ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2010/8 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2015/3
Karar Tarihi:5.3.2015
R.G. Tarih-Sayı:27.5.2015-29368
I- MALİ DENETİMİNKONUSU
Bağımsız CumhuriyetPartisi 2009 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Alparslan ALTAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir ÖZKAYA’nın katılımlarıyla 5.3.2015tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında, “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesin hesapların, Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek kararabağlanacağı” öngörülmüş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasındada, “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmişbulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan illerteşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadarAnayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap dönemindeedindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkulkıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini veşekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek il örgütlerindengönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabınmerkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı vebirleştirileceği; birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin ise AnayasaMahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 12.4.2010 tarih veC.02.0.CBS.0.01.02.04/439 sayılı yazılarına ekli listede Partinin 2009 yılıitibariyle 38 il ve bağlı ilçede örgütlendiği bildirilmiştir.
Parti, bağlı ilçeleri de kapsayan il örgütlerinin kesinhesabının, Genel Merkez kesin hesabının ve birleştirilmiş kesin hesabın kanunauygun bir şekilde gönderilmesini isteyen Anayasa Mahkemesinin 30.3.2010 tarihlive C.01.0KAM.0-107.02/67619 sayılı yazısına binaen 4 il teşkilatına ait kesinhesapları, Genel Merkez kesin hesabını ve birleştirilmiş kesin hesabı göndermişancak, 34 il teşkilatına ait kesin hesap çizelgelerini göndermemiştir.
Siyasi partilerinfaaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına aityerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak dakullanılabilecektir. Şayet, parti yetkililerine ait veya bunların kendilerininkullandıkları yerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesidüzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
Ayrıca, partileringenel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereğikira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satınalınması vb. bir takım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.
2820 sayılı Kanun’un69. maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinde, siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı; 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Partiyetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağışgeliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliği adına hesaplara dâhiletmesi gerekir.
Yönetim giderlerininhesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunugöstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılı Kanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırıdavranılmış olmaktadır.
Mahkemeye bilgilerinistendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belgedüzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan dolayı 2820sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine istinadengerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulması gerekir.
Bu itibarla BağımsızCumhuriyet Partisinin 2009 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
1- Genel Merkeze aitkesin hesapların sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
2- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA5.3.2015 tarihinde karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
Bağımsız CumhuriyetPartisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2009 yılı kesin hesap çizelgeleri iledayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan esas inceleme raporu,Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Denetimin maddiöğelerini oluşturan defter ve belgelerde, Partinin 2009 yılı gelirleritoplamının 73.012,07 TL ve giderleri toplamının 69.129, 52 TL olduğu, gelecekyıla devreden nakit tutarının ise 1.287,82 TL olduğu anlaşılmaktadır.
Parti 2009 yılı kesinhesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu,bu hâliyle Partinin 2009 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
A- Gelirlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Gelirleri
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı gelirleri toplamı37.057,60 TL olup bunun 28.641,78 TL’si bağışlardan, 635,00 TL’si üye yıllıkaidatlarından, 70,00 TL’si üye giriş aidatlarından, 4.102,50 TL’si yayın gelirlerinden,845,00 TL’si il ve ilçe paylarından, 2.763,32 TL’si önceki yıldan devredennakitten oluşmaktadır.
Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Gelirleri
Parti il örgütlerinin 2009 yılı gelirleri toplamı35.954,47 TL olup bunun 29.473,26 TL’si bağışlardan, 6.198,73 TL’si üyeaidatlarından, 150,00 TL’si faaliyet gelirlerinden, 131,68 TL’si geçmiş yılgelirlerinden oluşmaktadır.
Parti il örgütlerinin defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT bugörüşe katılmamıştır.
B- Giderlerin İncelenmesi
1- Genel Merkez Giderleri
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı giderleri toplamı37.057,60 TL olup bunun 5.195,00 TL’si personel giderlerinden, 251,74 TL’sitemsil ağırlama giderlerinden, 1.815,40 TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden,5.662,53 TL’si haberleşme giderlerinden, 90,00 TL’si taşıma giderlerinden,206,00 TL’si seyahat giderlerinden, 4.670,00 TL’si kira giderlerinden, 1.624,79TL’si ısınma, aydınlanma giderlerinden, 2.649,67 TL’si bina giderlerinden,676,22 TL’si vergi giderlerinden, 3.900,00 TL’si basın yayın giderlerinden,5.100,11 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır. Gelecek yıla devreden nakit(kasa/banka) tutarı 454,14 TL’dir.
Parti Genel Merkezinin 2009 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
2- İl Örgütleri Giderleri
Parti il örgütlerinin 2009 yılı giderleri toplamı32.071,92 TL olup bunun 260,00 TL’si temsil ağırlama giderlerinden, 1.451,33TL’si kırtasiye ve büro giderlerinden, 7.760,37 TL’si haberleşme giderlerinden,37,00 TL’si seyahat giderlerinden, 10,36 TL’si taşıma giderlerinden, 18.390,00TL’si kira giderlerinden, 2.962,86 TL’si ısınma, aydınlanma giderlerinden,1.200,00 TL’si vergi giderlerinden, 460,00 TL’si genel merkez payından, 730,18TL’si propaganda giderlerinden, 1.859,49 TL’si diğer giderlerden oluşmaktadır.
Gelecek yıla devreden nakit (kasa/banka) tutarı 833,68TL’dir.
Parti il örgütlerinin 2009 yılı kesin hesapçizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu anlaşılmıştır.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
C- Parti Mallarının İncelenmesi
Partinin sunmuş olduğu defter ve belgeler üzerindeyapılan incelemede, Partinin 2009 yılında herhangi bir taşınır ve taşınmaz malile menkul kıymet ve hak ediniminde bulunmadığı tespit edilmiştir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜTbu görüşe katılmamıştır.
IV- SONUÇ
Bağımsız CumhuriyetPartisinin 2009 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
1- Partinin 2009 yılıkesin hesabında gösterilen 73.012,07 TL gelir, 69.129, 52 TL gider ve 1.287,82TL gelecek yıla devreden nakitin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
2- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesapverilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışındagelir ve gider yapılması, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemlerolduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün kararın tümü açısından karşıoyuve OYÇOKLUĞUYLA,
5.3.2015 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Alparslan ALTAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
KARŞIOY GEREKÇESİ
Bağımsız Cumhuriyet Partisi’nin 2009 yılına ait malidenetimi kapsamındaki ilk ve esas inceleme yedi yıl sonra yapılmıştır.
2009/37 Esas, 2014/86 Karar (SPMD) sayılı siyasi partimali denetimine ilişkin karşıoy gerekçemizde de açıklandığı üzere, tek derecelive dosya üzerinden yapılan bir yargılama olan mali denetimde izahı mümkünolmayan yedi yıllık gecikmenin, Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukukdevleti esaslarına, 36. maddesindeki adil yargılanma hakkına ve Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi’nin adil yargılanma hakkına ilişkin 6. maddesine aykırıolduğu, bu nedenle dosyanın işlemden kaldırılması gerektiği düşüncesiyle kararakatılmıyorum.
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT