ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2003/31 (SiyasîParti Malî Denetimi)
Karar Sayısı:2011/11
Karar Günü:4.5.2011
I- MALİ DENETİMİN KONUSU
Anavatan Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.
Anavatan Partisi'nin 31.10.2009gününde yapmış olduğu 10. Olağan Büyük Kongresinde Parti Genel Kurulunca,Demokrat Parti ile birleşmesi şartıyla parti tüzel kişiliğinin sona ermesine,bu birleşme nedeniyle Parti'nin Türkiye Cumhuriyeti Kanunları gereğinceedindiği mal varlığını oluşturan taşınır-taşınmaz mallar, haklar, alacaklar veborçlar ile kamu ve özel hukuk kişileri, gerçek kişiler ve mahkemeler nezdinde,üyelik formlarında ve bunlarla ilgili her tür evraktaki haklar, yetkiler veyükümlülüklerin bütün sonuçlarıyla birlikte Demokrat Parti'ye devrederek,Demokrat Parti adı altında birleşerek hukuki varlığına son verilmesine kararverilmiştir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN veMehmet ERTEN'in katılımıyla 22.10.2003 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında;
Anavatan Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;
'Anavatan Partisi'nin, 2002yılında edindiği değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listelerin, 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 74.maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesi'ne gönderilmesi için Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü'nün 16. maddesine göre Parti'ye 30 gün süre verilmesine, bu süreiçinde istenilen bilgi ve belgelerin gönderilmemesi halinde aynı Yasa'nın 111.maddesine göre işlem yapılmak üzere durumun Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'naduyurulacağının Parti'ye bildirilmesine, gerekli tebligatın yapılması içinkarar örneğinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine,oybirliğiyle' karar verilmiştir.
Söz konusu eksiklik Partitarafından gönderilen belgelerle giderildiğinden,
Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa Yıldırım, A. Necmi ÖZLER,Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 27.2.2007gününde yapılan inceleme toplantısında;
Anavatan Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabının incelenmesisonucunda;
'Dosyadaki eksiklikgiderildiğinden işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle' karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2002 yılı kesinhesapçizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılaninceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeAnavatan Partisi'nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2002 yılı gelirlerinin26.528.296.595.171.- lira, borçlarının 1.370.560.089.090.- lira, giderlerinin25.670.813.034.970.- lira, alacaklarının 164.418.908.752 .- lira, 2003 yılınadevreden nakit mevcudunun 2.063.624.740.539.- lira olduğu, gelir ve borçrakamları toplamı ile gider, alacak ve nakit devir rakamları toplamınınbirbirine denk olduğu görülmüştür.
A- Gelirlerinİncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezi gelirleri 21.344.149.896.763.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 86.220.787.650.- lirası bağış gelirleri,307.087.950.000.- lirası aidat gelirleri, 2.701.909.481.040.- lirası parti malvarlığı gelirleri, 17.203.964.700.000.- lirası devlet yardımı ve1.044.966.978.073.- lirası ödenecek yasal kesintiler ve borçlardanoluşmaktadır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti'nin il örgütleri gelirleri 6.554.706.787.498.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 1.605.263.167.879.- lirası bağış gelirleri,137.576.051.002.- lirası aidat gelirleri, 35.079.647.363.- lirası parti malvarlığı gelirleri, 60.050.000.000.- lirası balo, konser, eğlence vb. faaliyetgelirleri, 3.866.740.000.000.- lirası genel merkez yardımı, 494.150.018.000.-lirası ilden ilçeye ilçeden ile aktarılan, 30.254.792.237.- lirası geçen yılıngelir fazlası ve 325.593.111.017.- lirası ödenecek yasal kesintiler veborçlardan oluşmaktadır.
İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümündeyapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğu sonucunavarılmıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezi giderleri 19.441.335.418.513.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 583.222.286.457.- lirası personel giderleri,20.571.980.000.- lirası yayın giderleri, 293.115.404.830.- lirası demirbaş eşyagiderleri, 139.748.749.769.- lirası seyahat giderleri, 25.043.857.533.- lirasırozet, bayrak, flama vb. giderleri, 16.698.518.800.- lirası balo eğlencegiderleri, 10.221.380.984.224.- lirası seçim giderleri, 3.866.740.000.000.-lirası il örgütlerine yapılan yardımlar, 4.100.163.687.544.- lirası genelgiderler, 10.231.040.604.- lirası geçen yılın gider fazlası ve164.418.908.752.- lirası gelecek yıla devreden alacaklardan oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezi'nin 2003 yılına devreden nakitmevcudu 1.902.814.478.250.- liradır.
Genel Merkezin defter kayıtları ve gider belgeleriüzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında, giderlerin2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
AÇIKLAMA
2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 70. maddesininüçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2002 yılı için 18.175.300.- lira)kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesizorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcıbelgeye dayanması gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinin bir ve ikincifıkralarında; 'Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.
Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılır' ve aynıYasa'nın 75. maddesinde, 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasipartinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanunauygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelirkaydedilmesine karar verir' ve 76. maddesinde de, 'Belgelendirilmesigerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı,Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir' hükümleri yeralmıştır.
Anavatan Partisi Genel Merkezi'nin 2002 yılı defterkayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazıkonular 3.2.2011 tarih ve 15-1333 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı'nasorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 28.2.2011 tarih ve 1968-22 sayıylaevrak girişi yapılan yazıyla cevap verilmiştir.
1- Kişiler adınadüzenlenmiş seyahat harcamalarının gider yazılması nedeni partiye sorulmuş;parti yetkilileri bazı programların ve bu programa katılacak partigörevlilerinin önceden belli olmaması nedeniyle giderlerin şahıslar tarafındanyapılıp daha sonra parti tarafından karşılanmasının zorunlu hale geldiğini,parti faaliyeti olmayan seyahatlerin giderlerinin karşılanmasının söz konusuolmadığını belirtmişler ve seyahat gideri ödenen kişilerden bazılarının partidehangi görevde bulunduğunu sıralamışlardır.
Partinin gider yazdığı seyahat belgelerinin çoğunda yaparti adına fatura kesilmiş ya da kişi adıyla beraber parti adına da belgedeyer verilmiştir. Aşağıda belirtilen seyahat belgeleri ise bunların dışındakalanlar olup, gider belgeleri arasında bu kişilerin parti adına ve partifaaliyeti için seyahat ettiklerini gösteren herhangi bir belge bulunmadığı gibicevap yazısı ekinde de herhangi bir belge ibraz edilmemiştir. Şahıslartarafından karşılanıp sonradan partiden alınan giderlere ilişkin belgelerin departi adına düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Kişiler adına düzenlenen belgelerle yapılan ve aşağıdaayrıntısı gösterilen toplam 1.651.400.000 lira.- (1.651,40 YTL.)tutarındaki harcamanın parti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarına uygunyapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.
Yevmiye tarih ve No
Yolcunun Adı Soyadı
Türü
Biletin tarih ve nosu
Tutarı
22.5.2002/976
Burcu Şumnu
Otobüs bileti
15.4.2002 - 224867
24.750.000
" "
' '
" "
15.4.2002 - 224868
24.750.000
" "
' '
" "
17.4.2002 - 224869
33.000.000
" "
' '
" "
17.4.2002 - 224870
33.000.000
7.8.2002/1375
Mehmet Ayhan
Uçak bileti
5.8.2002 - 2354479840237
111.000.000
14.8.2002/1391
' '
" "
9.8.2002 - 2354480076400
111.000.000
2.10.2002/1861
Tuncay Aysoy
" "
27.9.2002 - 2354480809451
107.000.000
" "
' '
Otobüs bileti
15.5.2002 - 163439
24.000.000
" "
' '
" "
19.6.2002 - 926694
22.500.000
" "
" "
21.6.2002 - 81682
16.800.000
14.10.2002/2097
Recep Erdem Arısoy
Uçak bileti
9.10.2002 - 2354480525873
135.000.000
" "
' '
" "
10.10.2002 - 2354481099513
128.000.000
12.11.2002/2644
Serkan Şimşek
" "
22.10.2002 - 2354481041629
376.000.000
" "
Otobüs bileti
30.10.2002 - 675209
25.600.000
27.12.2002/2944
Ahmet Salih Güleç
Uçak bileti
21.12.2002 - 2354481511806
252.000.000
31.12.2002/2969
Tuncay Aysoy
" "
14.10.2002 - 2354481038126
92.000.000
" "
' '
" "
1.11.2002 - 2354478406267
92.000.000
" "
Otobüs bileti
18.10.2002 - 124378
25.000.000
" "
" "
20.10.2002 - 425169
18.000.000
Toplam
1.651.400.000
2- Aşağıdaayrıntısı gösterilen 8.950.454.076 lira tutarındaki telefon ve su gecikmebedelleri ile trafik cezalarının gider yazılması nedeni partiye sorulmuş, partiyetkilileri sadece trafik cezalarıyla ilgili olarak araç satışında vergi borcuyoktur yazısı alabilmek amacıyla ve şoförlerden tahsil olanağı dabulunmadığından cezaların ödendiği yönünde açıklamada bulunmuşlardır.
Parti görevlilerinin yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme bedelleri iletrafik cezalarından Parti tüzel kişiliğini sorumlu tutmak mümkün değildir. Buödemelerin kişisel sorumluluk kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle, aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 8.950.454.076.-lira (8.950,45 YTL.) tutarındaki telefon ve su gecikme bedelleri ile trafikcezaları parti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarına uygun yapılmış birharcama olarak kabul edilmemiştir.
Yevmiye tarih ve no
Alındı-fatura / tarih ve no
Mahiyeti
Tutarı
27.2.2002/365
27.2.2002/B7-139
Trafik cezası
79.800.000
6.3.2002/423
6.3.2002/499246
Su gecikme cezası
5.083.160.000
20.3.2002/491
20.3.2002/4C-241
Trafik cezası
79.800.000
' '
20.3.2002/4C-242
' '
79.800.000
' '
20.3.2002/4C-243
' '
79.800.000
25.3.2002/521
25.3.2002/3C-178
' '
39.600.000
29.3.2002/565
29.3.2002/B7-320
' '
79.800.000
5.4.2002/607
5.4.2002/4C-229
' '
25.500.000
' '
5.4.2002/4C-230
' '
79.800.000
30.4.2002/786
30.4.2002/4B-110
' '
122.100.000
14.5.2002/912
14.5.2002/49994
Telefon gecikme bedeli
156.266.476
17.6.2002/1104
17.6.2002/20189
' '
1.603.200.000
20.6.2002/1115
20.6.2002/61635
' '
1.441.827.600
Toplam
8.950.454.076
3- Aşağıdagösterilen 8.459.685.020.- lira tutarındaki harcamaların fatura aslı yerinefaksı, fotokopisi veya noter tasdikli suret fotokopisine dayanılarak gideryazılması nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri alınan faturaların birkısmının postada kaybolması veya yetkisiz kişilere teslim edildiğindenmuhasebeye intikal etmemesi nedeniyle bu tür faturaların suretlerinin notertasdikli hale getirilerek dosyalara konulma zorunluluğunun doğduğunubildirmişlerdir.
Bir parti adına düzenlenmiş belgenin o parti haricindebaşka bir kişi veya kuruluşça kullanılması mümkün değildir. Bu nedenle yasalbir zorunluluk olmadıkça (motorlu araç alımlarında trafik tescilinde faturanınaslının istenmesi gibi) parti adına düzenlenmiş faturaların asıllarının giderbelgesi olarak ibraz edilmesi gerekmektedir.
2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesinde beş milyon (2002 yılıiçin 18.175.300.- lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibibir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşanharcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.Bu nedenle, gerekçesiz olarak fatura aslı bulunmaksızın gider kaydedilen veaşağıda ayrıntısı gösterilen 8.459.685.020.- liranın (8.459,68 YTL.)Yasa'nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.
Yevmiye Tarih ve No
Fatura tarih - nosu ve
Kimden alındığı
Belgenin niteliği
Tutar
3.1.2002/9
28.7.2001/571790- Era Turizm,Rek.,Yay.Ltd.Şti.
Noter tasdikli suret fotokopisi
3.851.520.000
11.1.2002/82
20.2.2001/122124- Kablonet İletişim Sis. A.Ş.
Fatura faksı
12.500.000
' '
20.3.2001/258079- ' '
' '
12.500.000
' '
30.4.2001/739736- ' '
' '
12.500.000
' '
30.6.2001/751273- ' '
' '
25.000.000
' '
30.6.2001/752894- ' '
' '
25.000.000
' '
30.7.2001/343851- ' '
' '
25.000.000
' '
31.8.2001/348518- ' '
' '
25.000.000
' '
31.8.2001/348524- ' '
' '
25.000.000
' '
28.9.2001/668420- ' '
' '
25.000.000
' '
20.11.2001/118366- ' '
' '
25.000.000
' '
21.12.2001/124264- ' '
' '
25.000.000
11.3.2002/444
24.1.2002/3210- Yıldızbeyi Kebap
Fotokopi
192.500.000
21.8.2002/1456
24.6.2001/65267- Zorlu Grand Hotel A.Ş.
Noter tasdikli suret fotokopisi
339.665.020
5.11.2002/2601
26.10.2002/297993- PTT Genel Müd.
Fotokopi
298.500.000
24.12.2002/2921
21.10.2002/13117- Uşak Art Rek.Yay. A.Ş.
Noter tasdikli suret fotokopisi
3.540.000.000
Toplam
8.459.685.020
Yukarıdaki açıklamalara göre, Parti adına ve amaçlarınauygun olarak yapılmayan toplam 19.061.539.096.- lira (19.061,53 YTL.)gider karşılığı parti malvarlığının 2820 sayılı Yasa'nın 75. ve 76. maddeleriuyarınca Hazineye gelir kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin giderleri 6.393.896.525.209.- liraolarak gösterilmiştir.
Bunun 118.593.750.090.- lirası geçen yılın gider fazlası,437.608.294.213.- lirası personel giderleri, 141.110.170.331.- lirası yayıngiderleri, 264.952.930.619.- lirası demirbaş eşya giderleri, 220.112.155.754.-lirası seyahat giderleri, 2.669.915.163.352.- lirası seçim giderleri,30.112.870.000.- lirası rozet, bayrak, flama vb. giderleri, 71.999.394.000.-lirası balo eğlence giderleri, 1.945.341.778.850.- lirası genel giderler ve494.150.018.000.- lirası ilden ilçeye ilçeden ile aktarılanlardan oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin 2003 yılına devreden nakit mevcudu160.810.262.289.- liradır.
İl örgütleri kesinhesap çizelgelerinin gider bölümleriüzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.
C- Parti Malları
Anavatan Partisi'nin 2002 yılı defter ve belgeleriüzerinde yapılan incelemede,
Parti'nin 2002 yılında 2820 sayılı Yasa'nın 74. maddesiuyarınca değeri yüz milyon lirayı aşan 313.048.368.543 lira değerinde taşıt vedemirbaş eşya niteliğinde taşınır mal ve 155.000.000.000.- lira değerinde daireve dükkan olarak taşınmaz mal ediniminin olduğu anlaşılmıştır.
Parti tarafından 2002 yılında edinilen, değerleri toplamı313.048.368.543.- lira olan taşınır malların 203.095.437.924.- lirası GenelMerkez, 109.952.930.619.- lirası ise il örgütleri tarafından edinilmiştir. Bumallar muhtelif büro malzemeleri (Toplantı masa ve sandalyeleri, bilgisayar,yazıcı, tv, telefon, dolap, halı, kilim vb.) ve taşıt araçları olup, tamamısatınalma suretiyle edinilmiştir.
Parti tarafından 2002 yılında edinilen, daire ve dükkanalımlarından oluşan ve değerleri toplamı 155.000.000.000.- lira olan taşınmazmalların tamamı il örgütleri tarafından satınalma suretiyle edinilmiştir.
Anavatan Partisi'nin 2002 yılı kesinhesabının veeklerinin incelenmesinde, Parti'nin 2002 yılında edindiği değeri yüz milyonlirayı aşan taşınır mal ve taşınmaz mal edinimlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
IV- SONUÇ
Anavatan Partisi'nin yeni adıyla Demokrat Parti'nin 2002yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;
1- Parti'nin 2002 yılı kesinhesabında gösterilen26.528.296.595.171.- lira (26.528.296,59 YTL.) geliri, 1.370.560.089.090.- lira(1.370.560,08 YTL.) borçları, 25.670.813.034.970.- lira (25.670.813,03 YTL.)gideri, 164.418.908.752.- lira (164.418,90 YTL.) alacakları ile2.063.624.740.539.- lira (2.063.624,74 YTL.) nakit devrinin Hazine'ye gelirkaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'na uygun olduğuna,
2- Kesinhesapta gösterilen giderlerden Parti amacınauygun ve Parti tüzelkişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümküngörülmeyen 19.061.539.096.- lira (19.061,53 YTL.) karşılığı Parti malvarlığının2820 sayılı Siyasî Partiler Yasası'nın 75. ve 76. maddeleri gereğince Hazine'yegelir kaydedilmesine,
4.5.2011 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Başkanvekili
Serruh KALELİ
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN