ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2015/17 (SiyasiParti Mali Denetimi)
Karar Sayısı:2018/47
Karar Tarihi:21/6/2018
R.G. Tarih – Sayı:9/11/2018 -30590
I. MALİ DENETİMİN KONUSU
Bağımsız Cumhuriyet Partisi 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca BurhanÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26/5/2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusundabulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür;
2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesininüçüncü fıkrasında “…İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine aitolan kesinhesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek kararabağlanır ve birleştirilir” denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikincifıkrasında da “Siyasi partilerin genel başkanları, karara bağlanarakbirleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri dekapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayısonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynıhesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınırmalların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinimtarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir.” denilerek ilörgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesinhesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı,birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesinesunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi partiteşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Bağımsız Cumhuriyet Partisininteşkilatlandığı on ile ait 2014 yılı kesin hesabının gönderilmediği tespitedilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet, partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
5. Ayrıca, partilerin genel merkez, il, ilçe ve beldebaşkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta,telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb. bir takım genelyönetim giderlerini de yapması gerekir.
6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birincifıkrasında, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinintüzelkişiliği adına elde edileceği; 70. maddesinin birinci ve ikincifıkralarında, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı vebir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzelkişiliği adınayapılacağı; 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumlularıhakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamaküzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre,parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamalarımümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları giderbedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzelkişiliğiadına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışıgelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda, 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması, inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olduğundan dolayı 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendine istinaden gerekli işlemlerin yapılmasını temin içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Bağımsız Cumhuriyet Partisinin 2014 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasından dolayıişin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiğişekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması, inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarıncayasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulmasına, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Bağımsız Cumhuriyet Partisinin, Anayasa Mahkemesineverdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Sadettin CEYHAN tarafından heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2014 yılı gelirlerinin 20.246,81 TL, giderler toplamının20.180,96 TL olduğu anlaşılmaktadır.
12. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu haliyle kesin hesabındoğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
A. Gelirlerinİncelenmesi
1. GenelMerkez Gelirleri
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 17.846,81 TLolup, bunun 3.772,31 TL’si bağış gelirlerinden, 12.874,50 TL’si aidatgelirlerinden, 1.200,00 TL’si alınan borçlardan oluşmaktadır.
14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri
15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 2.400,00 TLolup, bunun 1.500,00 TL’si bağış gelirlerinden, 900,00 TL’si aidatgelirlerinden oluşmaktadır.
16. İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi
1. GenelMerkez Giderleri
17. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 17.780,96 TLolup, bunun 81,50 TL’si banka komisyon giderlerinden, 763,09 TL’si haberleşmegiderlerinden, 201,70 TL’si aydınlanma, elektrik giderlerinden, 13.750,00 TL’sikira giderlerinden, 97,43 TL’si kargo giderlerinden, 74,59 TL’si temsil,ağırlama giderlerinden, 112,65 TL’si kırtasiye giderlerinden, 1.950,00 TL’siapartman aidat giderlerinden, 750,00 TL’si emlak komisyonu giderlerindenoluşmaktadır.
18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
A- BağımsızCumhuriyet Partisi Genel Merkezine gönderilen yazıyla,“ Partinizin 2014 yılı hesabı ile ilgili olarakaşağıda belirtilen bilgilere ve belgelere ihtiyaç duyulmuştur. Partinizin 2014yılı işletme defterinde kayıtlı olan aşağıda tabloda ayrıntısı verilenödemelerle ilgili olarak ödeme evraklarındaki tutar ile deftere işlenen tutararasındaki uyumsuzluğun izahı.” istenilmiştir.
Sıra No
Kayıt Tarihi
Açıklama
İşletme Defteri Tutarı (TL)
Makbuz Tutarı (TL)
Fark
(TL)
29
30.04.2014
KİRA
1.200,00
1.100,00
100,00
53
11.09.2014
KİRA
1.215,00
1.100,00
115,00
54
16.10.2014
KİRA
1.215,00
1.100,00
115,00
TOPLAM
3.630,00
3.300,00
330,00
Parti tarafından verilen cevapta; “Bağımsız CumhuriyetPartisinin 2014 gider hesaplarındaki kiraların kayıt tarih ve tutarları sehvenyanlış yazılmıştır. Ev sahibi ile bir sorun olmadığı, kiranın yattığı hesaptaaçıktır.” denilmiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanununun 74. maddesininaltıncı fıkrasında;
“ Siyasi partiler harcamalarını fatura, fatura yerinegeçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerdeharcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğerbelgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbirsebeplerle aslının temin edilmediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçenbelgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerikullanılabilir.” denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince, siyasipartilerin gelir ve giderlerinin esastan incelenmesi sırasında partidefterleri, gelir ve gider kayıtları ile bunlara ilişkin belgelerin kesinhesaplar ile uyumlu olması gerekmektedir. Yapılan incelemede ise, partininişletme defterine kaydedilen gider tutarı ile kanıtlayıcı belgelerde bulunangider tutarı arasında 330 TL’lik fark olduğu görülmüştür. Bu durum, defterkayıtlarına göre 330 TL tutarında kanıtlayıcı belge olmadığı halde ödemeyapıldığı, diğer bir ifadeyle belgelendirilen tutardan fazla ödeme yapıldığıanlamına gelmektedir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75. maddesinin dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesidenetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla dabunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir.” denilmiştir.
Bu sebeple, fatura tutarından fazla yapılan ödeme tutarıolan 330 TL karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
B- Bağımsız CumhuriyetPartisi Genel Merkezine gönderilen yazıyla, “Partinizin 2014 yılı işletme defterindekayıtlı olan ve aşağıdatabloda ayrıntıları verilentoplam 159,50 TL tutarındaki harcamaya ait faturanınvarsa gönderilmesi, aksi takdirde fatura olmadan ödeme yapılmasının izahı;” istenilmiştir.
Sıra No
Kayıt Tarihi
Açıklama
Makbuz Tutarı (TL)
65
03.05.2014
PAŞABAHÇE MAĞAZALARI
159,50
TOPLAM
159,50
Parti tarafından gönderilen cevapta; “Söz konusufatura, partinin ihtiyaçları için Partiyi temsil eden kişi adına kesilmiştir.”denilmiştir.
2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 70. maddesininbirinci ve ikinci fıkralarında “Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz. Bir siyasi partinin bütüngiderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır.” denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükmü gereğince siyasi partilergiderlerini gerçekleştirirken ancak parti tüzelkişiliği adına yapabilirler.Parti adına olmayan harcamaların Parti bütçesinden karşılanması mümkündeğildir. Bu sebeple parti tarafından gönderilen gider belgeleri içinde yeralan 159,50 TL tutarında parti tüzelkişiliği adına düzenlenmeyen fatura tutarıkadar Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2. İl Örgütleri Giderleri
19. Parti il örgütlerinin giderleri 2.400,00 TL olup,bunun 1.800,00 TL’si kira giderlerinden, 600,00 TL’si aydınlatma, ısınmagiderlerinden oluşmaktadır.
20. İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi
21. Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede, herhangi bir taşınır, taşınmaz mal ve menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Bağımsız Cumhuriyet Partisinin 2014 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;
A. 2820 sayılıKanun hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle 489,00 TL gider karşılığı Partimal varlığının, 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi uyarınca Hazineye iratkaydedilmesine,
B. Partinin 2014yılı kesin hesabında gösterilen 20.246,81 TL gelir ve 20.180,96 TL giderin Hazineyeirat kaydedilenler dışındaki kısmının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru,denk ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,
21/6/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ