ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı:1996/4 (Siyasî Parti Malî Denetimi)
KararSayısı:1998/15
KararGünü:7.5.1998
R.G.Tarih-Sayı:04.06.1998-23362
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Anavatan Partisi Genel Merkezi ile ilçeörgütlerini de kapsayan 79 il örgütünün 1995 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
II- İLK İNCELEMEAnayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16.maddesi uyarınca Yekta Güngör ÖZDEN, Selçuk TÜZÜN, Ahmet N. SEZER, SamiaAKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Lütfi F. TUNCEL ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun katılmalarıyla 21.11.1997 günündeyapılan ilk inceleme toplantısında; "Eksiği bulunmadığı anlaşılan AnavatanPartisi'nin 1995 yılı kesinhesabının esas incelemesinin yapılmasınaoybirliğiyle" karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİParti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği1995 yılı kesinhesap çizelgeleri ile muhasebe defterleri, gelir ve giderbelgeleri üzerinde yapılan karşılaştırma ve inceleme sonuçlarını içeren esasinceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Yasa ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nınilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddî öğelerini oluşturandefter ve belgelerde Anavatan Partisi'nin 1995 yılı içindeki Genel Merkez gelirve giderleri 560.746.270.189.-TL., 79 il örgütünün gelir ve giderlerinin de291.812.512.440.-TL. olmak üzere toplam 852.558.782.629.-TL. olarakgösterildiği, gelir, gider ve devir rakamlarının birbirine denk olduğugörülmüştür.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıiçindeki gelirleri 560.746.270.189.-TL. olarak gösterilmiştir.
Bunun; 430.252.999.000.-TL.sının Hazineyardımından, 63.464.086.887.-TL.sının Parti malvarlığı gelirlerinden,6.250.000.000.-TL.sının bağışlardan, 58.340.000.000.-TL.sının milletvekiliaidat ve milletvekilliği adaylık özel aidatlarından, 1.000.045.065.-TL.sınıngeçen yılın gelir fazlasından, 734.188.750.-TL.sının yasal kesintilerden,704.950.487.-TL.sının da ihtiyaç karşılığı kredilerden sağlandığıanlaşılmıştır.
Genel Merkez'in muhasebe defterkayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820sayılı Siyasî Partiler Yasası'na uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin örgütü bulunduğu 79 ilörgütünce sağlanan gelirler 291.812.512.440.-TL. olarak gösterilmiştir.
Bunun; 5.585.491.761.-TL.sının üyelikaidatlarından, 9.380.771.633.-TL.sının milletvekilliği aidatlarından vemilletvekili adaylık özel aidatlarından, 99.515.542.734.- TL.sının bağışlardan,10.969.314.580.-TL.sının parti malvarlığı gelirlerinden, 105.494.000.000.-TL.sının Genel Merkez yardımından, 27.338.433.273.- TL.sının il örgütlerindenilçelere, ilçelerden il örgütlerine gönderilen paralardan, 16.687.996.834.-TL.sının geçen yılın gelir fazlasından, 16.840.961.625.- TL.sının da Parti'nindiğer faaliyetlerinden sağlandığı anlaşılmıştır.
İl örgütlerinin kesinhesapçizelgelerinin gelir bölümleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 61. maddesinde belirtilen kaynaklardansağlandığı, Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığıgörülerek bunların Yasa'ya uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- GenelMerkez Giderleri
Parti Genel Merkezi'nin 1995 yılıiçindeki giderleri 521.248.698.444.-TL. olarak gösterilmiştir.
Bunun; 57.773.246.642.-TL.sını personelve büro genel giderlerinin, 29.395.582.282.-TL.sını seyahat, bayrak, flama,rozet ve yayın giderlerinin, 230.432.133.533.-TL.sını seçim ve sair faaliyetleriçin yapılan giderlerin, 25.648.536.796.-TL.sını taşınır ve taşınmaz mal alımgiderlerinin, 107.494.000.000.- TL.sını Genel Merkez'den il örgütlerine yapılanyardımların, 70.505.199.191.-TL.sını da iş ve seyahat avanslarının oluşturduğuanlaşılmıştır.
Parti Genel Merkezi'nin geliri ilegideri arasındaki 39.497.571.745.-TL.lık müspet farkın gelecek yıla deviredildiği görülmüştür.
Genel Merkez'in muhasebe defterkayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, 0255081 sayılı faturakarşılığı satın alınan 100 adet sünnet takımı tutarı 100.000.000.- TL.nin Partigideri olarak yazılmasının (yevmiye defteri 54/1345 ve 57/1405) Yasa'ya uygunolup olmadığı konusu üzerinde durulmuş, propaganda amacına yönelik olarakyapıldığı kabul edilen söz konusu giderin 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'naaykırılık oluşturmadığı sonucuna varılmıştır. Yalçın ACARGÜN, FulyaKANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER ve Mahir Can ILICAK bu görüşe katılmamışlardır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti'nin 79 il örgütünün bağlı ilçeleride kapsayan giderleri toplamı 275.862.336.388-TL. olarak gösterilmiştir.
Bunun; 69.024.868.655.- TL.sını personelve büro genel giderlerinin, 13.887.591.629.-TL.sını seyahat, bayrak, flama,rozet ve yayın giderlerinin, 138.900.760.160.-TL.sını seçim ve sair faaliyetleriçin yapılan giderlerin, 6.084.467.463.-TL.sını taşınır ve taşınmaz mal alımgiderlerinin, 26.110.240.733.- TL.sını il örgütlerinden ilçelere, ilçelerden ilörgütlerine yapılan yardımların, 20.361.620.501.-TL.sını geçen yılın giderfazlasının, 1.492.787.247.-TL.sını da iş ve seyahat avanslarının oluşturduğuanlaşılmıştır.
İl örgütlerinin geliri ile gideriarasındaki 15.950.176.052.-TL.lık müspet farkın gelecek yıla devir edildiğigörülmüştür.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerigider bölümleri üzerinde yapılan incelemede; giderlerin Merkez Karar ve YönetimKurulu kararıyla doğruluğunun onaylandığı görülerek bunların 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'na uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Anavatan Partisi 1995 yılı hesabınınincelenmesi sonucunda;
Parti'nin kesinhesabında gösterilen852.558.782.629.-TL. geliri ile 797.111.034.832.-TL. giderinin, eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,Yalçın ACARGÜN, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER ile Mahir Can ILICAK'ın"100.000.000.- TL. tutarındaki sünnet takımı alımına ilişkin Partigiderinin Hazine'ye gelir yazılması gerektiği" yolundaki karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA, 7.5.1998 gününde karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
LütfiF. TUNCEL
Üye
Mustafa YAKUPOĞLU
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
KARŞIOY GEREKÇESİ
Dosyanın incelenmesinden, Anavatan Partisi'nce, yüzmilyon lirayasatın alınan yüz adet sünnet takımının, fakir aile çocukları için düzenlenenbir sünnet düğününde Genel Başkan tarafından sünnet çocuklarına armağanedildiği, bu harcamanın gider defterinin 54/1348 ve 57/1405 yevmiyenumaralarına kaydedildiği anlaşılmıştır.
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'ndasiyasî partilerin hibe yoluyla yardımda bulunabileceklerine ilişkin bir kuralyer almamaktadır. Siyasî partiler tüzük ve programlarında yer alan görüşlerdoğrultusunda siyasî etkinlikte bulunan kuruluşlar olduklarından giderlerininde bu amaca yönelik olması gerekir. Oysa toplu olarak yapılan bir sünnetdüğününde çocuklara armağan edilen sünnet takımlarının alımına ilişkin harcama,partinin siyasî faaliyetleri içinde değerlendirilemez.
Açıklanan nedenlerle, Parti'ye aityüzmilyon liralık giderin, 2820 sayılı Yasa'nın 76. maddesi uyarınca Hazine'yeirad kaydedilmesi gerektiği kanısıyla çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
KARŞIOY YAZISI
İnceleme konusu Siyasi Parti'nin yüz adet sünnet takımıbedelinin tutarı toplam 100.000.000.- lirayı gider defterinde fatura karşılığıkaydettiği görülmektedir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu ile,partilerin tüzük, program ve faaliyetlerinin Anayasa ve bu Kanun hükümlerineaykırı olamayacağı öngörülmüştür. Siyasi partilerin gelir kaynakları yasadasayılarak sınırlandırılmış, Yasa'nın 67. maddesi ile kredi ve borç alma yasağıgetirilirken 72. madde hükmü ile de siyasi partilerin, üyelerine ve diğergerçek ve tüzel kişilere hiçbir şekilde borç vermeyeceği öngörülmüştür.Yasakoyucu, sözü edilen kuralları düzenlerken siyasi partiler içinde parasalkonularda herhangi bir ilişkinin kurulmaması, ekonomik ve parasal boyuttakişisel veya kitlesel ortam oluşmaması gereğini ortaya koymuştur. Esasen milliiradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devlet ve toplum düzeni içindeülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacını güden ve ülke çapındafaaliyet göstermek üzere kurulan siyasi partiler belirtilen amaçlarını görüş vedüşünceleri doğrultusunda yapacakları çalışmalar ve açık propagandaları ilegerçekleştireceklerdir.
Nakdi veya ayni hiçbir parasal veekonomik ilişkinin 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun sözü edilenkurallarına uygun olduğu düşünülemez.
Toplumsal dayanışma içinde görülerekyapılmış olsa dahi bu türdeki nakdi veya ayni yardımların giderek büyüyenboyutlara ulaşabileceği de göz önünde bulundurulduğunda bunların gider kaydedilebileceğininkabulü olanaksızdır.
Bu durum karşısında yüz adet sünnettakımı bedeli toplam 100.000.000.- lira tutarındaki giderin 2820 sayılı Yasa'daöngörülen esaslara aykırı olması nedeniyle Hazine'ye irat kaydedilmesigerektiği görüşüyle karara karşıyım.
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Mahir Can ILICAK