Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2009/22, K.2013/140 Sayılı Karar - 11/12/2013

 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2009/22 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2013/140

Karar Günü:11.12.2013

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Barış ve Demokrasi Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Barış ve Demokrasi Partisi 2008 yılı kesin hesabının ilkincelemesi sonucunda, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine 11.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Barış ve Demokrasi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği2008 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgelerüzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren Raportör Ömer DURAN tarafındanhazırlanan esas inceleme raporu, Anayasa ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nunilgili kuralları, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde,Partinin 2008 yılı gelirleri toplamının 84.529,00 TL, giderleri toplamının82.871,10 TL olduğu ve 2009 yılına devreden nakit mevcudunun da 1.657,90 TLolduğu anlaşılmaktadır.

Partinin 2008 yılı kesin hesabının, Parti Meclisinin27.06.2009 tarih ve 7 sayılı kararı ile kabul edilerek onaylandığı görülmüştür.

Bu itibarla, Barış ve Demokrasi Partisinin 2008 yılıkesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardanoluştuğu, bu hâliyle Partinin 2008 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

A- Gelirlerinİncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezinin gelirleri 30.762,00 TL olarakgösterilmiştir.

Söz konusu gelirin tamamı toplanan bağış ve aidatlardanoluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı muhasebe kayıtlarınıntutulduğu işletme defteri Çankaya İlçe Seçim Kurulu tarafından onaylanmıştır.

Barış ve Demokrasi Partisi 2008 yılı defter kayıtları vegelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Kanun’auygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Partinin 42 il örgütünün 2008 yılı gelirleri 53.767,00 TLolarak gösterilmiştir.

Söz konusu gelirin tamamı toplanan bağış ve aidatlardanoluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin gelirbölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğusonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezinin 2008 yılı giderleri 30.044,15 TLolarak gösterilmiştir.

Söz konusu giderlerin 7.190,00 TL’si temsil ve ağırlamagideri, 6.830,00 TL’si kırtasiye ve büro gideri, 2.430,00 TL’si haberleşmegideri, 949,15 TL’si taşıma gideri, 505,00 TL’si seyahat gideri, 6.275,00 TL’sikira gideri, 1.975,00 TL’si bakım onarım gideri, 1.710,00 TL’si ısıtma,aydınlatma ve temizlik gideri, 50,00 TL’si vergi, sigorta ve noter gideri ve2.130,00 TL’si de demirbaş giderinden oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezinin 2009 yılına devreden kasa ve bankamevcudu 717,85 TL’dir.

Genel Merkezin 2008 yılı defter kayıtları ve giderbelgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışındakigiderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucunavarılmıştır.

1- Parti yetkililerinden,213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nda belirtilen belgeler olmadan yapılan ve aşağıdaayrıntısı gösterilen ödemeler ile ilgili olarak açıklamaları istenmiştir.

Parti yetkilileri, söz konusu yazıya bugüne kadarherhangi bir cevap vermemiştir.

2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin birinci fıkrasında, “Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.”; 75. maddesinin dördüncüfıkrasında ise “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelirve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir.” hükümleri yer almıştır.

Muhasebenin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri“Belgelendirme” kavramıdır. 213 sayılı Kanun’un 229. maddesinde “Fatura,satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağıgöstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilenticari vesikadır” şeklinde tarif yapılmış ve “Fatura KullanmaMecburiyeti” başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangihâllerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifadeedilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ilebelgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarınıntutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiğiifade edilmiştir. Buna göre, fatura ya da fatura yerine geçen belgelerinkullanılması, satın alınan mal ya da hizmetin bedelini ortaya koymak veödemenin usulüne uygun olarak yapılması ve kaydedilmesi için şarttır.

2820 sayılı Kanun’un 74. maddesinin altıncı fıkrasında, “Siyasipartiler harcamalarını fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerintemin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecekmuhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma,yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilemediği hallerde, faturave fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacaktasdikli örnekleri kullanılabilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre, siyasi partilerin harcamaları kural olarakfatura ya da fatura yerine geçen belgeler ile ispatlanmak durumunda ancak, bubelgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunugösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle ispat yolunagidilebilmektedir. Yukarıda yer alan ve Parti yetkililerinden cevaplandırılmasıistenilen ödemeler ise fatura ya da fatura yerine geçen belgeler eliylegerçekleştirilmemiş sadece ve sadece boş bir kâğıt tutanak olarak kullanılmaksuretiyle gerçekleştirilmiştir. Kanun koyucunun fatura ya da fatura yerinegeçen belgeler yerine kanıtlayıcı diğer belgelerin kullanılabilmesi içinöngörmüş olduğu şart söz konusu belgelerin temin edilememesi hâlidir. Sözkonusu belgeler açısından ise bu belgeler zaten alınmamış ve düzenlenmemişolduğu için “temin edilememe” şartı gerçekleşmemiştir. Ayrıca, anılanşartın gerçekleştirilmiş olduğu kabul edilecek olsa dahi harcamaların kabuledilebilmesi için yinede “harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahipolmak şartıyla diğer belgelerle ispat yoluna” gidilmesi gerekmektedir. Bubakımdan, boş bir kâğıt tutanak olarak kullanılmak suretiyle gerçekleştirilenharcamaların siyasi parti harcaması olarak kabul edilmesi ya da 2820 sayılıKanun’a uygun olduğu kabul edilemez.

Bu nedenle söz konusu giderlerin Parti adına yapılmış birgider olarak kabul edilmesi mümkün değildir. 1.143,00 TL’nin Hazineye iradkaydedilmesi gerekir.

2- Partiyetkililerinden, Öz Altınbaşak Otel’e konaklama ücreti olarak toplam 7 adetyazarkasa fişi karşılığı ödenen ve İşletme Hesabı Defterine 28.4.2008 tarih ve4 nolu yevmiye ile kaydedilen diğer yandan kendileri için konaklama bedeliödenen kişi ya da kişilerin kim ya da kimler olduğu bilgisini ihtiva etmeyen90,00 TL ödeme ile ilgili olarak açıklamaları istenmiştir.

Parti yetkilileri, söz konusu yazıya bugüne kadarherhangi bir cevap vermemiştir.

2820 sayılı Kanun’un 70. maddesinin birinci fıkrasında, “Siyasipartilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.”; 75. maddesinin dördüncüfıkrasında ise “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelirve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayangelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesinekarar verir.” hükümleri yer almıştır.

Yukarıda belirtilen harcama ile ilgili olarak yazarkasafişi dışında kanıtlayıcı başka bir belgeye yer verilmediği gibi anılanharcamanın ne maksatla yapıldığı ya da konaklayan kişilerin kimlik bilgileri veparti mensubu olup olmadıkları ile parti içerisinde resmi bir görevlerininbulunup bulunmadığı da anlaşılamamıştır. Öte yandan, söz konusu kişiler partimensubu ya da partinin resmi görevlileri olsa dahi yapılan seyahat vegerçekleştirilen konaklamanın partiye ait bir görev ifası için mi veya başkabir nedenle mi olduğu da belli değildir.

Siyasi parti bütçesinden bir harcamanın yapılabilmesi;harcamanın siyasi parti tüzel kişiliği adına olması ve bununla birlikte partiyeait siyasi bir faaliyetin icrası nedeni ile gerçekleşmesine bağlıdır. Partiyesorulan ve gerekli açıklamanın yapılması istenen 90,00 TL ile ilgili olaraksayılan koşulların gerçekleştiği anlaşılamadığından yapılan harcamanın kabulümümkün değildir. 90,00 TL’nin Hazineye irad kaydedilmesi gerekir.

3- Partiyetkililerinden, Parti İşletme Hesabı Defterine “Elmadağ gidildi Taksibenzin” açıklamasıyla 23.9.2008 tarih ve 343 nolu yevmiye ile kaydedilen 59TE 8968 plakalı araç için alınan 30,00 TL’lik kurşunsuz benzin harcamasının;söz konusu aracın kimin adına kayıtlı olduğunu da içerecek şekilde açıklanması,şayet anılan araç o dönemde parti adına kayıtlı değil ise kimin üzerine kayıtlıolduğu, parti adına kayıtlı olmamakla beraber parti adına kullanılma durumu varise parti adına kullanılma durumunu gösteren belge ile o tarihte düzenlenmişolan görevlendirme yazısının gönderilmesi istenmiştir.

Parti yetkilileri, söz konusu yazıya herhangi bir cevapvermemiştir.

Yukarıda ifade edilen harcama ile ilgili olarak birönceki maddede belirtilen hususlar aynen geçerlidir. Buna göre, siyasi partibütçesinden bir harcamanın yapılabilmesi; harcamanın siyasi parti tüzelkişiliği adına olması ve bununla birlikte partiye ait siyasi bir faaliyetinicrası nedeni ile olması gerekmektedir. Parti yetkililerince yapılan harcamaile ilgili olarak yöneltilen ve yukarıda aynen yer verilen sorularımızaherhangi bir cevap verilmemiş olmakla gerçekleştirilen harcamanın parti adınave siyasi bir faaliyetin icrası için yapıldığı ortaya konulmamıştır.Dolayısıyla bu haliyle yapılan harcamanın kabulü mümkün değildir. 30,00 TL’ninHazineye irad kaydedilmesi gerekir.

Diğer yandan, Parti kesin hesabı ile eki belgelerininAnayasa Mahkemesi Başkanlığı’na sunulduktan sonra gerekli inceleme yapılmışolup 2008 yılı kesin hesabında yer alan eksiklikler Partiden MahkemeBaşkanlığı’nın 16.2.2012 tarihli ve C.0.10.YİM.0.107.02/157-408 sayısınakayıtlı yazı ile istenmiş olup bahis mevzu yazı 20.2.2012 tarihindemuhataplarına tebliğ edilmiştir.

Söz konusu yazıya ise Parti yetkililerince bugüne kadarherhangi bir cevap verilmemiştir. 2820 sayılı Kanun’un “CumhuriyetBaşsavcılığına ve Anayasa Mahkemesine gerekli bilgilerin verilmemesi”başlıklı 111 inci maddesinin (c) bendinde “75 inci madde gereğince yapılaninceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğinceistenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapisve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası… verilir.”hükmüne yer verilmiş olup 2008 yılı parti kesin hesabı ve eki belgeleri ileilgili olarak istenen bilgi ve belgeleri vermeyen sorumlular hakkında 2820sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince işlemyapılmasının temini açısından Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

2- İl Örgütleri Giderleri

Partinin 42 il örgütünün 2008 yılı giderleri 52.826,95 TLolarak gösterilmiştir.

Bunun 37.187,00 TL’si büro giderleri ve 15.639,95 TL’side yol, kongre ve propaganda giderinden oluşmaktadır.

Parti il örgütlerinin 2009 yılına devreden nakit mevcudu940,05 TL’dir.

Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgelerinin giderbölümleri üzerinde yapılan incelemede, giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolduğu sonucuna varılmıştır.

C- Parti Mallarının İncelenmesi

Barış ve Demokrasi Partisi 2008 yılı içinde 1.714,00 TLtutarında taşınır malı satın alma yoluyla edinmiştir.

Partinin 2008 yılı kesin hesabının ve eklerininincelenmesinde, Partinin 2008 yılında edindiği değeri yüz lirayı aşan taşınırmal ve hak edinimlerinin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucunavarılmıştır.

IV- SONUÇ

Barış ve Demokrasi Partisi 2008 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

1- Partinin 2008yılı kesin hesabında gösterilen 84.529,00 TL gelir, 82.871,10 TL gider ile1.657,90 TL devreden nakit mevcudunun Hazineye gelir kaydedilenler dışındakalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu’na uygun olduğuna,

2- 2820 sayılıKanun’un 70. maddesine aykırı olarak Parti amaçlarına uygun olmayan ve Partitüzel kişiliği adına yapılmış harcama olarak kabulü mümkün görülmeyen 1.263,00TL karşılığı Parti malvarlığının 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 75.maddesi gereğince Hazineye gelir kaydedilmesine,

3- AnayasaMahkemesine istenen bilgilerin verilmemesi nedeniyle, parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c)bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suçduyurusunda bulunulmasına,

11.12.2013 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.