ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2013/6 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2016/37
Karar Tarihi:14.7.2016
R.G.Tarih-Sayı:8.9.2016-29825
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Anavatan Partisi 2012 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca SerruhKALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Zehra Ayla PERKTAŞ, Recep KÖMÜRCÜ, BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ ve Hasan Tahsin GÖKCAN’ınkatılımlarıyla 2.10.2014 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında önceliklesuç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2. 2820 sayılı SiyasiPartiler Kanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasında “İller teşkilatındangönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların, Merkez Karar veYönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı” öngörülmüş ve aynıKanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasi partilerin genelbaşkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile partimerkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarınınonaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgiiçin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere,ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüzmilyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü haklarındeğerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.”denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezineilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerininAnayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 19.2.2013 tarih veC.02.0.CBS.0.01.02.04/218 Sayılı yazılarına ekli listede aktif görünmesinerağmen Anavatan Partisinin teşkilatlandığı iki ile ait 2012 yılı kesinhesabının gönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca, Partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasipartinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına eldeedileceği; 70. maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindede yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyenparti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyonliradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendiimkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekildeyapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmeksuretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Bu itibarla Anavatan Partisinin 2012 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze aitkesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemeninyapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri SayıştayBaşkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 günsüre verilmesine,
- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına, OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
12. Anavatan Partisinin, Anayasa Mahkemesine verdiği 2012yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Sadettin CEYHANtarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
13. Denetimin maddi öğelerini oluşturan belgelerdePartinin 2012 yılı gelirlerinin 91.850,00 TL, giderler toplamının 92.309,42 TLolduğu anlaşılmaktadır.
14. Partinin 2012 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle 2012 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
Genel Merkez Gelirleri
15. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 91.850,00 TLolup bunun tamamı bağışlardan oluşmaktadır.
16. Parti Genel Merkezinin gelir belgeleri üzerindeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığısonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
Genel Merkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 92.309,42 TLolup bunun 38.700,00 TL’si kira giderlerinden, 18.000 TL’si personelgiderlerinden, 3.220,00 TL’si temsil ağırlama giderlerinden, 32.389,42 TL’siyönetim giderlerinden oluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin gider belgeleri üzerindeyapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
19. Anavatan Partisi 2012yılı hesabına ilişkin gelir-gider evrakları içerisinde, 64.350,00 TLtutarındaki harcamaya ait fatura veya fatura yerine geçen belgelerbulunmamaktadır. Bu tutara ilişkin harcamalar fatura veya diğer tevsik edicibelgeler yerine genel başkan ve başkan yardımcılarının imzasının bulunduğututanaklarla belgelendirilmiştir.
20. Partiye gönderilen yazıda bu harcamalara ilişkin fatura, dekont veya fatura yerinegeçen belgeler ile bu belgelerin teminedilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer tevsik edici belgelerin gönderilmesi istenmiştir. Parti tarafından cevap olarakgönderilen yazıda özetle partinin ekonomik sıkıntılar nedeniyle icra takipyollarıyla ofislerden çıkmak zorunda kaldığı, MYKY üyelerinde değişikliklerolduğu, bazı evrakların bulunduğu ofislerde zayi olduğu belirtilmiş ve birtakım ilave evraklar gönderilmiştir. Gönderilen 2 gider pusulasındaki tutarhariç toplam 60.150,00 TL’lik harcamaya ait fatura veya fatura yerine belgelerise gönderilmemiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 74. maddesinde;
“Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerinegeçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerdeharcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğerbelgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbirsebeplerle aslının temin edilmediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçenbelgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerikullanılabilir.”
hükmü yer almaktadır.
Aynı Kanun’un 76. maddesinde;
“Belgelendirilmesi gerektiği haldebelgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı, AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir.”
denilmektedir.
21. Bu hükümlere göre, siyasi partiler harcamalarınıfatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkünolmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmakşartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar. Ayrıca kaybolma, yırtılmave yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde de, fatura vefatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacaktasdikli örnekleri kullanılabilir.
22. Fatura ve serbestmeslek makbuzu aslı olmaksızın veya Vergi Usul Kanunu’na uygun düzenlenmişbelge olmadan, genel başkan ve iki genel başkan yardımcısının imzası ileoluşturulan toplam 14 tutanakla belgelendirilen giderlerin, Kanun’un öngördüğüanlamda belgeye dayandırılmış olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir.
23. Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir
24. Bu itibarla Parti tarafından belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen 60.150,00 TL tutarında Parti mal varlığının hazineye iratkaydedilmesi gerekir.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
25. Partinin 2012 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede, herhangi bir taşınır, taşınmaz mal ve menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV- SONUÇ
Anavatan Partisinin 2012 yılı kesin hesabının incelenmesisonucunda;
1- 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesine uygun olarakbelgelendirilmeyen giderlerden dolayı 60.150,00TL karşılığı Parti mal varlığının, aynıKanun’un 76. maddesi uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
2- Partinin 2012 yılı kesin hesabında gösterilen91.850,00 TL gelir ve 92.309,42 TL giderin Hazineye irat kaydedilenler dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
14.7.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ