ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2008/22 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2015/1
Karar Tarihi:5.3.2015
R.G. Tarih-Sayı:27.5.2015-29368
I- MALİ DENETİMİNKONUSU
Bağımsız CumhuriyetPartisi 2007 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir ÖZKAYA’nın katılımlarıyla5.3.2015 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında, “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındada, “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerinide belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesinhesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar veyönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği;birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin ise Anayasa Mahkemesine sunulacağıhükme bağlanmıştır.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 12.4.2010 tarih veC.02.0.CBS.0.01.02.04/439 sayılı yazılarına ekli listede Partinin 2007 yılıitibariyle 26 il ve bağlı ilçede örgütlendiği bildirilmiştir.
Parti, bağlı ilçeleri de kapsayan il örgütlerinin kesinhesabının, Genel Merkez kesin hesabının ve birleştirilmiş kesin hesabın kanunauygun bir şekilde gönderilmesini isteyen Anayasa Mahkemesinin 30.3.2010 tarihlive C.01.0KAM.0-107.02/67619 sayılı yazısına binaen 15 il teşkilatına ait kesinhesapları, Genel Merkez kesin hesabını ve birleştirilmiş kesin hesabı göndermişancak, 11 il teşkilatına ait kesin hesap çizelgelerini göndermemiştir.
Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde, bir siyasi partininbütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve birsiyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzel kişiliği adınayapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre,parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliğiadına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
Bu itibarla Bağımsız Cumhuriyet Partisinin 2007 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;
1- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasındandolayı işin esasının incelenmesine,
2- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerinistendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, incelemeve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendiuyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA5.3.2015 tarihinde karar verildi.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Bağımsız Cumhuriyet Partisinin AnayasaMahkemesine verdiği 2007 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturandefter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve RaportörSadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Denetimin maddiöğelerini oluşturan defter ve belgelerde, Partinin 2007 yılı gelirleritoplamının 117.712,44 TL ve giderleri toplamının 108.305,40 TL olduğu, gelecekyıla devreden nakit tutarının ise 12.830,04 TL olduğu anlaşılmaktadır.
Parti 2007 yılı kesinhesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu,bu hâliyle Partinin 2007 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezinin 2007 yılı gelirleri toplamı44.614,42 TL olup bunun 13.617,00 TL’si bağışlardan, 500,00 TL’si üye girişaidatlarından, 15.717,00 TL’si üye yıllık aidatlarından, 2.290,00 TL’si yayıngelirlerinden, 199,68 TL’si menkul kıymet sermaye karlarından, 12.290,74 TL’siil ve ilçelerden aktarılan paylardan oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin 2007 yılı gelirleri toplamı73.098,02 TL olup bunun 49.849,12 TL’si bağışlardan, 333,00 TL’si üye girişaidatlarından, 15.933,94 TL’si üye yıllık aidatlarından, 5.774,00 TL’si yayıngelirlerinden, 1.207,96 TL’si geçmiş yıl gelirlerinden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezinin 2007 yılı giderleri toplamı42.388,98 TL olup bunun 8.365,26 TL’si personel giderlerinden, 284,25 TL’sitemsil ağırlama giderlerinden, 4.765,12 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden,7.854,38 TL’si haberleşme giderlerinden, 647,50 TL’si seyahat giderlerinden,7.614,00 TL’si kira giderlerinden, 955,22 TL’si bakım onarım giderlerinden, 1.543,60TL’si ısınma, aydınlanma giderlerinden, 1.284,96 TL’si vergi giderlerinden,4.668,24 TL’si basın yayın giderlerinden, 3.341,04 TL’si diğer giderlerden,1.065,41 TL’si amortisman giderlerinden oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin 2008 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 2.225,44 TL’dir.
Parti Genel Merkezinin 2007 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin 2007 yılı giderleri toplamı65.916,42 TL olup bunun 150,00 TL’si temsil ağırlama giderlerinden, 2.371,52TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden, 5.928,14 TL’si haberleşme giderlerinden,483,00 TL’si seyahat giderlerinden, 29,00 TL’si taşıma giderlerinden, 32.798,7TL’si kira giderlerinden, 988,15 TL’si bakım onarım giderlerinden, 4.378,31TL’si ısınma, aydınlanma giderlerinden, 239,49 TL’si vergi giderlerinden,12.290,74 TL’si genel merkez paylarından, 3.124,12 TL’si diğer giderlerden,3.135,25 TL’si propaganda giderlerinden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin gelecek yıla devreden nakit(kasa/banka) tutarı 10.604,60 TL’dir.
Parti il örgütlerinin 2007 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu anlaşılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin sunmuş olduğu defter ve belgeler üzerindeyapılan incelemede, Partinin 2007 yılında herhangi bir taşınır ve taşınmaz malile menkul kıymet ve hak ediniminde bulunmadığı tespit edilmiştir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
IV- SONUÇ
Bağımsız Cumhuriyet Partisinin 2007 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2007 yılı kesin hesabında gösterilen117.712,44 TL gelir, 108.305,40 TL gider ve 12.830,04 TL gelecek yıla devredennakit eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’na uygun olduğuna,
2- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün kararın tümü açısından karşıoyuve OYÇOKLUĞUYLA,
5.3.2015 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
KARŞIOY GEREKÇESİ
Bağımsız Cumhuriyet Partisi’nin 2007 yılına ait malidenetimi kapsamındaki ilk ve esas inceleme dokuz yıl sonra yapılmıştır.
2009/37 Esas, 2014/86 Karar (SPMD) sayılı siyasi partimali denetimine ilişkin karşıoy gerekçemizde de açıklandığı üzere, tek derecelive dosya üzerinden yapılan bir yargılama olan mali denetimde izahı mümkünolmayan sekiz yıllık gecikmenin, Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukukdevleti esaslarına, 36. maddesindeki adil yargılanma hakkına ve Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi’nin adil yargılanma hakkına ilişkin 6. maddesine aykırıolduğu, bu nedenle dosyanın işlemden kaldırılması gerektiği düşüncesiyle kararakatılmıyorum.
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT