ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2000/8 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2011/1
Karar Günü:4.5.2011
R.G.Tarih-Sayı:28.06.2011-27978
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Anavatan Partisi'nin 1999 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
Anavatan Partisi'nin 31.10.2009gününde yapmış olduğu 10. Olağan Büyük Kongresinde Parti Genel Kurulunca,Demokrat Parti ile birleşmesi şartıyla parti tüzel kişiliğinin sona ermesine,bu birleşme nedeniyle Parti'nin Türkiye Cumhuriyeti Kanunları gereğince edindiğimal varlığını oluşturan taşınır-taşınmaz mallar, haklar, alacaklar ve borçlarile kamu ve özel hukuk kişileri, gerçek kişiler ve mahkemeler nezdinde, üyelikformlarında ve bunlarla ilgili her tür evraktaki haklar, yetkiler veyükümlülüklerin bütün sonuçlarıyla birlikte Demokrat Parti'ye devrederek,Demokrat Parti adı altında birleşerek hukuki varlığına son verilmesine kararverilmiştir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve EnisTUNGA'nın katılımıyla 30.10.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;
Anavatan Partisi'nin 1999 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;
'Dosyadaki eksiklikler giderildiğinden işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 69 ve 70.maddelerine göre siyasi partiler, gelir ve gider belgelerini, AnayasaMahkemesi'nin ilk inceleme kararının kendilerine bildirilmesinden itibaren beşyıl saklamakla yükümlüdürler. Dosyanın incelenmesinden, kesinhesabın ilkinceleme kararının partiye bildirilmesinden itibaren beş yıllık sürenin geçtiğisaptanmış, bu durumda esas incelemenin yapılıp yapılamayacağının ön meseleolarak tartışılması gerekmiştir.
Parti, kesinhesabının dayanağını oluşturan gelir ve giderbelgeleri ile defter kayıtlarını ilk inceleme kararının Partiyebildirilmesinden itibaren beş yıl geçtikten sonra Anayasa Mahkemesi'negöndermiş olup, Yasa'da Anayasa Mahkemesi'nin gönderilen siyasi partihesaplarını esastan incelemesine ilişkin bir süre öngörülmediğinden, ilkinceleme kararının partiye bildirilmesinden itibaren beş yıllık süre geçmişolsa da kesinhesabın esas incelemesinin yapılmasına bir engel bulunmadığısonucuna varılmıştır. Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 1999 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeAnavatan Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 1999 yılı gelirlerinin9.427.769.841.764.- lira, borçlarının 380.030.586.916.- lira, giderlerinin 9.702.427.835.056.-lira, alacaklarının 33.567.197.914.- lira, 2000 yılına devreden nakitmevcudunun 71.805.395.710.- lira olduğu, gelir ve borç rakamları toplamı ilegider, alacak ve nakit devir rakamları toplamının birbirine denk olduğugörülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 7.113.209.048.850.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 12.850.000.000.- lirası bağış gelirleri,229.560.000.000.- lirası aidat gelirleri, 1.248.960.194.776.- lirası parti malvarlığı gelirleri, 5.113.152.000.000.- devlet yardımı, 315.116.076.448.- lirasıgeçen yıldan devreden nakit ve 193.570.777.626.- lirası ödenecek yasalkesintiler ve borçlardan oluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin il örgütleri gelirleri 2.694.591.379.830.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 740.988.516.504.- lirası bağış gelirleri,164.238.168.393.- lirası aidat gelirleri, 155.836.328.341.- lirası parti malvarlığı gelirleri, 11.818.163.836.- lirası rozet, bayrak, yayın, makbuz, kimlikkartı vb. satış gelirleri, 61.551.930.279.- lirası balo, konser, eğlence vb.faaliyet gelirleri, 1.081.142.000.000.- lirası genel merkez yardımı,272.593.979.721.- lirası ilden ilçeye ilçeden ile aktarılan, rozet, bayrak,yayın, makbuz, kimlik kartı vb. satış gelirleri, 19.962.483.466.- lirası geçenyıldan devreden nakit ve 186.459.809.290.- lirası ödenecek yasal kesintiler veborçlardan oluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 7.101.333.394.312.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 221.980.715.647.- lirası personel giderleri,23.067.075.400.- lirası yayın giderleri, 449.406.707.140.-lirası taşınır vetaşınmaz mal alım giderleri, 146.437.382.098.- lirası seyahat giderleri, 4.091.090.301.087.-lirası seçim giderleri, 87.321.541.788.- lirası rozet, bayrak, flama vb.giderleri, 1.081.142.000.000.- lirası il örgütlerine yapılan yardımlar,996.722.277.500.- lirası genel giderler ve 4.165.393.652.- lirası 2000 yılınadevreden alacaklardan oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezi'nin 2000 yılına devreden nakitmevcudu 11.875.654.538.-liradır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarakgerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 2.634.661.638.658.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 25.908.505.618.- lirası 1998 yılından devredenborçlar, 29.401.804.262.- lirası 2000 yılına devreden alacaklar,212.547.870.843.- lirası personel giderleri, 62.628.356.753.- lirası yayıngiderleri, 75.432.901.963.- lirası taşınır ve taşınmaz mal alım giderleri,70.286.463.700.- lirası seyahat giderleri, 1.036.463.268.427.- lirası seçimgiderleri, 18.351.187.184.- lirası rozet, bayrak, flama vb. giderleri,34.119.377.193.- lirası balo, konser, eğlence vb. faaliyet giderleri,796.927.922.994.- lirası genel giderler ve 272.593.979.721.- lirası ildenilçeye ilçeden ile aktarılanlardan oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2000 yılına devreden nakit mevcudu59.929.741.172.- liradır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Anavatan Partisi'nin 1999 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede,
Parti'nin 1999 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 495.047.804.228.-lira değerinde taşıt vedemirbaş eşya niteliğinde taşınır mal ve 28.921.393.000.- lira değerinde arsaolarak taşınmaz mal ediniminin olduğu anlaşılmıştır.
Parti tarafından 1999 yılında edinilen, değerleri toplamı495.047.804.228 lira olan taşınır malların 448.993.218.265 lirası Genel Merkez,46.054.585.963 lirası ise il örgütleri tarafından edinilmiştir. Bu mallar,taşıt araçları ve muhtelif büro malzemeleri (Toplantı masa ve sandalyeleri,bilgisayar, tv, telefon, dolap, halı, kilim vb.) olup, tamamı satınalmasuretiyle edinilmiştir.
Parti tarafından 1999 yılında edinilen ve değerleritoplamı 28.921.393.000.- lira olan arsa niteliğindeki taşınmaz malların tamamıil örgütleri tarafından satınalma suretiyle edinilmiştir.
Anavatan Partisi'nin 1999 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde, Parti'nin 1999 yılında edindiği değeri yüz milyon lirayıaşan taşınır mal ve taşınmaz mal edinimlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Anavatan Partisi'nin yeni adıyla Demokrat Parti'nin 1999yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- İlk inceleme kararının partiye bildirilmesindenitibaren beş yıllık süre geçmesinin kesinhesabın esas incelemesinin yapılmasınıengellemeyeceğine, Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
2- Parti'nin 1999 yılı kesinhesabında gösterilen 9.427.769.841.764.-lira (9.427.769,84 YTL.) geliri, 380.030.586.916.- lira (380.030,58 YTL.)borçları, 9.702.427.835.056.- lira (9.702.427,83 YTL.) gideri, 33.567.197.914.-lira (33.567,19 YTL.) alacakları ile 71.805.395.710.- lira (71.805,39 YTL.)nakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'na uygun olduğuna OYBİRLİĞİYLE,
4.5.2011 gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
KARŞIOY YAZISI
Anavatan Partisi'nin 1999 yılı kesinhesabının malîdenetimi 4.5.2011 tarihinde sonuçlandırılmıştır. Buna göre, denetiminsonuçlandırılması, 1999 yılı hesaplarının Anayasa Mahkemesi'ne sunulmasındanitibaren 11 yıl sürmüştür. Bu sürenin büyük bir bölümünde dosya, AnayasaMahkemesi'nde herhangi bir mücbir sebep veya mazeret olmaksızın bekletilmiştir.
Yasalarda mali denetim için belli bir süre veyazamanaşımı öngörülmüş olmamakla birlikte, siyasî partilerin gelir-giderbelgelerini Anayasa Mahkemesi'nin ilk inceleme kararının kendilerinetebliğinden itibaren 5 yıl süreyle saklamak mecburiyetinde olmaları (S.P.K.madde 69 ve 70), yasakoyucunun, mali denetimin yapılması için azami makulsüreyi 5 yıl olarak gördüğünü ortaya koymaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin birhukuk devleti olduğu belirtilmiş; 36. maddesinde adil yargılanma hakkı güvencealtına alınmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin, kişilerin uzun ve belirsiz sürelerleyaptırım tehdidi altında tutulmalarının hukuk devleti ilkesinin gereği olanbelirlilik ve hukuk güvenliği ile bağdaşmadığı yolunda verilmiş çeşitlikararları; yargısal bir faaliyet olan siyasî parti malî denetiminin, adilyargılama hakkının icabı olan 'makul süre' ölçütü dışında tutulamayacağı vehakkaniyet gerekleri gözetildiğinde, siyasî hayattan çekilmiş, tüzel kişiliğisona ermiş bir partinin hesaplarının esas denetiminin 11 yıl sonra yapılmasınınAnayasa'nın 2. ve 36. maddeleriyle bağdaşmayacağı yolunda edindiğim vicdanikanaat nedeniyle karara katılmıyorum. Dosyanın işlemden kaldırılması gerekir.
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT