Anasayasa Mahkemesi - Siyasi Parti Kapatma, İhtar, Mali Denetim ve Değişik İşler - E.2016/74, K.2019/37 Sayılı Karar - 16/10/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2016/74 (SiyasiParti Mali Denetimi)

Karar Sayısı:2019/37

Karar Tarihi:16/10/2019

R.G.Tarih-Sayısı:17/12/2019-30981

I. MALİ DENETİMİN KONUSU

Birleşik Devrimci Partinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesidir.

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağısorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi PartilerKanunu’nun 73. maddesinin üçüncü fıkrasının ikinci cümlesinde “İllerteşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkezkarar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir”denilmiş ve aynı Kanun’un 74. maddesinin ikinci fıkrasında da “Siyasipartilerin genel başkanları, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesinhesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesineve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bubelgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz vedeğeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerieklenir.” denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile partigenel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kuruluncaincelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği; birleştirilmiş kesin hesapcetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Birleşik Devrimci Parti, Genel Merkez Kesin HesapCetveli’ni 15/7/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla 2820sayılı Kanun’un 74. maddesindeki “…Haziran ayı sonuna kadar AnayasaMahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermekzorundadırlar.” amir hükmüne uymamıştır.

4. 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendinde siyasi partilerin 74’üncü madde hükümlerine aykırıhareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve onbeş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceğiöngörülmektedir.

5. 2820 sayılı Kanun’un 74. maddesi hükümlerine aykırıhareket eden parti sorumluları hakkında Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için AnkaraCumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınınsiyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Birleşik DevrimciPartinin teşkilatlandığı bir ilçe örgütüne ilişkin 2015 yılı içinde herhangibir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabınıngönderilmediği tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genelmerkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine aitolabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet partiyetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıkları yerlerde siyasiparti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabeteden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarınınhayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye,tutulacak defterlerin satın alınması vb. birtakım genel yönetim giderlerini deyapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fıkrasındabir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adınaelde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında siyasi partileringiderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütüngiderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesininbirinci fıkrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyenve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yılakadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasıverileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkilileriningenel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiyebağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplaradâhil etmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıtdışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılıKanun’un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi,hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabındışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeyeyönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerinyapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusundabulunulması gerekir.

12. Bu itibarla Birleşik Devrimci Partinin 2015 yılıkesin hesabının incelenmesi sonucunda;

- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması nedeniyleişin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkezkesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerinkaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bukararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,

- Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen süredeverilmemesi nedeniyle Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması içinAnkara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

- Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen şekliyleverilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzenininoluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması inceleme vearaştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden Partisorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınasuç duyurusunda bulunulmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

13. Birleşik Devrimci Partinin Anayasa Mahkemesineverdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter vebelgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığıtarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esasinceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun’un ilgilikuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter vebelgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 11.200 TL, giderlertoplamının ise 10.530 TL olduğu anlaşılmaktadır.

15. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve giderrakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılıkesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucunavarılmıştır.

16. Partinin 2015 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 31/5/2017tarihinde yapılmış ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturangelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesiiçin Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmiştir. İlkinceleme kararı Partiye 21/7/2017 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen Parti, sözkonusu belge ve defterleri verilen süre içinde göndermemiştir.

17. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen17/7/2018 tarihli yazı ile Genel Merkezin gelir-gider belgeleri ile defterleritekrar istenilmiş ve göndermesi için yedi gün süre verilmiştir. Ancak sözkonusu yazı Sayıştay Başkanlığına iade olmuştur.

18. Daha sonra Parti yetkilileri tarafından SayıştayBaşkanlığına gönderilen 23/5/2019 tarihli yazıda, Parti Genel Merkezinde13/11/2018 tarihinde polis tarafından yapılan arama sonucunda istenenevrakların kaybolduğu bildirilmiştir.

19. Parti tarafından gönderilen yazıda belirtilen polisaramasının Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir-giderbelgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesi için Partiyesüre veren ilk inceleme kararının tebliğ edildiği 21/7/2017 tarihinden dahasonraki bir tarihte gerçekleştiği dikkate alındığında Parti tarafından ilerisürülen hususa itibar edilmemiştir.

20. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinde “Bir siyasipartinin bütün gelirleri, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edilir./Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirleri,parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığındaalınır…/ Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adı,soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sıfatı, adı, soyadı ve imzası, makbuzdave dip koçanlarında yer alır./ Makbuzların asıl kısımlarıyla dip koçanlarındaaynı sıra numarası bulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, AnayasaMahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihindenitibaren beş yıldır”; 75. maddesinde “Anayasa Mahkemesi denetimisonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanunauygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunlarınHazineye gelir kaydedilmesine karar verir” ve 76. maddesinde de “BuKanunun 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykırı olarak bir siyasipartinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, AnayasaMahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir.” hükümleri yeralmaktadır.

21. Yine aynı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasınagöre beş milyon liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi birbelge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından bu miktarı geçen harcamalarıngeçerli ve kanıtlayıcı bir belgeye dayanması gerekmektedir. Kanun’un 76.maddesinin dördüncü fıkrasında ise belgelendirilmesi gerektiği hâldebelgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti mal varlığının AnayasaMahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedileceği hükmü bulunmaktadır.

22. Bu hükümlere göre siyasi partilerin kesinhesaplarının dayanağını oluşturan gelir-gider belgeleri ve defter kayıtlarınıAnayasa Mahkemesine sunması gerektiğinden partinin kesin hesabında gösterdiğihâlde belgelendiremediği gelir-gider rakamı kadar parti mal varlığının Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.

23. Ayrıca 2820 sayılı Kanun’un 111. maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan incelemeve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenenbilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis vealtmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceğibelirtilmiştir.

24. Buna göre 2820 sayılı Kanun’un 75. maddesi hükmüneaykırı olarak Parti Genel Merkezinin gelir-gider belgeleri ile defterkayıtlarını göndermeyerek inceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumlularıhakkında aynı Kanun’un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendiuyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

25. Diğer yandan Parti tarafından Genel Merkezin gelir vegiderlerinin işlendiği defterler de gönderilmemiştir. Parti yetkililerinindefterleri Anayasa Mahkemesine sunmaması nedeniyle söz konusu defterlerinbulunmadığı kabul edilmiştir.

26. 2820 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birincifıkrasında “Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri,gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşyadefteri tutmak zorundadırlar.”; beşinci fıkrasında “Parti adına eldeedilen gelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlereharcandığı ilgili defterlere sıra ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir.”;altıncı fıkrasında “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaretoldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanı tarafındanmühürlenir ve tasdik edilir” denilmiş ve aynı Kanun’un 113. maddesinde “BuKanunun 60 ıncı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydanbir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, biryıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar.” hükmü yeralmıştır.

27. Bu itibarla Parti Genel Merkezinin gelir vegiderlerinin kaydedildiği defteri/defterleri ibraz etmeyen Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerinyapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucunavarılmıştır.

A. Gelirlerin İncelenmesi

1. GenelMerkez Gelirleri

28. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 3.000 TL olupbunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

29. Parti, Genel Merkez gelirlerinin kaynağınıbelgelendirememiştir.

30. Buna göre Parti Genel Merkezinin 2015 yılı içindeelde ettiği ve belgelendiremediği toplam 3.000 TL tutarındaki gelirin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Gelirleri

31. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkingelirleri 8.200 TL olup bunun tamamı bağış gelirlerinden oluşmaktadır.

32. Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgeleriningelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

B. Giderlerin İncelenmesi

1. Genel Merkez Giderleri

33. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 2.800 TL olupbunun 400 TL’si ısınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden, 2.400 TL’si isekira giderlerinden oluşmaktadır.

34. Parti, Genel Merkez giderlerini belgelendirememiştir.

35. Buna göre Parti Genel Merkezinin 2015 yılı içindegerçekleştirdiği ve belgelendiremediği toplam 2.800,00 TL tutarındaki giderin Hazineyeirat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Giderleri

36. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin giderlertoplamı 7.730 TL olup bunun 7.530 TL’si kira giderlerinden, 200 TL’si iseısınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden oluşmaktadır.

37. Parti il örgütlerinin kesin hesap çizelgeleriningider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygunolarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi

38. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerindeyapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymetediniminin olmadığı anlaşılmıştır.

IV. SONUÇ

Birleşik Devrimci Partinin 2015 yılı kesin hesabınınincelenmesi sonucunda;

A. Partinin 2015yılı kesin hesabında gösterilen 11.200 TL gelir ve 10.530 TL giderin Hazineyeirat kaydedilenler dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göredoğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’na uygunolduğuna,

B. Kesin hesaptagösterilen ve belgelendirilmesi gerektiği hâlde belgelendirilmeyen genelmerkeze ait 3.000 TL gelir ve 2.800 TL gider olmak üzere toplam 5.800 TLkarşılığı Parti mal varlığının 2820 sayılı Kanun’un 75. ve 76. maddelerigereğince Hazineye irat kaydedilmesine,

C. Parti GenelMerkezinin gelir-gider belgeleri ile defter kayıtlarının gönderilmemesiinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Partisorumluları hakkında aynı Kanun’un 75. ve 111. maddesinin birinci fıkrasının(c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara CumhuriyetBaşsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

Ç. Parti GenelMerkezinin defterini/defterlerini ibraz etmeyen Parti sorumluları hakkında 2820sayılı Kanun’un 60. ve 113. maddesi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için de Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,

16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.