Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2005/5, K.2009/28 Sayılı Karar - 13/05/2009

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas sayısı:2005/5 (SiyasîParti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2009/28

Karar Günü:13.5.2009

R.G.Tarih-Sayı:04.06.2009-27248

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Bağımsız Cumhuriyet Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca,Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN,Mehmet ERTEN, A.Necmi ÖZLER, Serdar ÖZGÜLDÜR, Şevket APALAK, Serruh KALELİ veOsman Alifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 27.1.2006 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında,

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE' kararverilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Partinin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2004 yılıkesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerindeyapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeBağımsız Cumhuriyet Partisi Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2004 yılıgelirleri toplamının 60.829.213.857.- tl ve giderleri toplamının59.185.484.923.- tl olduğu, 2.461.166.605.- liranın nakit mevcudu olarak 2005yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 33.544.300.000.- tlolarak gösterilmiştir.

Bunun 213.000.000.- lirası giriş aidat geliri,2.937.000.000.- lirası üyelik aidat geliri, 19.809.500.000.- lirası şubelercari hesabı, 10.050.300.000.- lirası bağış, 12.500.000.-lirası bayrak rozet geliri,517.000.000.- lirası yayın geliri, 5.000.000.-lirası kimlik kartı satışgelirinden oluşmaktadır.

Genel Merkezin 2004 yılı defter kayıtları ve gelirbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezinin 2004 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye ve defteri kebir mevcut olup, sözkonusu defterler Ankara 41.noteri tarafından mühürlenmiş ve onaylanmıştır.

2820 sayılı Kanun'un 60. maddesinin altıncı fıkrasında 'Bütündefterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilatın bulunduğuilgili seçim kurulu başkanı tarafından mühürlenir ve tasdik edilir.' AynıKanun'un 113. maddesinde ' Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter vekayıtları tutmayanlar , altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veyayok edenler veya gizleyenler,bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ilecezalandırılırlar.' denildiğinden, defterleri ilçe seçim kurulu yerinenotere tasdik ettiren Parti sorumluları hakkında Ankara CumhuriyetBaşsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına Haşim KILIÇ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Sacit ADALI ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA kararverildi.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 26.989.913.857.- tlolarak gösterilmiştir.

Bunun 329.000.000.- lirası giriş aidat geliri,9.923.602.125.- lirası üyelik aidatı, 401.000.000.- lirası yayın geliri,7.500.000.- lirası bayrak rozet geliri, 442.780.000.- lirası depozito geliri,1.530.000.000.- lirası diğer gelir, 270.000.000.- lirası örgütlerden yardım,14.086.031.732.- lirası bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2004 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelirbölümü üzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin giderleri 34.013.955.113.- tlolarak gösterilmiştir.

Bunun 518.400.000.- lirası demirbaş gideri,5.341.591.062.- lirası personel gideri, 14.638.799.409.- lirası dışarıdan sağlananhizmet gideri, 13.515.164.642.- lirası çeşitli giderlerden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2004 yılı defter kayıtları vegider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Ceza, Gecikme Faizi ve Gecikme Zammına İlişkin Liste

Toplam: 420.630.687 .- TL

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 341. maddesinde vergiziyaının, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerinizamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden vergininzamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifadeettiği, 344. maddesinde vergi veya sorumlu tarafından 341. maddede yazılıhallerde vergi ziyaına sebebiyet verilmesinin vergi ziyaı suçunu oluşturduğubelirtilmiş,

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinin birve ikinci fıkralarında; Siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı, bir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı, 75. maddesinin dördüncü fıkrasında ise; AnayasaMahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğunave kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderlerdolayısıyla da bunların Hazine'ye gelir kaydedilmesine karar verileceğibelirtilmiştir.

Parti yetkililerinin kanuni yükümlülüklerin yerinegetirilmesi ve ödemelerin zamanında yapılması için gerekli tedbirleri almalarıgerekir. Bunu yapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan vergiziyaı cezasından, gecikme faizi ve gecikme zammı ile sigorta primlerininzamanında ödenmemesinden kaynaklanan gecikme tutarlarından parti tüzelkişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerin kişiselsorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Açıklanan nedenlerle vergi ziyaı cezası, gecikme faizi,gecikme zammı ve gecikme tutarları parti amaçlarına uygun ve parti tüzelkişiliği adına yapılmış bir harcama olarak kabul edilmesi mümküngörülmediğinden 2820 sayılı Kanunun 70 inci maddesine aykırı olarak yapılantoplam 420.630.687.-tl.lik (420,63.-ytl) ödemenin, aynı Kanunun 75 inci maddesihükmü uyarınca Hazineye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin giderleri 24.776.930.810.-tl olarakgösterilmiştir.

Bunun 410.000.000.- lirası Genel Merkeze gönderilen,200.000.000.- lirası personel gideri, 5.141.081.152.- lirası dışarıdan sağlananhizmet gideri, 19.025.849.658.- lirası çeşitli giderlerden oluşmaktadır.

Parti'nin il örgütlerinin 2004 yılı kesinhesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Parti'nin 2004 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, Parti'nin 2004 yılı içinde edindiği 518.400.000.- lira tutarındakitaşınır malın Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

IV-SONUÇ

Bağımsız Cumhuriyet Partisi'nin 2004 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda,

1- Parti'nin 2004 yılı kesinhesabında gösterilen60.829.213.857.- tl gelir, 58.764.854.236.- tl gider ile 2.461.166.605.- tlnakit devrinin eldeki bilgi ve belgelere göre doğru ve 2820 sayılı SiyasîPartiler Kanunu'na uygun olduğuna OYBİRLİĞİYLE,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarakpartinin amaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmışharcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 420.630.687.-tl (420,63.-ytl)karşılığı Parti malvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesine OYBİRLİĞİYLE,

3- Defterlerin ilçe seçim kurulu yerine notere tasdikettirilmesi nedeniyle 2820 sayılı Kanun'un 60. ve 113. maddelerine istinadenAnkara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına, Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

13.5.2009 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Siyasî Partiler Kanunu'nun 60. maddesine göre usulüneuygun olarak İlçe Seçim Kurulu'na tasdik edilmeyen defterler nedeniyle YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin FulyaKANTARCIOĞLU'nun karşıoyuna katılıyoruz.

KARŞIOY YAZISI

Bağımsız Cumhuriyet Partisi'nin2004 yılı hesaplarının incelenmesinde, Parti'nin tutması gereken defterleriilçe seçim kurulu başkanlığı yerine notere tasdik ettirmesinin Siyasî Partiler Kanunu'nun(SPK) 113. maddesinde düzenlenen suçu oluşturduğu düşüncesiyle anılan Partiyetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin karara aşağıdakinedenlerle katılmamaktayım:

SPK'nun 113. maddesindeki suç,genel kastla işlenebilecek bir suçtur. Bu nedenle, suçun oluştuğundan sözedebilmek için defter tutmama kastının varlığını aramak zorunludur. Partiyöneticileri, genel olarak tasdike yetkili bir mercide defterlerini tasdikettirmiş olduklarından, olayda artık kastın varlığına hükmedilemez. Ziradefterlerin noterde tasdik ettirilmiş olması, defter kayıtları üzerinde yasayaaykırı işlemler yapma olanağını ortadan kaldırmakta ve ceza yaptırımı altınaalınan hukuki yarar gerçekleşmektedir.

Suçun unsurlarının yasalarda açıkçabelirtilmiş olması, ceza hukukunun temel ilkelerindendir. SPK'nun 60. maddesinde belirtilen defterleritasdik ettirme yükümlülüğünün ihlali suçunun hangi eylemlerle oluşacağınınSPK'da veya bu kanunun gönderme yaptığı diğer yasa hükümlerinde açıkçatanımlanmış olmasıgerekir. Siyasi parti defterlerinin özel görevli merciden başka bir mercietasdik ettirilmesinin, diğer bir ifadeyle şekle uyulmamasının da suç oluşturacağı yasada açıkçabelirtilmediğinden, noterde yapılan tasdik işleminin suç sayılması, cezahukukunun temel ilkelerine aykırıdır. Hürriyeti bağlayıcı ceza gerektiren bireylemin varlığına, ancak mevzuatta açıkça tanımlanan suç unsurlarının ve kastınvarlığı halinde hükmedilebilir.

Bu nedenle suç duyurusunugerektiren bir durum bulunmadığı düşüncesindeyim.

Bağımsız Cumhuriyet Partisi'nin2004 yılı hesaplarının incelenmesinde gelirve gider defterinin Noter tarafından onaylandığı saptanmıştır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 60. maddesinin ilkfıkrasında, 'Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelenve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteritutmak zorundadırlar.'; altıncı fıkrasında da 'Bütün defterlerin sayfaları vekaç sayfadan ibaret oldukları teşkilâtın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanıtarafından mühürlenir ve tasdik edilir' denilmiş, aynı Yasa'nın 113. maddesindeise bu Kanun'un 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanların, altıaydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenlerin veyagizleyenlerin, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacaklarıbelirtilmiştir. Yürürlükten kaldırılan 765 sayılı Yasa'nın 235 ve 26.9.2004günlü 5237 sayılı yeni Ceza Yasası'nın 279. maddelerinde de göreviyle ilgiliolarak kamu adına soruşturma ve kovuşturma gerektiren bir suçun işlendiğiniöğrenip de yetkili makamlara bildirmeyen kamu görevlilerinin cezalandırılmalarıöngörülmüştür. Ceza yasalarında belirtilen söz konusu bildirimin yapılabilmesiiçin öncelikle bir suç işlenmesi gerektiği açıktır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 113. maddesinegöre suç oluşabilmesi için Yasa'nın 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtlarınhiç tutulmaması veya tahrif ya da yok edilmesi gerekmektedir. Oysa Parti deftertutmuş, ancak bunun onayını Yasa ile belirli mercilere değil notere yaptırmıştır.Bu nedenle bir suç işlendiğinin, kabulüne olanak bulunmadığından duyurulmasıgibi bir yükümlülükten de söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle suç duyurusunda bulunma koşullarıoluşmadığından bu konudaki çoğunluk görüşüne katılmıyorum.