgiderleri, 531.724,35 YTL.sı temsil ve ağırlama giderleri, 1.013.967,25 YTL.sıseyahat giderleri, 610.739,73 YTL.sı taşıma vasıta giderleri, 8.245.384,21YTL.sı basın yayın ve tanıtım giderleri, 594.762,78 YTL.sı vergi, noter,sigorta ve mahkeme giderleri, 60.506.- YTL.sı malzeme giderleri, 219.769,13YTL.sı basılı kağıt, kırtasiye ve büro giderleri, 1.176.050,88 YTL.sı seçimgiderleri, 8.200.059,59 YTL.sı ise sair (genelmerkez inşaat, güvenlik, bilgi ' işlem, araştırma ve geliştirme, yemekhanemalzemeleri ile taşıt, demirbaş, hak alımları vb.) giderler ve 9.189.081,36 YTL.sı teşkilatlara yapılanyardımlardan oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezi'nin 2009 yılına devreden nakitmevcudu 65.029,77 YTL.dır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konu dışında, giderlerin 2820sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
AÇIKLAMA
Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temelkavramlarından biri 'Belgelendirme' kavramıdır. Vergi Usul Kanununun229. maddesinde 'Fatura, satılan emtiaveya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzereemtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticarivesikadır' şeklinde tarif yapılmış ve 'Fatura Kullanma Mecburiyeti' başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanınhangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir.
Aynı Kanunun 'Makbuz Mecburiyeti' başlıklı 236.maddesinde, 'Serbest meslek erbabı,mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbestmeslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek, müşteri de bumakbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.'denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.
Yine aynı Kanunun 'Gider Pusulası' başlıklı 234.maddesinde ki, 'Birinci ve ikinci sınıftüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetindeolan serbest meslek erbabının ve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;
Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtiaiçin tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri giderpusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge,birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satınaldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Giderpusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev'i ile miktar ve bedelini ve işücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanınadlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihiihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malısatana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsülettirilir.'
hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar içingider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2008 yılı için 52,40 YTL) kadar olanharcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunluolmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeyedayanması gerekmektedir.
Alınan bir mal veya hizmetin tutarının giderkaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa'nın 70. maddesindebelirtilen 'makbuz' un tek başına bir ödemeye esas olabilmesi için malya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya da kurumlardanalınması gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin birinci ve ikincifıkralarında; 'Siyasi partileringiderleri amaçlarına aykırı olamaz. Bir siyasî partinin bütün giderleri, osiyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır've aynı Yasa'nın 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76.maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.
Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Merkezi'nin 2008 yılıdefter kayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 10.6.2011 tarih ve C.01.0.KAM.0-107.02/80-2734 sayılı yazıyla PartiGenel Başkanlığı'na sorulmuş, sözkonusu yazıya Parti tarafından 28.6.2011 tarihve İMİB-81-10-2011/1105 sayılı yazıyla cevap verilmiştir.
Partinin toplam 16.979,11 YTL tutarındakiharcamalarının fatura aslı olmaksızın gider yazılması nedeni partiye sorulmuş,parti yetkilileri söz konusu faturaların asıllarının yırtılma, kaybolma gibi mücbir sebeplerletemin edilmesinin imkansız hale gelmesi nedeni ile faturaları düzenleyensatıcılardaki nüshalarından noter onaylı suretler çıkartılarak giderkaydedildiğini bildirmişlerdir.
Ancak, buradaki amaç sadece faturanın gerçekliğinisorgulamak değil, bir faturanın aslının bir yerde fotokopisinin başka bir yerdekullanılma ihtimalini de ortadan kaldırmaktır. Bir parti adına düzenlenmişbelgenin o parti haricinde başka bir kişi veya kuruluşça kullanılması mümkündeğildir. Bu nedenle yasal bir zorunluluk olmadıkça (motorlu araç alımlarındatrafik tescilinde faturanın aslının istenmesi gibi) parti adına düzenlenmişfaturaların asıllarının gider belgesi olarak ibraz edilmesi gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2008 yılıiçin 52,40 YTL) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesinin zorunlu olmadığı belirtildiğinden, bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanmasıgerekmektedir. Bu nedenle, fatura aslı bulunmaksızın gider kaydedilen veaşağıda ayrıntısı gösterilen 16.979,11 YTL.nın Yasa'nın öngördüğüanlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.
Mahsup Fişinin
Noter Onaylı Fatura Örneğinin
Tarihi
No.su
Onaylayanı
Düzenleyeni
Tarihi
SıraNo
Tutarı (YTL)
26.02.2008
750
Altındağ 7. Noterliği
Sırma San. Tic. A.Ş.
28.05.2007
233180
251,10
04.03.2008
875
Yenimahalle 3. Noterliği
HEC Otomotiv Ltd.Şti.
14.04.2007
026337
2.638,95
11.09.2008
2553
Ankara 57. Noterliği
Alkınlar San. Tic. Ltd. Şti.
25.03.2008
177375
3.920,00
'
'
'
'
25.03.2008
177377
90,00
'
'
'
'
27.03.2008
177396
180,00
07.11.2008
3149
İstanbul 12. Noteri
Yaşıklar İnş. Tur. Tic. San. A.Ş.
10.09.2007
055495
285,00
24.11.2008
3345
Ankara 25. Noteri
İSKA San. Tic. Ltd. Şti.
16.07.2008
004064
819,00
28.11.2008
3393
Beşiktaş 21. Noterliği
Nigoş Tic. Ltd. Şti.
05.07.2008
155447
177,00
16.12.2008
3498
Beyoğlu 25. Noterliği
Arter Tic. Ltd. Şti.
27.02.2008
11638
8.618,06
Toplam
16.979,11
Buna göre, Parti adına ve amaçlarına uygun olarak yapılmayantoplam 16.979,11 YTL karşılığı Parti malvarlığının, 2820 sayılı Siyasî PartilerKanunu'nun 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine'ye gelir kaydedilmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Partinin il örgütlerinin giderleri 34.806.410,69 YTLolarak gösterilmiştir.
Bunun 4.759.127,82 YTL.sı 2007 yılından devreden borçlar,438.638,29 YTL.sı 2009 yılına devreden alacaklar, 2.707.059,80 YTL.sı personelgiderleri, 4.796.211,33 YTL.sı kira giderleri, 2.675.879,91 YTL.sı haberleşme giderleri,1.995.938,41 YTL.sı ısıtma, aydınlatma ve temizlik giderleri, 6.296.889,99YTL.sı temsil ve ağırlama giderleri, 461.137,04 YTL.sı seyahat giderleri,955.815,25 YTL.sı taşıma vasıta giderleri, 1.701.826,95 YTL.sı basın, yayın vetanıtım giderleri, 1.403.809,48 YTL.sı vergi, noter, sigorta ve mahkemegiderleri, 1.230.181,08 YTL.sı malzeme giderleri, 1.168.452,60 YTL.sı basılıkağıt, kırtasiye ve büro giderleri, 220.947,18 YTL.sı seçim giderleri,3.647.624,36 YTL.sı sair (Araştırma vegeliştirme, taşıt, demirbaş, hak alımları ve diğer vb.) giderler ve 346.871,20 YTL.sı teşkilatlara yapılanyardımlardan oluşmaktadır.
Parti İl Örgütlerinin 2009 yılına devreden nakit mevcudu11.283.005,48 YTL.dır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleri üzerindeyapılan incelemede, giderlerin Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararıyladoğruluğunun onaylandığı görülerek, 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
C- Parti Malları
Adalet ve Kalkınma Partisi'nin 2008 yılı defter vebelgeleri üzerinde yapılan incelemede,
Parti'nin 2008 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı (yüz YTL.nı) aşan 3.175.158,71 YTL değerindetaşınır mal ile 73.106,27 YTL değerinde hak ediniminin bulunduğu görülmüştür.
1.468.737,55 YTL değerinde taşınır mal ile 68.617,27 YTLdeğerinde hak ediniminin Parti Genel Merkezi'nce, 1.704.271,16 YTL değerindetaşınır mal ile 4.489.- YTL değerinde hak ediniminin de il örgütlerincesatınalma yoluyla; 2.150.- YTL değerinde taşınır malın ise il örgütlerincebağış yoluyla edinildiği anlaşılmıştır.
Satınalma yoluyla edinilen taşınır malların 1.297.069,96YTL değerindeki kısmının, Parti'nin Genel Merkezi ile İstanbul, İzmir, Bursa veManisa il örgütlerince edinilen taşıt araçlarından oluştuğu, kalan kısmının isetelevizyon, bilgisayar, projektör, yazıcı, ses sistemi, mobilya vb. malzemelerile diğer büro malzemeleri ve kütüphane için kitap alımından oluştuğuanlaşılmıştır. Satınalma yoluyla edinilen hakların ise çeşitli bilgi sistem yazılımlarıile muhasebe programlarından oluştuğu görülmüştür.
İstanbul/Çatalca ve İzmir/Çeşme örgütlerince gerçekkişilerden bağış yoluyla edinilen taşınır malların ise bilgisayar, monitör,yazıcı ve çay makinesinden oluştuğu anlaşılmıştır.
Adalet ve Kalkınma Partisi'nin 2008 yılı kesinhesabınınve eklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2008 yılında edindiği değeri yüz milyonlirayı (yüz YTL.nı) aşan taşınır mal ve hak edinimlerinin 2820 sayılı Yasa'yauygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Adalet ve Kalkınma Partisi'nin 2008 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda;
1-Parti'nin 2008 yılı kesinhesabında gösterilen 103.722.566,61 YTL geliri,11.159.294,61 YTL borçları, 102.697.288,06 YTL gideri, 836.537,91 YTLalacakları ile 11.348.035,25 YTL nakit devrinin Hazine'ye gelir kaydedilenlerdışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
2- Kesinhesaptagösterilen giderlerden parti amacına uygun ve parti tüzelkişiliği adınayapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 16.979,11 YTL karşılığı Partimalvarlığının 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddelerigereğince Hazine'ye gelir kaydedilmesine,
13.7.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN