Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2006/3, K.2009/29 Sayılı Karar - 13/05/2009

ANAYASA MAHKEMESİKARARI

Esas Sayısı:2006/3(Siyasî Parti Malî Denetimi)

Karar Sayısı:2009/29

Karar Günü:13.5.2009

R.G.Tarih-Sayı:04.06.2009-27248

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Bağımsız Cumhuriyet Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 16. maddesi uyarınca, TülayTUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, MehmetERTEN, Mustafa YILDIRIM, A.Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve OsmanAlifeyyaz PAKSÜT'ün katılımıyla 27.2.2007 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında,

'Dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE' karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti'nin Anayasa Mahkemesi'ne verdiği 2005 yılı kesinhesap çizelgeleriile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan incelemesonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılıSiyasî Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerdeBağımsız Cumhuriyet Partisi Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2005 yılı gelirleritoplamının 77.820,4 ytl ve giderleri toplamının 76.094,37 ytl olduğu, 4.163,63ytl nin nakit mevcudu olarak 2006 yılına devrettiği anlaşılmaktadır.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 37.093,35 ytl olarakgösterilmiştir.

Bunun 1.861.- ytl.si aidat geliri, 18.284,9.- ytl.si bağış,12.708,45.- ytl.si il ve ilçe katkı payları, 4.239.- ytl.si diğer gelirlerdenoluşmaktadır.

Genel Merkezin 2005 yılı defter kayıtları ve gelir belgeleriüzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olaraksağlandığı sonucuna varılmıştır.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu yevmiye ve defteri kebir mevcut olup, sözkonusu defterler Ankara 10.noteri tarafından mühürlenmiş ve onaylanmıştır.

2820 sayılı Kanun'un 60. maddesinin altıncı fıkrasında 'Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaretoldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafındanmühürlenir ve tasdik edilir.' Aynı Kanun'un 113. maddesinde ' Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter vekayıtları tutmayanlar , altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veyayok edenler veya gizleyenler,bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ilecezalandırılırlar.' denildiğinden, defterleri ilçe seçim kuruluyerine notere tasdik ettiren Parti sorumluları hakkında Ankara CumhuriyetBaşsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına Haşim KILIÇ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Sacit ADALI ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA kararverildi.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti il örgütlerinin gelirleri 40.727,05 ytl olarakgösterilmiştir.

Bunun 22.742,45 ytl.si aidat geliri, 16.172,8 ytl.si bağış,1.811,8 ytl.si diğer gelirlerden oluşmaktadır.

İl örgütlerinin 2005 yılı kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümüüzerinde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılı giderleri 35.549,69 ytl. oluptamamı genel yönetim gideridir.

Parti Genel Merkezi'nin 2005 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilenler dışındakigiderlerin 2820 sayılı Yasa'ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

Gecikme Zammı ve Tutarlarına İlişkin Liste

Toplam 316,83ytl

2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'nun 70. maddesinin bir veikinci fıkralarında, 'Siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırıolamayacağı,

Bir siyasî partinin bütün giderlerinin, o siyasi partitüzelkişiliği adına yapılacağı' ve aynı Kanun'un 75. maddesinin dördüncüfıkrasında ise; 'Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir vegiderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verileceği' hükümleri yer almıştır.

Gecikme zammı ve tutarlarının parti bütçesinden ödenme nedenininParti yetkililerine sorulması üzerine verilen cevapta, Partinin temel gelirkaynağının üye ödentileri ve bağışlardan oluştuğu, Siyasî Partiler Yasası'nagöre ödenti vermeme nedeniyle üyelikten çıkarma yaptırımının uygulanamamasınınsonucu olarak üyelerden ödenti alınmasının gönüllülüğe bırakıldığı, Partininelektrik, su ve büro giderleri gibi harcamalara öncelik verdiği, toplananödentilerin vergi, prim gibi ödemeleri zamanında yapmaya yetmeyebildiği, budurumun parti yöneticilerinin ihmalinden ve beceriksizliğinden ya da kamuödemelerini yapma isteksizliğinden kaynaklanmadığını, bu nedenlerle söz konusuödemelerin parti bütçesinden ödendiği ifade edilmiştir.

Vergi ve sigorta primlerinin zamanında ödenmemesini partiyetkilileri kendi kusurlarına bağlı olmadığını söylemiş iseler de, partiyetkililerinin kanuni yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve ödemelerinzamanında yapılması için gerekli tedbirleri almaları gerekir. Aksi halde butedbirlerin alınmaması sonucu oluşacak faiz ve gecikme zamları partibütçesinden ödenecektir ki bunu kabul etmek mümkün değildir. Ayrıca Parti bankamuavin defterinin incelenmesinde de söz konusu ödemelerin yapılması gerekentarihlerde yeterli tutarların olduğu anlaşılmıştır.

Parti görevlilerinin vergi ile ilgili yükümlülüklerini zamanındayapmamaları ve gerekli özeni göstermemeleri sonucu oluşan gecikme zammı ilesigorta primlerinin zamanında ödenmemesinden kaynaklanan gecikme tutarlarındanparti tüzel kişiliğini sorumlu tutma imkanı bulunmamaktadır. Bu ödemelerinkişisel sorumluluk kapsamında olduğu açıktır.

Açıklanan nedenlerle gecikme zammı ve gecikme tutarlarının partiamaçlarına uygun ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış bir harcama olarakkabul edilmesi mümkün görülmediğinden 2820 sayılı Kanun'un 70. maddesine aykırıolarak yapılan toplam 316,83.-ytl ödemenin, aynı Kanun'un 75. maddesi hükmüuyarınca Hazine'ye irad kaydedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Giderleri

Parti il örgütlerinin 2005 yılı giderleri 40.544,68 ytl oluptamamı genel yönetim gideridir.

Part'nin il örgütlerinin 2005 yılı kesinhesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Yasaya uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Parti'nin 2005 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılanincelemede, taşınmaz mal ile değeri yüz Yeni Türk lirasını aşan taşınır malediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV- SONUÇ

Bağımsız Cumhuriyet Partisi'nin 2005 yılı kesinhesabınınincelenmesi sonucunda,

1- Parti'nin 2005 yılı kesinhesabında gösterilen 77.820,40 ytlgelir, 75.777,54 ytl gider ile 4.163,63 ytl nakit devrinin eldeki bilgi vebelgelere göre doğru ve 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu'na uygun olduğunaOYBİRLİĞİYLE,

2- 2820 sayılı Yasa'nın 70. maddesine aykırı olarak partininamaçlarına uygun olmayan ve parti tüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarakkabulü mümkün görülmeyen 316,83 ytlkarşılığı Parti malvarlığının, aynı Yasa'nın 75. maddesi uyarınca Hazine'yegelir kaydedilmesine OYBİRLİĞİYLE,

3- Defterlerin ilçe seçim kurulu yerine notere tasdikettirilmesi nedeniyle 2820 sayılı Kanunun 60 ve 113 üncü maddelerine istinadenAnkara Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına Haşim KILIÇ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Sacit ADALI ve Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

13.5.2009 gününde karar verildi.

KARŞIOY YAZISI

Siyasî Partiler Kanunu'nun 60. maddesine göre usulüne uygunolarak İlçe Seçim Kurulu'na tasdik edilmeyen defterler nedeniyle YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunulmasına ilişkin FulyaKANTARCIOĞLU'nun karşıoyuna katılıyoruz.

KARŞIOY YAZISI

Bağımsız Cumhuriyet Partisi'nin 2005 yılıhesaplarının incelenmesinde, Parti'nin tutması gereken defterleri ilçe seçimkurulu başkanlığı yerine notere tasdik ettirmesinin SiyasîPartiler Kanunu'nun (SPK) 113. maddesinde düzenlenen suçu oluşturduğudüşüncesiyle anılan Parti yetkilileri hakkında suç duyurusunda bulunulmasınailişkin karara aşağıdaki nedenlerle katılmamaktayım:

SPK'nun 113. maddesindeki suç, genelkastla işlenebilecek bir suçtur. Bu nedenle, suçun oluştuğundan söz edebilmekiçin defter tutmama kastının varlığını aramak zorunludur. Parti yöneticileri,genel olarak tasdike yetkili bir mercide defterlerini tasdik ettirmiş olduklarından,olayda artık kastın varlığına hükmedilemez. Zira defterlerin noterde tasdikettirilmiş olması, defter kayıtları üzerinde yasaya aykırı işlemler yapmaolanağını ortadan kaldırmakta ve ceza yaptırımı altına alınan hukuki yarar gerçekleşmektedir.

Suçun unsurlarının yasalarda açıkçabelirtilmiş olması, ceza hukukunun temel ilkelerindendir. SPK'nun 60.maddesinde belirtilen defterleri tasdik ettirme yükümlülüğünün ihlali suçununhangi eylemlerle oluşacağının SPK'da veya bu kanunun gönderme yaptığı diğeryasa hükümlerinde açıkça tanımlanmış olması gerekir. Siyasi partidefterlerinin özel görevli merciden başka bir mercie tasdik ettirilmesinin,diğer bir ifadeyle şekle uyulmamasının da suç oluşturacağıyasada açıkça belirtilmediğinden, noterde yapılan tasdik işleminin suçsayılması, ceza hukukunun temel ilkelerine aykırıdır. Hürriyeti bağlayıcı cezagerektiren bir eylemin varlığına, ancak mevzuatta açıkça tanımlanan suçunsurlarının ve kastın varlığı halinde hükmedilebilir.

Bu nedenle suç duyurusunu gerektiren birdurum bulunmadığı düşüncesindeyim.

BağımsızCumhuriyet Partisi'nin 2005 yılı hesaplarının incelenmesinde gelir ve gider defterininNoter tarafından onaylandığı saptanmıştır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 60. maddesinin ilkfıkrasında, 'Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri,gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşyadefteri tutmak zorundadırlar.'; altıncı fıkrasında da 'Bütün defterlerinsayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilâtın bulunduğu ilgili seçimkurulu başkanı tarafından mühürlenir ve tasdik edilir' denilmiş, aynı Yasa'nın113. maddesinde ise bu Kanun'un 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtlarıtutmayanların, altı aydan bir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yokedenlerin veya gizleyenlerin, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ilecezalandırılacakları belirtilmiştir. Yürürlükten kaldırılan 765 sayılı Yasa'nın235 ve 26.9.2004 günlü 5237 sayılı yeni Ceza Yasası'nın 279. maddelerinde degöreviyle ilgili olarak kamu adına soruşturma ve kovuşturma gerektiren birsuçun işlendiğini öğrenip de yetkili makamlara bildirmeyen kamu görevlilerinincezalandırılmaları öngörülmüştür. Ceza yasalarında belirtilen söz konusubildirimin yapılabilmesi için öncelikle bir suç işlenmesi gerektiği açıktır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın 113. maddesine göre suçoluşabilmesi için Yasa'nın 60. maddesinde yazılı defter ve kayıtların hiçtutulmaması veya tahrif ya da yok edilmesi gerekmektedir. Oysa Parti deftertutmuş, ancak bunun onayını Yasa ile belirli mercilere değil notereyaptırmıştır. Bu nedenle bir suç işlendiğinin, kabulüne olanak bulunmadığındanduyurulması gibi bir yükümlülükten de söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle suç duyurusunda bulunma koşullarıoluşmadığından bu konudaki çoğunluk görüşüne katılmıyorum.